فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

تأملی بر فهم مواضع خبرگان قانون اساسی ۱۳۵۸ از نظام اقتصادی: مطالعه تطبیقی نظامهای اقتصادیِ اسلامی، جمعگرا و خصوصی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق عمومی و بین الملل دانشگاه قم، قم ، ایران
2 کارشناس ارشد حقوق عمومی دانشگاه تبریز، تبریز ،ایران
3 مدرس دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز ، ایران
چکیده
از منظر منشأ پیدایش تقنینی، نظام­های اقتصادی به‌طورکلی اغلب دو گونه­اند یا ترکیبی از این دو هستند: اقتصاد خصوصی یا فردگرایانه و اقتصاد دولتی یا جمع‌گرایانه. اما در قوه مؤسس 1358 مقننان اساسی از نوع سومِ نظام اقتصادی بنام اقتصاد اسلامی سخن گفتند. در تحقیق حاضر، با رویکرد تحلیلی- توصیفی سعی شده است تا نگاه­های گوناگون قانون‌گذاران اساسی در مورد این سه گونه نظام اقتصادی در چارچوب اصول قانون اساسی مورد واکاوی و تحلیل قرار داده­ شود. پرسش اصلی در پژوهش حاضر این است که خبرگان قانون اساسی چه اندیشه ای نسبت به نظام اقتصادی کشور و قواعد حاکم بر آن داشتند؟
به نظر می­رسد، رقابت آزاد اقتصادی و آزادی‌های خصوصیِ اقتصادی به طور حداقلی آن هم در سایه دولت و اسلام در نهاد مؤسس مورد پذیرش واقع شده است. همچنین گفتمان اصلی حاکم بر مجلس خبرگان آن دوره، گونه­ای از اقتصاد دولتی و جمع‌گرایانه بود که با اقتصاد انقلابی- اسلامی نیز تلفیق شده بود. به همین علت نویسندگان با روش تفسیر ژنتیک، نظام اقتصادی  موردنظر خبرگان قانون اساسی را نظام اقتصادی جمع‌گرای اسلامی نامیده­اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقایی طوق، مسلم (1394). تحلیل اقتصادی حقوق اساسی. چاپ اول، تهران: انتشارات خرسندی.
بابایی مهر، علی (1388). تفسیر، اصول و مبانی آن در حقوق عمومی. حقوق خصوصی، 6 (14)، 196-167. https://jolt.ut.ac.ir/article_23367.html
بشیریه، حسین (1393).  لیبرالیسم و محافظه­کاری. چاپ سیزدهم، تهران: نی.
بشیریه، حسین (1395). آموزش دانش سیاسی. چاپ دوازدهم، تهران: نگاه معاصر.
پیله­فروش، میثم (1394). الگوی توسعه اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مجلس و راهبرد، 22(82)، 5-33            
جعفری صمیمی، احمد؛ زرین اقبال، حسن؛ زیبائی، محمدرضا و درخشانی درآبی، کاوه (1395). بررسی تطبیقی اقتصاد بخش عمومی در الگوی اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دولتهای رفاه. پژوهشهای اقتصادی، 16(1)، 71-49. http://ecor.modares.ac.ir/article-18-8447-fa.html
حقگو، حسین (1393). اصل 44 چگونه زاده شد؟. گفتگو، 13(62)، 64-52.
حیدری، محسن (1383). اصل 44 و سوابق تصویب آن در مجلس خبرگان قانون اساسی. گواه، دوره 3(2)، 103-101.
خلیلی، محسن (1388). شالوده‌شکنی اصل چهل و چهارم قانون اساسی. پژوهشنامه علوم سیاسی، 5(1)، 103-69.
خلیلی، محسن (1389). دولت اسلامی پیش شرط اقتصاد اسلامی/توسعه اسلامی. مجموعه مقالات دومین همایش اقتصاد اسلامی و توسعه، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، صص 764-736.
رحمت­اللهی، حسین و موالی­زاده، سید باسم (1389). «از جمع‌گرایی تا فردگرایی: تأملی بر پیامدهای نگرش‌های جمع‌گرا بر قوانین اساسی. حقوق اساسی، 7(14)، 114-89.
رستمی، ولی و قهوچیان، حمید (1401). حقوق مالی و محاسباتی. تهران: انتشارات دادگستر، چاپ دوم.
زراء نژاد، منصور (1383). دخالت دولت در نظام اقتصادی از دیدگاه نظام اقتصادی اسلام. بررسی‌های اقتصادی، 1(1)، 22-1.
شریف آزاده محمدرضا (1369). بررسی علل شکست اقتصاد مبتنی بر مارکسیسم، (نمونه روسیه سوسیالیستی). آینده­پژوهی مدیریت، 2(5)، 47-19.
صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (1364). جلد اول، دوم و سوم، اول، تهران: اداره کل امور فرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.
عدالتجو، اعظم و حسن زاده بنام، یاسر (1395). «بررسی تأثیر مبانی نظری در مداخله دولت در عرصه­های اقتصادی»، در مجموعه مقالات اولین همایش ملی اقتصاد خلاق دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران غرب، صص 26-1.
غنی­نژاد، موسی (1395). اقتصاد و دولت در ایران. چاپ اول، تهران: اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی تهران.
قفلی، محمدوحید (1386). مجلس خبرگان و حکومت دینی در ایران. چاپ اول، تهران: عروج.
کدخدایی، عباسعلی و عباسیان، محبوبه (1399). مبانی نظری عدالت اقتصادی در پرتو کارامدی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات حقوق عمومی، 50(1)، 21-1.
گرجی، علی­اکبر (1393). نقش افراد، احزاب و گروه‌های سیاسی در تدوین قانون اساسی. تحقیقات حقوقی، 25(66)، 80-51. https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56319.html
مجموعه بیانیه­ها و اطلاعیه­های حزب توده ایران (1358). تهـران: انتشـارات حـزب تـوده ایـران، روزنامـه مردم، 2/4/1358.
مرکز مالمیری، احمد (1385). حاکمیت قانون: مفاهیم، مبانی و برداشت‌ها (ویراست دوم). تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس جمهوری اسلامی ایران.
مطهری، مرتضی (1380). نظری به مبانی نظام اقتصادی اسلام. چاپ دهم، تهران: بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مرتضی مطهری.
منان، پی­یر (1394). تاریخ فکری لیبرالیسم. ترجمه عبدالوهاب احمدی، چاپ اول، تهران: آگه.
یوسفی، احمدعلی (1395). بررسی روش شکل­گیری نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و پیشنهاد روش جدید. حکومت اسلامی، 21(82)، 186-159. https://mag.rcipt.ir/article_91445.html
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.