فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

ابزارهای تفسیر در برخی آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور، در پرتو آموزه‌هایی از نظام حقوقی آمریکا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 قاضی دیوان عدالت اداری
2 دانشجوی دوره دکتری حقوق تجارت و سرمایه‌گذاری بین‌المللی، دانشگاه تهران،تهران، ایران
چکیده
قضات برای صدور رأی، ناگزیر از تفسیر قوانین هستند و از این رو، غالباً نحوة تفسیر نتیجه دادرسی را رقم می‌زند. با توجه به اهمیت تفسیر در تحقق عدالت قضائی، ضروری است که بقاعده انجام شود و برای ارزیابی تفاسیر قضایی، حتی‌الامکان معیارهای مشخصی تعریف شود. این مسائل باعث شده است که در باب تفسیر نظریه‌پردازی‌های فراوانی صورت بگیرد. از جمله، از سوی دانشوران بین دو رویکرد متن‌گرایی و هدف‌گرایی تمایز گذاشته شده است. افزون بر این، در برخی نوشته‌ها ابزارهای تفسیریِ مورد استفاده در نظام قضایی آمریکا شناسایی و دسته‌بندی شده‌اند. بررسی این نوشته‌ها مؤید جایگاه محوری آنها در تفسیر قضایی است. این ابزارها که از حیث اهمیت، وضعیت‌های متفاوتی دارند، عبارتند از: معنای معمولی، معنای فنی، تعریف قانونی، بافت قانون، ضابطه‌های فهم، اصول حقوقی، تاریخچه تقنینی، تفاسیر و رویه‌های اجرایی و پیامدهای عملی. این نوشتار، به روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر این فرض نگاشته شده که بکارگیری این ابزارها در نظام قضایی ما نیز ضرورت دارد.
با این توضیح که تفسیر درست مستلزم استفاده درست از ابزار درست است. ارزیابی برخی آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور مؤید این ادعا‌ست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع و مآخذ
۱. منابع فارسی
ابوالحمد، عبدالحمید (1369). پیرامون یک «رای وحدت رویه هیئت عمومی دیوان عالی کشور» و مسئله شخصیت حقوقی دولت. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی, شماره 0
اخلاقی، سیدمحمدباقر وعلیرضا باریکلو (1400). تحلیل رأی وحدت‌رویة شمارة 708 هیئت‌ عمومی ‌دیوان‌عالی کشور مطابق موازین فقهی ـ حقوقی. فقه و حقوق خانواده، 26(74 )، 5-32
استوار سنگری، کورش (1392). مفهوم دولت در آرای وحدت رویه دیوان‌عالی کشور. تحقیقات حقوقی، 16(61).
اکرمی، روح االله (1394). دیه طحال: با نقدی بر رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 4(13), 121-146.
امیدی، جلیل، (1394). تفسیر قانون در حقوق جزا. تهران، نشر مخاطب
امیدی, جلیل. (1399). مسئولیت دیوان عالی کشور در نظام‌مندسازی تفسیر قوانین کیفری. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی, 50(1), 1-24.
امیدی، جلیل (1399). مسئولیت دیوان عالی کشور در نظام‌مندسازی تفسیر قوانین کیفری. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 50(1)، 1-24.
امیدی، جلیل و جوانمردی صاحب، مرتضی (1400). موازین فقهی و تفسیر قضائی قوانین کیفری؛ نقد نظر هیئت عمومی دیوان عالی کشور در تشدید شلّاق تعزیری. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 13(25), 73-98.
برهانی، محسن و لطفعلی­زاده، الهه (1401). قلمرو زمانی توبه در تعزیرات؛ با تأکید بر رأی وحدت‌رویۀ شمارۀ 813 هیئت عمومی دیوان عالی کشور. مجله حقوقی دادگستری، 86(118)، 1-19.
پورمحمدی، رضا و سیمایی صراف، حسین (1402). جایگاه تاریخ تقنینی در تفسیر حقوقی. مجله حقوقی دادگستری، 87(123)، 75-94.
حاجی پور، مرتضی (1396). نقد و بررسی رای شماره 708 دیوان عالی کشور. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 9(17)، 57-80.
رفیعی، محمدرضا (1402). یافتن حکم دعوا از سوی قاضی؛ با تمرکز بر رویه دیوان عدالت اداری. دوفصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی، 2(3).
 doi: 10.22034/analysis.2023.1995802.1013
شجاعی، علی (1393). تفسیر قانون جنایی: در پرتو تفسیرشناسی و تحلیل گفتمان. تهران، دادگستر.
صادقی­مقدم، محمدحسن و امام­وردی، محمدحسن (1392). گونه­هایی از ابهام گزاره­های قانونی. مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، 5(2)، 152-137.
صفری، سجاد و مهرپور، حسین (1397). روح قانون در حقوق ایران. مجله حقوقی دادگستری، 82(103)، 201-218.
فرح‌زادی، علی‌اکبر و شمسی، جواد (1399). نقش اصل عموم در تفسیر قراردادها. فصلنامه دانشنامه‌های حقوقی، 3(9).
کاتوزیان، ناصر (1401). فلسفه حقوق، جلد سوم، منطق حقوق. چاپ سوم، تهران، انتشارات گنج دانش.
محسنی، حسن (1400). حق دادخواهی و شکایت از نظر شورای انتظامی سازمان نظام مهندسی و کنترل ساختمان. مطالعات حقوقی، 13(3), 213-240.
محسنی، حسن و آقایی، مهسا (1401). نقش دیوان عالی کشور در یکنواخت سازی و پیشرفت حقوق وکالت دادگستری (بررسی ده رای وحدت رویه از سال ۱۳۳۵ تا سال ۱۳۹۸). فصلنامه تحقیقات حقوقی، 25(ویژه نامه استانداردهای وکالت)، 67-94.
منصورآبادی، عباس (1400). مفهوم و مصادیق مأموران به خدمات عمومی «نقد رأی وحدت رویه شماره ۷۹۸.، پژوهش‌های نوین حقوق اداری، 3(9), 65-87.
میرزایی، اقبال علی. (1400). نقش اصول حقوقی در تفسیر و رفع تعارض قوانین؛ مطالعۀ موردی قوانین کیفری و مدنی ایران. مجله حقوقی دادگستری، 85(113), 309-331.
نجفی، رضا؛ گرجی ازندریانی، علی اکبر و تقی زاده، علی (1398). رویکرد تفسیری دیوان عالی کشور در حمایت از حقوق و آزادی‌ها با تاکید بر آرای حقوقی. پژوهش حقوق عمومی، شماره 20(62)، 293-320.
نیکونهاد، حامد و غنی کله لو، ژاله (1399). دادخواهی از آرای شورای انتظامی نظام مهندسی؛ از نفی صلاحیت دیوان عدالت اداری تا بن‌بست دیوان عالی کشور. فصلنامه رأی (مطالعات آرای قضایی). 9(31)، 27-54.