پژوهشکده حقوق و قانون ایران فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی 2981-1805 9 30 2026 05 22 A Comparative Study of Civil Liability Arising from Air Transportation of Dangerous Goods in Iranian Law, Jurisprudence and International Instruments مطالعه تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از حمل‌ونقل هوایی کالای خطرناک در حقوق کشور ایران، فقه و اسناد بین‌المللی 219 252 723947 10.22034/law.2025.2043764.1471 FA سارا طاهری دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قم، ایران. 0000-0001-9755-2327 سیدحسن حسینی مقدم دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران 0000-0001-8497-7174 ابراهیم دلشاد معارف استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قم، ایران. 0000-0003-1982-3798 Journal Article 2024 10 25 Air transportation refers to the movement of goods by airplanes to different parts of the world. Today, this method of transportation is the fastest and safest way to move goods over long distances, and it seems very suitable for perishable, valuable goods or goods that need to be transported quickly. However, this is not the case with air transportation of dangerous goods.Regarding dangerous goods, it should be noted that the transportation of these goods can cause numerous and widespread risks to the health of people, property, and also the safety of the flight, and all the aforementioned cases require that special attention be paid to the safe air transportation of dangerous goods and in order to prevent both human and environmental damage, in addition to observing the general regulations, special attention should be paid to the special regulations that have been enshrined in line with the transport of such material.In terms of safety, it is necessary to evaluate such things as types of risks, effective factors in creating risks, their effects and the amount of human, financial and environmental damages before an accident occurs. Despite the fact that the safety commitment is considered a contractual responsibility according to most jurists, but its extension to non-contractual responsibility is also correct. Since in many cases, in addition to the parties to the contract, third parties and the environment are exposed to risk and damage. Regarding the transportation of dangerous goods, despite the acceptance of liability based on fault in Article 1 of the Civil Liability Law, due to the widespread and severity of possible damages and the need to compensate them in time, and on the other hand, the difficulty and sometimes the impossibility of proving fault, it seems more logical to accept liability without fault. The current research aims to explain the issue in Iranian law, jurisprudence and international instruments in a descriptive-analytical way. همکاری‌های بین‏المللی و حرکت‏های اختیاری یا اجباری انسانی فرای مرزهای بین‏المللی مسایل متعددی به همراه دارد که یکی از مهمترین آنها موضوع تولد و تابعیت در کشور مقصد است. تابعیت ناشی از تولد، به‌ویژه در مواردی که تابعیت افراد به دلیل شرایط اقامتی والدین خارجی یا استفاده از اسناد مسافرتی دیگر کشورها مورد مناقشه قرار می‌گیرد، از چالش‌های مهم حقوقی است که اخیراً در ایران نیز دعاوی زیادی پیرامون آن مطرح شده است. این پژوهش به بررسی این موضوع می‎پردازد که آیا داشتن گذرنامه یک کشور به منزله دارا بودن تابعیت آن کشور است و با توجه به اینکه تابعیت ناشی از تولد بر اساس سیستم خاک تحمیلی یا انتخابی است اگر فرد متولد شده در کشور مقصد اقدام به دریافت گذرنامه کشور مبدا یا کشور ثالث نماید آیا این اقدام به معنای عدول از تابعیت کشور محل تولد است؟ پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و سطح تحلیل تطبیقی به مطالعه این موضوع در نظام کامن‎لا و حقوق ایران می‌پردازد و رویکردهای موجود را مورد نقد و بررسی قرار می‎دهد. یافته‌های تحقیق حکایت از وجود دو رویکرد متفاوت پیرامون این مسئله دارد؛ رویکردی که گذرنامه را دلیل تابعیت کشور صادرکننده آن یا عدول از تابعیت کشور محل تولد می‎داند و رویکردی که گذرنامه را تنها اماره تابعیت می‏داند. بررسی‏ها نشان می‏دهد رویکردی که گذرنامه را تنها اماره قابل رد تابعیت می‎داند با ماهیت گذرنامه و اصول متعدد حقوقی سازگاری بیشتری دارد. در حقوق تطبیقی و رویه قضایی محاکم دادگستری در این خصوص دو دیدگاه وجود دارد؛ دیدگاهی که معتقد است که داشتن گذرنامه دلیل و اماره‌ای بر رد تابعیت است و دیدگاهی که بر این باور است که دارا بودن گذرنامه خارجی دلالتی بر رد تابعیت ندارد و مهمترین دلایل آنها سند مسافرتی بودن گذرنامه، لزوم احراز قصد پذیرش تابعیت، تابعیت موثر، تابعیت عملی (دوفکتو)، فقدان اهلیت و عدم شمول مقررات تابعیت برای اشخاص زیر 18 سال و دارای گذرنامه، اصول حقوق مکتسب و انتظارات مشروع، بی‎اثر بودن پذیرش تابعیت بعد از مهلت قانونی، عدم ترک تابعیت، ممنوعیت سلب تابعیت و اینکه گذرنامه شرط اقامت قانونی و استیفای حقوق مدنی است. به‌نظر می‌رسد با توجه به دلایل و مستندات یادشده، دیدگاه دوم مبنی بر اینکه صرف دارا بودن گذرنامه خارجی دلالتی بر رد و عدول از تابعیت ایران ندارد، با اصول و مبانی حقوقی ایران و سایر کشورها و اسناد بین‌المللی انطباق بیشتری دارد.

https://jcl.illrc.ac.ir/article_723947_c3f1e0649c1e8460919c9590b73610d7.pdf