پژوهشکده حقوق و قانون ایران فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی 2981-1805 9 30 2026 05 22 Tax Transparency in Combating Aggressive Tax Planning by Multinational Corporations; A Comparative Study of the European Union and Iran. شفافیت مالیاتی در مقابله با برنامه‌ریزی مالیاتی تهاجمی شرکت‌های چند ملیتی؛ مطالعه تطبیقی اتحادیه اروپایی و ایران 130 160 720289 10.22034/law.2025.2048711.1586 FA محمدرضا زاده نجف دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0008-1739-4647 محمدرضا علی پور استادیار گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0003-2868-7185 نادر میرزاده کوهشاهی دانشیار، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-7169-3102 ولی رستمی استاد گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0009-2176-3211 Journal Article 2024 12 28 <span lang="EN">Given the </span><span>extraterritorial</span><span lang="EN"> activities of multinational companies, aggressive tax planning by these companies is a global challenge that requires a comprehensive solution. Given that multinational companies play a significant role in providing governments with financial resources, governments have always tried to ensure that these companies comply with tax regulations through improving governance and creating various mechanisms. On the other hand, multinational companies use the inconsistency of countries' tax systems for their own interests through aggressive tax planning. Using a descriptive-analytical method and collecting data with a documentary (library) method,</span><span lang="EN"> </span> <span lang="EN">this article seeks to answer the questions</span><span> of w</span><span lang="EN">hat are the mechanisms of the European Union and Iran in creating tax transparency to counter the aggressive tax planning of multinational companies and what solutions are there to improve these mechanisms in Iran.The research findings show that the European Union, in order to create tax transparency, has implemented the exchange of tax information in an on-demand, automatic and spontaneous manner, and country-by-country reporting, especially for multinational companies; while Iran's only tool for creating cross-border tax transparency is the exchange of tax information in an on-demand manner, as stipulated in double taxation agreements; Therefore, it is recommended to use automatic and spontaneous methods and country-by-country reporting in the exchange of information and to conclude information exchange agreements, especially with tax havens.</span> <span lang="EN"> </span> <strong><span> </span></strong> <span> </span> <span lang="AR-SA">نظر به فعالیت فراسرزمینی شرکت­‍‍‍‍‍</span><span dir="LTR">‌‌‌</span><span lang="AR-SA">های چندملیتی، برنامه‌ریزی مالیاتی تهاجمی این شرکت‌ها چالشی جهانی است؛ که نیاز به راه حل جامعی دارد. با عنایت به آنکه شرکت­‌های چند ملیتی نقش بسزایی در تامین منابع مالی دولت­‌ها دارند، دولت­ها همواره سعی نموده‌اند؛ تا از طریق بهبود حاکمیت و ایجاد سازوکارهای مختلف از رعایت ضوابط مالیاتی توسط این شرکت‌ها اطمینان حاصل کنند. از سویی شرکت­های چند ملیتی از طریق برنامه ریزی مالیاتی تهاجمی از ناهماهنگی سیستم­‌های مالیاتی کشورها در جهت منافع خود استفاده می‌نمایند. این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی و جمع‌­آوری داده­‌ها با روش اسنادی (کتابخانه‌ای)، در پی پاسخ به این سوال بود که سازوکارهای اتحادیه اروپایی و ایران در ایجاد شفافیت مالیاتی برای مقابله با برنامه‌ریزی مالیاتی تهاجمی شرکت‌های چندملیتی چیست. </span> <span><span> </span></span><span lang="AR-SA">و چه راهکارهایی برای بهبود این سازوکارها در ایران وجود دارد؟یافته­‌های پژوهش نشان می</span><span dir="LTR">‌</span><span lang="AR-SA">دهد که اتحادیه اروپایی در پی ایجاد شفافیت مالیاتی، تبادل اطلاعات مالیاتی را به روش­های برحسب درخواست، خودکار و خودانگیخته و به‌طورخاص برای شرکت­های چند ملیتی گزارش­‌دهی کشور به کشور را تعبیه کرده است؛ در حالی‌که تنها ابزار ایران در جهت ایجاد شفافیت مالیاتی فرامرزی تبادل اطلاعات مالیاتی به روش بر حسب درخواست، مندرج در موافقت‌نامه­‌های مالیات مضاعف است؛ از این‌رو به‌کارگیری از روش­های خودکار و خودانگیخته و گزارش دهی کشور به کشور در تبادل اطلاعات و انعقاد موافقت‌نامه­‌های تبادل اطلاعات به‌خصوص با بهشت­‌های مالیاتی توصیه می‌شود.</span> https://jcl.illrc.ac.ir/article_720289_feff4a566cfd5008852fe0659b23809c.pdf