فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

بررسی اجرای دوباره حدود سالب حیات در صورت اجرای ناقص آن در فقه و حقوق

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده‌ حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 پژوهشگر پژوهشکده‌ حقوق و قانون ایران، کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 پژوهشگر پژوهشکده‌ حقوق و قانون ایران، کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
چکیده
حد، یکی از انواع مجازات‌­های اسلامی است که با میزانی مشخص برای جرائم خاصی پیش بینی شده است. این نوع مجازات انواعی دارد که در برخی از آنها منجر به سلب حیات محکومٌ­ علیه می‌شود. این مقاله به بررسی پاسخ این سوال می­‌پردازد که اگر یکی از مجازات‌­های حدی سالب حیات اجرا شود ولی به هر دلیلی اجرای آن منجر به سلب حیات محکومٌ ­علیه نگردد، آیا اجرای مجازات مذکور باید تکرار شود؟ یافته‌های این پژوهش نشان داد، در این زمینه در قوانین و مقررات جاری حکم صریحی وجود ندارد. برای پاسخ به این پرسش، پنج احتمال قابل طرح شد که با بررسی ادله و مستندات هر یک از آن­ها مورد ارزیابی قرار گرفتند. این احتمال‌ها عبارت بودند از:
1) لزوم تکرار مجازات 2) منع تکرار مجازات 3) لزوم تکرار اجرای مجازات در جرائم حق ­الناسی و عدم اجرای آن در جرائم حق­ اللهی 4) لزوم تکرار اجرای مجازات در جرائم حق ­اللهی و عدم اجرای آن در جرائم حق ­الناسی 5) لزوم تکرار اجرای مجازات در صورتی ­که نقص در اجرای اولیه حکم، منسوب به محکومٌ علیه باشد و منع تکرار اجرای مجازات در صورتی­ که نقص در اجرای اولیه، منسوب به محکومٌ ­علیه نباشد. در نهایت، با بررسی احتمال‌های مختلف و انطباق آن­ها با اصول و قواعد حقوقی و فقهی، احتمال پنجم مورد تایید قرار گرفت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع و مآخذ
فارسی:
اردبیلی، محمدعلی (1389). حقوق جزای عمومی. جلد اول، تهران: میزان، چاپ بیست و سوم.
انصاری، شیخ مرتضی (1411). المکاسب، جلد اول، قم: منشورات دار الذخائر.
ایسنا، (1392). مشهورترین اعدامی‌هایی که زنده شدند، 5 آبان 1392. قابل دسترس در: https://www.isna.ir/news/92080502140  (بازیابی شده در 19 اردیبهشت 1403.
آخوند خراسانی، شیخ محمد کاظم (1431). کفایه الاصول، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام، چاپ دوم.
بجنوردی، سید محمد (1401). قواعد فقهی، جلد اول. تهران: موسسه عروج، چاپ سوم.
بجنوردی، میرزا حسن (1377). القواعد الفقهیة. جلد سوم، قم: الهادی، چاپ اول.
تسنیم (1396). گفت‌وگوی اختصاصی تسنیم با مردی که پس از اعدام زنده شد. 29 بهمن 1396. قابل دسترس در: https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/29/1658790 (بازیابی‌شده در 20 اردیبهشت 1403).
جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1388). مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد اول. تهران: گنج دانش، چاپ اول.
حبیب زاده، محمد جعفر (1402). حقوق کیفری عمومی. تهران: میزان، چاپ اول.
حبیب زاده، محمد جعفر و عالی پور، عادل (1392). منع مجازات اعدام تعزیری در فقه امامیه. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 5(9)، 43-66. https://doi.org/10.22075/feqh.2017.1903
حبیب زاده، محمد جعفر؛ موسوی مجاب، سید درید، خرمی عراقی، عرفان (1397). کاوشی در بایسته‌های اعمال قاعده درأ در اجرای مجازات از منظر فقه جزایی و حقوق موضوعه، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 22(3)، 57-82. http://clr.modares.ac.ir/article-20-26500-fa.html
حرعاملی، محمد بن حسن (1386). وسائل الشیعه. تهران: المکتبه الاسلامیه، چاپ هشتم.
خبرآنلاین (1392). معمای زنده شدن پس از اعدام، منتشر شده در 27 مهر 1392. قابل دسترس در: https://www.khabaronline.ir/news/318132 (بازیابی‌شده در 20 اردیبهشت 1403).
خوانساری، سید احمد (1405). جامع المدارک. قم: اسماعیلیان، چاپ دوم.
خویی، سید ابوالقاسم (1417). مصباح الاصول. قم، مکتبه الدواری
خویی، سید ابوالقاسم (1422). مبانی تکمله المنهاج. بابل: جامعه بغداد.
زراعت، عباس (1386). حقوق جزای عمومی. جلد اول، تهران: ققنوس، چاپ دوم.
زراعت، عباس (1392). شرح مختصر قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392). تهران: ققنوس، چاپ اول.
ساریخانی، عادل، آقابابایی، اسماعیل (1394). واکاوی مستندات فقهی اعدام تعزیری، پژوهش حقوق کیفری، 3(8)، 9-32. https://jclr.atu.ac.ir/article_838_196.html
سبحانی، جعفر (1388). الوسیط فی اصول الفقه. قم: مؤسسة الإمام الصادق علیه‌السلام، چاپ چهارم.
سبزواری، سید عبدالاعلی (1417). تهذیب الاصول. قم: موسسة المنار، چاپ سوم.
سبزواری، سید عبدالاعلی (1417). مهذب الاحکام. قم: دفتر آیت الله العظمی سبزواری، چاپ چهارم
سیستانی، سید علی (1414). قاعده لاضرر و لا ضرار. قم: مکتبه آیة الله العظمى السید السیستانی، چاپ اول.
صافی گلپایگانی، لطف الله (۱۳۸۵). جامع الاحکام. جلد دوم، قم: دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ علی صافی گلپایگانی، چاپ چهارم.
صانعی، پرویز (1371). حقوق جزای عمومی. جلد اول، تهران: گنج دانش، چاپ سوم.
صدر، سید محمد باقر (1417). بحوث فی علم الاصول. بیروت: دارالاسلامیه، چاپ اول.
صدوق، محمد بن علی (1413). من لا یحضره الفقیه‌. جلد سوم و چهارم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، چاپ ذوم
طوسی، محمد بن حسن (1387). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة، چاپ سوم.
عاملی، زین الدین بن علی (1423). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: موسسه المعارف الاسلامیه.
عاملی، محمد بن مکی (1400). القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید، چاپ اول.
فاضل لنگرانی، محمد (1383). جامع المسائل. جلد دوم، قم: نشر امیر، چاپ یازدهم.
قانون مجازات اسلامی مصوب 1370
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
قبله‌ای خویی، خلیل (1387). علم اصول در فقه و قوانین موضوعه، تهران: سمت، چاپ پنجم.
قرآن کریم
کاتوزیان، ناصر (1390). فلسفه حقوق. جلد دوم، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم.
کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی. جلد هفتم، تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ چهارم.
گلدوزیان، ایرج (1392). زنده ماندن محکوم به معنای اجرا نشدن حکم اعدام است، مصاحبه با ایسنا. منتشر شده در 28 مهر 1392، قابل دسترس در: https://www.isna.ir/news/92072817152 (تاریخ بازیابی 18 اردیبهشت 1403)
محسنی، حسن و داودی، حسین (1400). اصل منع استناد به عمل خلاف قانون خود در ادعا و دفاع، مجله حقوقی دادگستری، 85(116), 185-207.
محقق داماد، سید مصطفی (1389). قواعد فقه، بخش مدنی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ بیست و هشتم.
محقق داماد، سید مصطفی (1392). قواعد فقه، بخش قضایی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، چاپ دوازدهم
محقق کرکی، علی بن عبدالعالی (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: ممسسه آل البیت، چاپ دوم.
مرکز اطلاعات و منابع اسلامی (1389). فرهنگ نامه اصول فقه. تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى، چاپ اول.
مشکینی، علی (1371). اصطلاحات الأصول. قم: نشر الهادی، چاپ پنجم.
مظفر، محمدرضا (1394). اصول الفقه. قم: دارالفکر، چاپ پنجم.
مکارم شیرازی، ناصر (1370). القواعد الفقهیه. قم: مدرسه الامام على بن ابى طالب (ع)، چاپ سوم.
منتظری، حسینعلی (1415). دراسات فی ولایة الفقیه وفقه الدولة الإسلامیة، قم: نشر فکر، چاپ دوم.
میر سعیدی, سید منصور, & درویش زاده, محمد جواد. (1401). موردپژوهی مجازات اعدام برای شرب خمر در مرتبه ششم. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 5(16), 171-197. https://doi.org/10.22034/law.2022.1974425.1201
میرمحمدصادقی, حسین, آقایی, نسترن, & درویش زاده, محمد جواد. (1402). تاثیر اشتباه در محاسبه دفعات تکرار حد. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری, 11(43), 41-45. https://doi.org/10.22054/jclr.2023.71505.2547
میرمحمدصادقی، حسین (1392). دلیلی وجود ندارد که اجرای مجدد حکم اعدام منتفی شود، مصاحبه با ایسنا. منتشر شده در 18 مهر 1392. قابل دسترس در:
نجفی جواهری، محمد حسن (1362). جواهرالکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
هاشمی شاهرودی، سید محمود (1417). بحوث فی علم الأصول. قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، چاپ دوم.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.