فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

بررسی جایگاه «نمی‌دانم» و تطبیق آن با دفاع‌های دیگر از منظر حقوق ایران و فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 قاضی دادگستری و دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه تربیت مدرس،تهران،ایران *
2 قاضی دادگستری و دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
3 قاضی دادگستری و دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
خوانده دعوا در برابر سند مستند دعوای خواهان، می‌تواند دفاع ماهوی و همچنین دفاع شکلی نماید، منظور از دفاع شکلی،  تعرض به اصالت سند می‌باشد. دفاع  شکلی خوانده نسبت به مستند دعوی، در قانون آیین دادرسی مدنی به صورت اظهار انکار یا تردید و ادعای جعل مطرح گردیده است و نسبت به دیگر پاسخ‌های احتمالی خوانده از جمله تکذیب مستند دعوای خواهان، سکوت و به کار بردن عبارت «نمی‌دانم») لاأدری) توسط منتسب الیه، ساکت است ؛ در صورتی که در فقه امامیه، به سکوت و تکذیب و همچنین «لاأدری» به عنوان پاسخ مدعی علیه درمقابل ادعای مدعی در کنار دیگر پاسخ‌های مدعی علیه یعنی اقرار و انکار اشاره شده است.
___________

1-در کلام فقها از عبارت « لاأدری » به معنای «نمی‌دانم» استفاده گردیده است؛ برهمین اساس در این نگاشته نیز، واژه «نمی دانم» معادل عبارت فقهی آن یعنی «لاأدری» به کار رفته که مفهوم آن در متن نگاشته تبیین گردیده است.

این تحقیق در صدد یافتن پاسخ این سوال هست که، به کار بردن  عبارت «لاأدری »توسط مدعی علیه در مقابل سند مستند دعوی، با کدام یک از پاسخ‌های احتمالی وی یعنی انکار، تردید، سکوت و یا تکذیب سند، قابل تطبیق می‌باشد. یافته‌های این تحقیق که با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد تطبیقی در حقوق ایران و فقه امامیه به دست آمده، حکایت از این دارد که در عین حالی که اکثر قریب به اتفاق فقها، پاسخ «لا ادری» را منطبق بر «انکار» اصل دعوی و برخی حقوق دانان نیز منطبق بر« تردید» سند مستند دعوی دانسته اند، اما پاسخ مذکور، نه تنها منطبق بر دفاع ماهوی و ایراد شکلی نیست و نمی‌توان با موارد مذکور قابل انطباق دانست؛ بلکه در برخی موارد می‌توان آن را حمل بر پذیرش اصالت سند ابرازی نمود.
کلیدواژه‌ها: انکار، تردید، سکوت، تکذیب، لاأدری
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع فارسی
امامی، سیدحسن (1375). حقوق مدنی. جلد ششم، تهران: انتشارات اسلامیه.
بازگیر، یدالله (1380). تشریفات دادرسی مدنی در آراء دیوان عالی کشور. تهران: انتشارات فردوسی.
بهرامی احمدی، حمید (1394). قواعد فقه، جلد اول. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388). ترمینولوژی حقوق. تهران: انتشارات گنج دانش.
حسن زاده، مهدی و قهرمانی، ژیلا (1399). تبیین فقهی قاعده منع جمع تعرض به اصالت سند و ادعای پرداخت. فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، 16 (59)، 89-113.
خدابخشی، عبداله (1402). مبانی فقهی آیین دادرسی مدنی و تاثیر آن در رویه قضایی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
خرقانی، امیر و قیوم زاده، محمود (1395). آثارحقوقی اصالت یا تعرض به سند در حقوق ایران. مجله علمی رویکردهای پژوهشی در علوم اجتماعی، 2 (6)، 198-207.
درویش زاده کاخکی، محمد (1393). قاعده سازی و مصداق شناسی در اماره قضایی. فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 19 (68)، 181-206.
زراعت، عباس و حاجی زاده، حمید رضا (1391). ادله اثبات دعوا. تهران،: انتشارات قانون مدار.
سلم آبادی، محسن (1390). ره توشه قضایی-استفتائات قضایی از محضر حضرت امام خمینی (ره). قم: نشر قضا.
شمس، عبداله (1387). آیین دادرسی مدنی. جلد سوم، تهران: انتشارات دراک.
شمس، عبداله (1399). ادله اثبات دعوا. تهران: انتشارات دراک.
عباسی سرمدی، مهدی و معین، وحید (1401). بررسی نقش دادرس در اداره دلیل با نگاهی به آیین دادرسی مدنی فراملی. ماهنامه جامعه شناسی سیاسی ایران، 5(12) 1754-1768 
کاتوزیان، ناصر (1379). گامی به سوی عدالت، جلد سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران
کاتوزیان، ناصر (1390). اثبات و دلیل اثبات. جلد اول، تهران: نشر میزان.
کریمی، عباس و جوادی، سهیلا (1402). ادله اثبات دعوا. تهران: نشر میزان.
محمدزاده، بهنام (1397). بررسی نحوه اداره دلیل توسط دادرس و اصحاب دعوای مدنی. فصلنامه الکترونیکی پژوهش‌های حقوقی قانون یار، 1(2)، 113-135.
مختاری، رحیم (1397). اثرحاکمیت نوع نظام ادله ای بر هدف دادرسی مدنی در حقوق ایران. مجله حقوقی دادگستری، 82 (101)، 167-186. https: //doi.org/10.22106/jlj.2018.31413
معین، محمد (1391). فرهنگ فارسی. جلد دوم، تهران: انتشارات امیر کبیر.
میرشکاری، عباس (1392). تحلیل استناد به قاعده مالایعلم الا من قبله در یک دادنامه. رویه قضایی (نقد رای)، 2 (2)، 1-15
نجارزادگان سرابی، زهرا، صادقی،‌هادی و ناظمی اشنی، محمدحسین (1401). تحصیل دلیل در اجتهاد قضایی. مجله حقوقی دادگستری، 86 (118)، 137-161.
هاشمی شاهرودی، سیدمحمود (1385). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد ششم. قم: انتشارات موسسه دائره المعارف فقه اسلامی.
 
منابع عربی
الرشتی، حاج میرزا حبیب ا... (1401ه ق). کتاب القضاء، جلد اول. قم: نشر دارالقرآن کریم.
آشتیانی، میرزا محمدحسن بن جعفر (1369 ه ق). کتاب القضاء. تهران: چاپخانه رنگین.
امینی و آیتی، علیرضا و سیدمحمدرضا (1397). تحریرالروضه فی شرح اللمعه. جلد اول، قم و تهران: انتشارات کتاب طه و سمت.
حلی، محقق نجم الدین جعفربن حسن (1408 ه ق). شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. جلد چهارم، قم: موسسه اسماعیلیان.
سبزواری، سید عبدالاعلی (1413 ه ق). مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام. جلد بیست و هفتم، قم: دفتر آیت اله سبزواری.
عمیدی، سید عمید الدین (1416 ه ق). کنزالفوائد فی حل مشکلات القواعد. جلد سوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مرتضوی لنگرودی، سید محمدحسن (1412 ه ق). الدر النضید فی الاجتهاد و الاحتیاط و التقلید. جلد اول، قم: موسسه انصاریان.
مرعشی نجفی، سید شهاب الدین (1422 ه ق). القول الرشید فی الاجتهاد و التقلید. جلد اول، الموسسه الاسلامیه العامه للتبلیغ و الارشاد.
مروج جزائری، سیدمحمدجعفر (1416 ه ق)، هدی الطالب فی شرح المکاسب. جلد ششم، قم: موسسه دارالکتاب.
موسوی خمینی، روح اله (1366). تحریرالوسیله (جلد چهارم). ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی (1387). قم: موسسه انتشارات دارالعلم.
نجفی، محمدحسن بن باقر (صاحب جواهر) (بی تا). جواهرالکلام فی شرح شرایع الاسلام. جلد چهلم، بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
یوسف آبی، حسن (1417 ه ق). کشف الرموز فی شرح مختصرالنافع. جلد دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.