فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

تأملی بر فهم مواضع خبرگان قانون اساسی ۱۳۵۸ از نظام اقتصادی: مطالعه تطبیقی نظامهای اقتصادیِ اسلامی، جمعگرا و خصوصی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق عمومی و بین الملل دانشگاه قم، قم ، ایران
2 کارشناس ارشد حقوق عمومی دانشگاه تبریز، تبریز ،ایران
3 مدرس دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز ، ایران
چکیده
از منظر منشأ پیدایش تقنینی، نظام­های اقتصادی به‌طورکلی اغلب دو گونه­اند یا ترکیبی از این دو هستند: اقتصاد خصوصی یا فردگرایانه و اقتصاد دولتی یا جمع‌گرایانه. اما در قوه مؤسس 1358 مقننان اساسی از نوع سومِ نظام اقتصادی بنام اقتصاد اسلامی سخن گفتند. در تحقیق حاضر، با رویکرد تحلیلی- توصیفی سعی شده است تا نگاه­های گوناگون قانون‌گذاران اساسی در مورد این سه گونه نظام اقتصادی در چارچوب اصول قانون اساسی مورد واکاوی و تحلیل قرار داده­ شود. پرسش اصلی در پژوهش حاضر این است که خبرگان قانون اساسی چه اندیشه ای نسبت به نظام اقتصادی کشور و قواعد حاکم بر آن داشتند؟
به نظر می­رسد، رقابت آزاد اقتصادی و آزادی‌های خصوصیِ اقتصادی به طور حداقلی آن هم در سایه دولت و اسلام در نهاد مؤسس مورد پذیرش واقع شده است. همچنین گفتمان اصلی حاکم بر مجلس خبرگان آن دوره، گونه­ای از اقتصاد دولتی و جمع‌گرایانه بود که با اقتصاد انقلابی- اسلامی نیز تلفیق شده بود. به همین علت نویسندگان با روش تفسیر ژنتیک، نظام اقتصادی  موردنظر خبرگان قانون اساسی را نظام اقتصادی جمع‌گرای اسلامی نامیده­اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


آقایی طوق، مسلم (1394). تحلیل اقتصادی حقوق اساسی. چاپ اول، تهران: انتشارات خرسندی.
بابایی مهر، علی (1388). تفسیر، اصول و مبانی آن در حقوق عمومی. حقوق خصوصی، 6 (14)، 196-167. https://jolt.ut.ac.ir/article_23367.html
بشیریه، حسین (1393).  لیبرالیسم و محافظه­کاری. چاپ سیزدهم، تهران: نی.
بشیریه، حسین (1395). آموزش دانش سیاسی. چاپ دوازدهم، تهران: نگاه معاصر.
پیله­فروش، میثم (1394). الگوی توسعه اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مجلس و راهبرد، 22(82)، 5-33            
جعفری صمیمی، احمد؛ زرین اقبال، حسن؛ زیبائی، محمدرضا و درخشانی درآبی، کاوه (1395). بررسی تطبیقی اقتصاد بخش عمومی در الگوی اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دولتهای رفاه. پژوهشهای اقتصادی، 16(1)، 71-49. http://ecor.modares.ac.ir/article-18-8447-fa.html
حقگو، حسین (1393). اصل 44 چگونه زاده شد؟. گفتگو، 13(62)، 64-52.
حیدری، محسن (1383). اصل 44 و سوابق تصویب آن در مجلس خبرگان قانون اساسی. گواه، دوره 3(2)، 103-101.
خلیلی، محسن (1388). شالوده‌شکنی اصل چهل و چهارم قانون اساسی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 5(1)، 103-69.
خلیلی، محسن (1389). دولت اسلامی پیش شرط اقتصاد اسلامی/توسعه اسلامی. مجموعه مقالات دومین همایش اقتصاد اسلامی و توسعه، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، صص 764-736.
رحمت­اللهی، حسین و موالی­زاده، سید باسم (1389). «از جمع‌گرایی تا فردگرایی: تأملی بر پیامدهای نگرش‌های جمع‌گرا بر قوانین اساسی. حقوق اساسی، 7(14)، 114-89.
رستمی، ولی و قهوچیان، حمید (1401). حقوق مالی و محاسباتی. تهران: انتشارات دادگستر، چاپ دوم.
زراء نژاد، منصور (1383). دخالت دولت در نظام اقتصادی از دیدگاه نظام اقتصادی اسلام. بررسی‌های اقتصادی، 1(1)، 22-1.
شریف آزاده محمدرضا (1369). بررسی علل شکست اقتصاد مبتنی بر مارکسیسم، (نمونه روسیه سوسیالیستی). آینده­پژوهی مدیریت، 2(5)، 47-19.
صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1364). جلد اول، دوم و سوم، اول، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.
عدالتجو، اعظم و حسن زاده بنام، یاسر (1395). «بررسی تأثیر مبانی نظری در مداخله دولت در عرصه­های اقتصادی»، در مجموعه مقالات اولین همایش ملی اقتصاد خلاق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، صص 26-1.
غنی­نژاد، موسی (1395). اقتصاد و دولت در ایران. چاپ اول، تهران: اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران.
قفلی، محمدوحید (1386). مجلس خبرگان و حکومت دینی در ایران. چاپ اول، تهران: عروج.
کدخدایی، عباسعلی و عباسیان، محبوبه (1399). مبانی نظری عدالت اقتصادی در پرتو کارامدی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات حقوق عمومی، 50(1)، 21-1.
گرجی، علی­اکبر (1393). نقش افراد، احزاب و گروه‌های سیاسی در تدوین قانون اساسی. تحقیقات حقوقی، 25(66)، 80-51. https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56319.html
مجموعه بیانیه­ها و اطلاعیه­های حزب توده ایران (1358). تهـران: انتشـارات حـزب تـوده ایـران، روزنامـه مردم، 2/4/1358.
مرکز مالمیری، احمد (1385). حاکمیت قانون: مفاهیم، مبانی و برداشت‌ها (ویراست دوم). تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس جمهوری اسلامی ایران.
مطهری، مرتضی (1380). نظری به مبانی نظام اقتصادی اسلام. چاپ دهم، تهران: بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مرتضی مطهری.
منان، پی­یر (1394). تاریخ فکری لیبرالیسم. ترجمه عبدالوهاب احمدی، چاپ اول، تهران: آگه.
یوسفی، احمدعلی (1395). بررسی روش شکل­گیری نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و پیشنهاد روش جدید. حکومت اسلامی، 21(82)، 186-159. https://mag.rcipt.ir/article_91445.html