فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

بررسی اجرای دوباره حدود سالب حیات در صورت اجرای ناقص آن در فقه و حقوق

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده‌ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 پژوهشگر پژوهشکده‌ حقوق و قانون ایران، کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 پژوهشگر پژوهشکده‌ حقوق و قانون ایران، کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
حد، یکی از انواع مجازات‌­های اسلامی است که با میزانی مشخص برای جرائم خاصی پیش بینی شده است. این نوع مجازات انواعی دارد که در برخی از آنها منجر به سلب حیات محکومٌ­ علیه می‌شود. این مقاله به بررسی پاسخ این سوال می­‌پردازد که اگر یکی از مجازات‌­های حدی سالب حیات اجرا شود ولی به هر دلیلی اجرای آن منجر به سلب حیات محکومٌ ­علیه نگردد، آیا اجرای مجازات مذکور باید تکرار شود؟ یافته‌های این پژوهش نشان داد، در این زمینه در قوانین و مقررات جاری حکم صریحی وجود ندارد. برای پاسخ به این پرسش، پنج احتمال قابل طرح شد که با بررسی ادله و مستندات هر یک از آن­ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. این احتمال‌ها عبارت بودند از:
1) لزوم تکرار مجازات 2) منع تکرار مجازات 3) لزوم تکرار اجرای مجازات در جرائم حق ­الناسی و عدم اجرای آن در جرائم حق­ اللهی 4) لزوم تکرار اجرای مجازات در جرائم حق ­اللهی و عدم اجرای آن در جرائم حق ­الناسی 5) لزوم تکرار اجرای مجازات در صورتی ­که نقص در اجرای اولیه حکم، منسوب به محکومٌ علیه باشد و منع تکرار اجرای مجازات در صورتی­ که نقص در اجرای اولیه، منسوب به محکومٌ ­علیه نباشد. در نهایت، با بررسی احتمال‌های مختلف و انطباق آن­ها با اصول و قواعد حقوقی و فقهی، احتمال پنجم مورد تایید قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع و مآخذ
فارسی:
اردبیلی، محمدعلی (1389). حقوق جزای عمومی. جلد اول، تهران: میزان، چاپ بیست و سوم.
انصاری، شیخ مرتضی (1411). المکاسب، جلد اول، قم: منشورات دار الذخائر.
ایسنا، (1392). مشهورترین اعدامی‌هایی که زنده شدند، 5 آبان 1392. قابل دسترس در: https://www.isna.ir/news/92080502140  (بازیابی شده در 19 اردیبهشت 1403.
آخوند خراسانی، شیخ محمد کاظم (1431). کفایه الاصول، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ دوم.
بجنوردی، سید محمد (1401). قواعد فقهی، جلد اول. تهران: موسسه عروج، چاپ سوم.
بجنوردی، میرزا حسن (1377). القواعد الفقهیة. جلد سوم، قم: الهادی، چاپ اول.
تسنیم (1396). گفت‌وگوی اختصاصی تسنیم با مردی که پس از اعدام زنده شد. 29 بهمن 1396. قابل دسترس در: https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/29/1658790 (بازیابی‌شده در 20 اردیبهشت 1403).
جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1388). مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد اول. تهران: گنج دانش، چاپ اول.
حبیب زاده، محمد جعفر (1402). حقوق کیفری عمومی. تهران: میزان، چاپ اول.
حبیب زاده، محمد جعفر و عالی پور، عادل (1392). منع مجازات اعدام تعزیری در فقه امامیه. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 5(9)، 43-66. https://doi.org/10.22075/feqh.2017.1903
حبیب زاده، محمد جعفر؛ موسوی مجاب، سید درید، خرمی عراقی، عرفان (1397). کاوشی در بایسته‌های اعمال قاعده درأ در اجرای مجازات از منظر فقه جزایی و حقوق موضوعه، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 22(3)، 57-82. http://clr.modares.ac.ir/article-20-26500-fa.html
حرعاملی، محمد بن حسن (1386). وسائل الشیعه. تهران: المکتبه الاسلامیه، چاپ هشتم.
خبرآنلاین (1392). معمای زنده شدن پس از اعدام، منتشر شده در 27 مهر 1392. قابل دسترس در: https://www.khabaronline.ir/news/318132 (بازیابی‌شده در 20 اردیبهشت 1403).
خوانساری، سید احمد (1405). جامع المدارک. قم: اسماعیلیان، چاپ دوم.
خویی، سید ابوالقاسم (1417). مصباح الاصول. قم، مکتبه الدواری
خویی، سید ابوالقاسم (1422). مبانی تکمله المنهاج. بابل: جامعه بغداد.
زراعت، عباس (1386). حقوق جزای عمومی. جلد اول، تهران: ققنوس، چاپ دوم.
زراعت، عباس (1392). شرح مختصر قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392). تهران: ققنوس، چاپ اول.
ساریخانی، عادل، آقابابایی، اسماعیل (1394). واکاوی مستندات فقهی اعدام تعزیری، پژوهش حقوق کیفری، 3(8)، 9-32. https://jclr.atu.ac.ir/article_838_196.html
سبحانی، جعفر (1388). الوسیط فی اصول الفقه. قم: مؤسسة الإمام الصادق علیه‌السلام، چاپ چهارم.
سبزواری، سید عبدالاعلی (1417). تهذیب الاصول. قم: موسسة المنار، چاپ سوم.
سبزواری، سید عبدالاعلی (1417). مهذب الاحکام. قم: دفتر آیت الله العظمی سبزواری، چاپ چهارم
سیستانی، سید علی (1414). قاعده لاضرر و لا ضرار. قم: مکتبه آیة الله العظمى السید السیستانی، چاپ اول.
صافی گلپایگانی، لطف الله (۱۳۸۵). جامع الاحکام. جلد دوم، قم: دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ علی صافی گلپایگانی، چاپ چهارم.
صانعی، پرویز (1371). حقوق جزای عمومی. جلد اول، تهران: گنج دانش، چاپ سوم.
صدر، سید محمد باقر (1417). بحوث فی علم الاصول. بیروت: دارالاسلامیه، چاپ اول.
صدوق، محمد بن علی (1413). من لا یحضره الفقیه‌. جلد سوم و چهارم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، چاپ ذوم
طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
عاملی، زین الدین بن علی (1423). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
عاملی، محمد بن مکی (1400). القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید، چاپ اول.
فاضل لنگرانی، محمد (1383). جامع المسائل. جلد دوم، قم: نشر امیر، چاپ یازدهم.
قانون مجازات اسلامی مصوب 1370
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
قبله‌ای خویی، خلیل (1387). علم اصول در فقه و قوانین موضوعه، تهران: سمت، چاپ پنجم.
قرآن کریم
کاتوزیان، ناصر (1390). فلسفه حقوق. جلد دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی. جلد هفتم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.
گلدوزیان، ایرج (1392). زنده ماندن محکوم به معنای اجرا نشدن حکم اعدام است، مصاحبه با ایسنا. منتشر شده در 28 مهر 1392، قابل دسترس در: https://www.isna.ir/news/92072817152 (تاریخ بازیابی 18 اردیبهشت 1403)
محسنی، حسن و داودی، حسین (1400). اصل منع استناد به عمل خلاف قانون خود در ادعا و دفاع، مجله حقوقی دادگستری، 85(116), 185-207.
محقق داماد، سید مصطفی (1389). قواعد فقه، بخش مدنی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ بیست و هشتم.
محقق داماد، سید مصطفی (1392). قواعد فقه، بخش قضایی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ دوازدهم
محقق کرکی، علی بن عبدالعالی (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: ممسسه آل البیت، چاپ دوم.
مرکز اطلاعات و منابع اسلامی (1389). فرهنگ نامه اصول فقه. تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى، چاپ اول.
مشکینی، علی (1371). اصطلاحات الأصول. قم: نشر الهادی، چاپ پنجم.
مظفر، محمدرضا (1394). اصول الفقه. قم: دارالفکر، چاپ پنجم.
مکارم شیرازی، ناصر (1370). القواعد الفقهیه. قم: مدرسه الامام على بن ابى طالب (ع)، چاپ سوم.
منتظری، حسینعلی (1415). دراسات فی ولایة الفقیه وفقه الدولة الإسلامیة، قم: نشر فکر، چاپ دوم.
میر سعیدی, سید منصور, & درویش زاده, محمد جواد. (1401). موردپژوهی مجازات اعدام برای شرب خمر در مرتبه ششم. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 5(16), 171-197. https://doi.org/10.22034/law.2022.1974425.1201
میرمحمدصادقی, حسین, آقایی, نسترن, & درویش زاده, محمد جواد. (1402). تاثیر اشتباه در محاسبه دفعات تکرار حد. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری, 11(43), 41-45. https://doi.org/10.22054/jclr.2023.71505.2547
میرمحمدصادقی، حسین (1392). دلیلی وجود ندارد که اجرای مجدد حکم اعدام منتفی شود، مصاحبه با ایسنا. منتشر شده در 18 مهر 1392. قابل دسترس در:
نجفی جواهری، محمد حسن (1362). جواهرالکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (1417). بحوث فی علم الأصول. قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، چاپ دوم.