پژوهشکده حقوق و قانون ایران فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی 2981-1805 9 30 2026 05 22 Prosecutor Activism in Court Proceedings: A Comparative Study of Iranian and French Law دادستان در جلسه دادگاه: مطالعه تطبیقی حقوق ایران و فرانسه 11 46 724212 10.22034/law.2025.2045381.1482 FA شهرام ابراهیمی دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-3588-3301 Journal Article The Iranian Criminal Procedure Code has declared the presence of the prosecutor or his representative in criminal courts I (dealing with significant cases) mandatory and optional in criminal courts II (dealing with less significant cases).However, this Law does not specify a clear framework for the manner and quality of the prosecutor's presence in these meetings.This legal ambiguity has caused the prosecutor to be placed practically in the position of a passive observer, focusing more on protesting judgments than on being an active participant in court proceedings.Such a procedure has not only has reduced the prosecutor's supervisory and guiding role, in the court proceedings but has also limited him to merely request that, based on the nature of the case, the judgment be referred to the court of appeals or to the Supreme Court.In contrast, in French law, the prosecutor plays a more active role in the judicial process.In this country, in addition to effective presence in hearings, the prosecutor has a direct impact on the trial process and the administration of justice through intervention in criminal policymaking and close interaction with judges.In particular, the prosecutor in France is considered one of the key players in guiding the judicial process and overseeing the country's criminal policies.This article discusses the differences in prosecutorial activism in Iran and France and analyzes how in Iran, the prosecutor's lack of continuous presence in trials and a focus on post-verdict protests have weakened his guiding role in the trial process.Finally, while examining the impact of this situation on the independence of judges and realization of criminal justice, the paper offers suggestions for reforming the system that governs the prosecutor’s presence in Iranian courts. حضور و مداخله مؤثر وی در جلسه دادگاه می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کشف حقیقت، تضمین حقوق طرفین دعوا و تحقق عدالت کیفری داشته باشد. با این حال، قانون آیین دادرسی کیفری ایران، علی‌رغم الزام حضور دادستان یا نماینده وی در دادگاه کیفری یک و پیش‌بینی امکان حضور در دادگاه کیفری دو، چارچوب روشنی برای حدود، کیفیت و آثار مداخله او در جلسات رسیدگی ارائه نکرده است. این خلأ تقنینی موجب شده است که در عمل، نقش دادستان در بسیاری از موارد به قرائت کیفرخواست و پیگیری اعتراض نسبت به آراء محدود شود و ظرفیت‌های وی در هدایت فرایند دادرسی و مشارکت مؤثر در تصمیم‌سازی قضایی کمتر مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل، حقوق فرانسه با شناسایی جایگاه فعال دادستان در نظام عدالت کیفری، نقش گسترده‌ای برای وی در جریان رسیدگی، اجرای سیاست کیفری و حتی مرحله اجرای احکام پیش‌بینی کرده است. دادستان فرانسوی نه‌تنها در اثبات اتهام و ارائه تحلیل حقوقی از جرم مشارکت می‌کند، بلکه با ارائه دیدگاه‌های خود درباره شخصیت مرتکب، آثار جرم بر بزه‌دیده، ضرورت اعمال یا تخفیف کیفر و نیز اهداف مجازات، در شکل‌گیری تصمیم قضایی نقش مؤثری ایفا می‌نماید. این رویکرد با بهره‌گیری از نهادهایی همچون پرونده شخصیت، امکان فردی‌سازی پاسخ کیفری و اتخاذ تصمیمی متناسب با شرایط مرتکب و اوضاع و احوال جرم را فراهم می‌سازد. مقاله حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، به بررسی جایگاه و قلمرو مداخله دادستان در جلسه دادگاه در حقوق ایران و فرانسه می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تقویت نقش دادستان در مرحله رسیدگی، به‌ویژه در زمینه تحلیل شخصیت متهم، ارزیابی آثار اجتماعی جرم و ارائه پیشنهادهای مستدل درباره واکنش کیفری، می‌تواند ضمن حفظ استقلال قاضی، به ارتقای کیفیت دادرسی و تحقق بهتر اهداف عدالت کیفری کمک کند.

https://jcl.illrc.ac.ir/article_724212_07eba0599bc95c687060aaba67551c63.pdf