پژوهشکده حقوق و قانون ایران فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی 2981-1805 9 30 2026 05 22 A Review of the Theory of Fiduciary Duties and Comparative Study in Iranian Law مروری بر نظریه‌ی وظایف امانت‌دارانه در نظام حقوقی کامن‌لا و مطالعه تطبیقی در حقوق ایران 161 190 727687 10.22034/law.2025.2052770.1607 FA اصغر زیرک باروقی دکتری حقوق خصوصی استادیار گروه حقوق دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، آذربایجان، ایران 0000-0002-5281-7712 مرتضی حاجی پور دانشیار گروه حقوق دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، آذربایجان، ایران 0009-0002-4993-8406 احمد جوادزاده دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان ، آذربایجان، ایران 0009-0001-4600-2648 Journal Article 2025 02 09 <span lang="EN">Fiduciary duties in common law serve as a legal framework governing relationships based on trust and reliance. These duties appear in three angles.First, they require fiduciaries observe high standards of due care. Second, they oblige fiduciary to prioritize benefits of beneficiary in the first place. Third, it requires fiduciary observe loyalty and truthfulness. Even though this theory has a history of ancient Rome law and divine religions, its date of recognition dates back at most to past three hundred years.This theory in common law, has been used repeatedly by judges and jurists but this concept has not been delineated and discussed as its importance.</span> <span lang="EN">Using descriptive-comparative manner, this research seeks to introduce the fundamental pillars of trust based relationship and while providing justifiable foundation of these duties, examine the nature of relationships and scope of fiduciaries’ duties. It can be said briefly that trust based relationship in a sense is a transfer of assets and delegation of authority on behalf of principal to fiduciary which probably harm the principal and its nature will be focused on inherent specifications of trust based relationship and their normative importance in legal background.The theory of fiduciary duties presents a framework for recognition and assessment of persons’ obligations in relationship based on trustworthy, relying upon trust, power and authority in legal relationship and provides a proper basis for development of trust-based rights in the Iranian legal system with standards such as test of obligation, power and authority. This theory is not explicitly mentioned in Iranian law and jurisprudence. However, its features can be seen in titles such as trust based contracts, observance of interest of principal, the duty of broker to inform in the event that he is a participant or beneficiary in the transaction.</span> <span lang="AR-SA">وظایف مبتنی بر امانت در کامن لا چارچوب قانونی روابطی است که بر مبنای اعتماد و اتکا ایجاد می شود. این وظایف معمولاً از سه جهت ظاهر می شوند. اولاً، رعایت معیارهای بالاتری از مراقبت و احتیاط را از امانت‌دار ایجاب می کند. ثانیاً، امانت دار را ملزم می‌کند منافع ذی‌نفعان را در اولویت قرار دهد. ثالثاً، رعایت وفاداری و صداقت از سوی امانت دار طلب می شود. با اینکه این تئوری قدمتی به درازای حقوق رم باستان و ادیان الهی دارد ولی تاریخ شناسایی این تئوری حداکثر به سیصد سال قبل بر می‌گردد. در کامن لا این تئوری از طرف قضات و حقوق‌دانان به کرات مورد استفاده قرار گرفته ولی این مفهوم به اندازه اهمیت خود مورد تبیین صحیح و جامع قرار نگرفته است.</span> <span lang="AR-SA">این تحقیق در نظر دارد به روش توصیفی، و تطبیقی ارکان اساسی رابطه امانت‌دارانه را معرفی کرده و ضمن ارائه مبانی توجیهی این وظایف، ماهیت روابط و گستره وظایف امانت‌داران را به محک بحث و بررسی بگذارد. به اجمال می­توان گفت رابطه امانت‌دارانه نوعی واگذاری دارایی و تفویض اختیارات از جانب اصیل به امانت‌دار است که احتمال آسیب­پذیری اصیل را دارد و ماهیت آن بر مختصات ذاتی روابط امانت‌دارانه و اهمیت هنجاری آن در چارچوب‌های قانونی متمرکز است. نظریه وظایف امانت‌دارانه، با تکیه بر اعتماد، قدرت و اختیار در روابط حقوقی، چارچوبی برای شناسایی و ارزیابی تعهدات اشخاص در روابط مبتنی بر امانت‌داری ارائه می‌دهد و با معیارهایی همچون آزمون تعهد و آزمون قدرت و اختیار، می‌تواند مبنای مناسبی برای توسعه حقوق امانت‌دارانه در نظام حقوقی ایران فراهم سازد. در فقه و حقوق ایران این تئوری به صراحت مورد توجه قرار نگرفته است لیکن جلوه هایی از آن را می توان در عناوینی چون عقود امانی، رعایت غبطه موکل، تکلیلف اطلاع رسانی دلال در فرضی که در معامله سهیم و یا ذی‌نفع می باشد و موارد دیگر مشاهده کرد.</span> https://jcl.illrc.ac.ir/article_727687_5152c04aec607b2bf8db57dd37ea7d9b.pdf