فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

بررسی اصول حاکم بر نظام بودجه‌ریزی در ایران و فرانسه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استاد دانشگاه تهران، تهران ،ایران
2 دانشجوی دکتری، حقوق عمومی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
شرایط ویژه اقتصادی از یک سوی و تحولات روزافزون مالیه عمومی در دنیا که بر محور کارآمدی و اثر بخشی برنامه‌های مالی کشورها تکیه دارد، از دیگر سوی ایجاب می‌کند تا الگویی مناسب برای بودجه به عنوان برش سالانه از برنامه‌های میان و بلند مدت کشور در راستای تحقق رضایتمندی جامعه به عنوان یکی از وجوه اساسی حکمرانی مطلوب، پیش‌بینی شود. آگاهی مناسب از نحوه عملکرد سایر کشورها و بهره‌برداری از تجارب ایشان در تهیه قانون بودجه ضرورت دارد. براین اساس در این مقاله با روش تحقیق تحلیلی – توصیفی و بررسی تطبیقی، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای سعی شده است ضمن معرفی بودجه، اصول حاکم بر بودجه‌ریزی (تنظیم و پیشنهاد بودجه) به تحولات سال‌های اخیر در این اصول خصوصاً در کشور فرانسه پرداخته شود و به این پرسش پاسخ داده شود که «اصول حاکم بر بودجه‌ریزی در کشورهای ایران و فرانسه و آخرین تحولات آن چگونه است». در آخر هم پیشنهادهایی برای کارآمدتر و روزآمدتر شدن بودجه‌ریزی در ایران ارایه شده است.
این مطالعه نشان می‌دهد که شرایط و ویژگی‌هایی مانند نقش قوه مقننه در بودجه‌ریزی (از نوع مجالس مؤثر)، جایگاه قوه مجریه در تهیه و پیشنهاد بودجه، وجود دستگاه تخصصی نظارت بر اجرای بودجه (دیوان محاسبات)، نقش آفرینی نهادهای برآمده از قانون اساسی در تنظیم بودجه و سایر مواردی از این دست در فرایند بودجه‌ریزی بین دو کشور ایران و فرانسه موجب می‌شود تا بررسی تطبیقی این مسئله و به طور خاص اصول حاکم بر نظام بودجه‌ریزی این دو کشور اهمیت پیدا کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابراهیمی نژاد، مهدى و فرج وند، اسفندیار (١٣٨٦). بودجه از تنظیم تا کنترل. تهران، سمت.
احمدى، محمد علی (1387). اصول و مبانی بودجه­ریزى: با تأکید بر بودجه­ریزى عملیاتی. همدان، پژوهشکدة اقتصاد دانشگاه تربیت مدرس و نور علم.
اولینگر، جین (1386). حقوق بودجه‌ فرانسه‌. ترجمه‌ سید محمد‌مهدی‌ غمامی‌ و سید محمد‌هادی‌ راجی‌، تهران، مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق (ع).
پوژاد، برنارد (1374). متون حقوق بودجه فرانسه. ترجمه یحیی اردلان، ویرایش و مقدمه تطبیقی‌هادی اسماعیل زاده و محمد رضا تهرانی، تهران، سازمان برنامه و بودجه.
رستمی، ولی (1401). حقوق مالیة عمومی. تهران، نشر میزان.
شبیری‌نژاد، علی اکبر (1386). حقوق قوه مقننه در بررسی و رأی به‌ بودجه‌، تهران، مـرکز‌ پژوهش‌های‌ مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌.
شیخ­الاسلامی، سیدمحسن (1381). نهادهای اساســی، اداری و قضائی فرانسه. تهران، نشر میزان.
عزیزی، غلامرضا (1382). فراگرد تنظیم و کنترل بودجه دولتی. تهران، نشر شهرآشوب.
لاینرت، یان (1389). بودجه ریزی در جهان؛ چارچوب حقوقی نظام­های بودجه­ای (مطالعه موردی برخی کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه). ترجمه افشین خاکباز و بهزاد لامعی، تهران، مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
لاینرت، یان (1387). بودجه ریزی در جهان؛ چارچوب حقوقی نظام­های بودجه­ای (مطالعه تطبیقی). ترجمه افشین خاکباز، تهران، مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
هاشمی، سید محمد (1382). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد دوم، حاکمیت و نهادهای سیاسی. تهران، نشر میزان.
برادران حسن زاده، رسول و نوروزی، سهراب و محمودی، داود (1397). بررسی تطبیقی نظام بودجه‌ریزی عملیاتی و مقررات بودجه­ای به کار گرفته شده توسط کشورهای عضو سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه OECD»، کازرون، دومین کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در مدیریت و حقوق.
جلالیان، نجمه و دهقان طرزجانی، رضا (1400). مقایسه­ی روند بودجه نویسی در دو کشور فرانسه و نروژ. تهران، هفتمین کنفرانس بین­المللی پژوهش­های نوین حسابداری، مدیریت و علوم انسانی در هزاره سوم.
شجاعی ارانی، سعید (1401). قلمرو قوانین بودجه­ای در فرانسه. فصل­نامه مطالعات حقوق تطبیقی، 13(1)، 256-236.
غمامی، ‌سید محمد مهدی (1395). بایسته‌‌های‌ بودجه‌‌ریزی‌ در امنیت‌ اقتصادی‌ مطالعه‌ موردی‌ آسیب‌‌ها و راهبردهای‌ بودجه‌‌ریزی‌ در جمهوری‌ اسلامی‌ ایران. فصلنامه‌ آفاق امنیت‌، 9(31)، 92-65.
فیاضی، محمد تقی و یادگاری، سیامک (1389). بررسی تطبیقی نظام بودجه‌ریزی ایران با کشورهای منتخب. نشریه مجلس و راهبرد، 63، 71-92.
مردوخی، بایزید (١٣٨٨). بودجه­ریزى و نظام تدبیر در ایران. مجمع تشخیص مصلحت نظام. مرکز تحقیقات استراتژیک، کمیتة پژوهشی برنامه و بودجه، کد گزارش١٥ -٨٨-١-٠٤.
میرزاپور، علی (1390). بررسی تطبیقی نقش قوه مقننه در تصویب بودجه در حقوق ایران و فرانسه. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
قانون اجرای سیاست­های کلی اصل 44 قانون اساسی مصوب 1386 با اصلاحات و الحاقات بعدی.
قانون آیین­نامه داخلی مجلس شورای اسلامی مصوب 1379 با اصلاحات و الحاقات بعدی.
قانون برنامه و بودجه کشور مصوب 1351.
قوانین برنامه‌ پنج­ساله چهارم توسعه‌ کشور مصوب ١٣٨٣، پنجم‌ توسعه کشور مصوب ١٣٨٩ و ششم توسعه کشور مصوب 1395.
قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، مصوب 1380.
قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (1)، مصوب 1384.
قانون الحاق موادی به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت (2)، مصوب 1393.
قانون دیوان محاسبات کشور مصوب 1361 با اصلاحات و الحاقات بعدی.
قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم، تعزیرات و مجازات­های بازدارنده) مصوب 1375.
قانون محاسبات عمومی مصوب 1366 و اصلاحات و الحاقات بعدی .
قانون اساسی فرانسه مصوب سال 1958
قانون ارگانیک بودجه فرانسه مصوب 2001
قانون ارگانیک بودجه فرانسه مصوب 1959
قانون ارگانیک در ارتباط با تأمین منابع مالی تأمین اجتماعی فرانسه مصوب 1996