فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

پاداش ستانی امین از ثالث، با نگاهی به حقوق انگلستان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائنات، ایران
چکیده
امین ممکن است از رهگذر سمت امانت، پاداشی را از جانب ثالث دریافت نماید که مالکیت آن محل بحث است. مقنن در برخی موارد پاداش را رشوه دانسته و به عنوان مجازات، به نفع دولت مصادره می‌کند؛ اما در خصوص سایر موارد ساکت است. دکترین نیز توجه لازم را نسبت به این امر مبذول نداشته‌ و موضوع پژوهش حاضر، محتاج به باریک‌بینی و بررسی است. در حقوق انگلستان با توجه به آنکه امین مکلف به وفاداری نسبت به ذی‌نفع است، اخذ پاداش از سوی او مغایر با آن تکلیف شناخته شده و مال متعلق به ذی‌نفع خواهد بود. یافته پژوهش حاضر دالّ بر آن است که در حقوق ایران باید قائل به تفکیک شد. در برخی موارد عقد هبه‌ واقع شده بین امین و ثالث، صحیح بوده، و پاداش متعلق به امین است. 
در حالتی که توافق بین اشخاص یادشده، مبنی بر عمل نمودن امین بر خلاف منافع ذی‌نفع بوده و عمل حقوقی امین باطل شود و یا موضوع توافق مذکور ایراد زیان به ذی‌نفع باشد، با عنایت بر ماده 975 ق.م. هبه باطل بوده و ثالث می‌تواند، مال خود را مسترد نماید. در حالتی که عقد معوض بوده و اخذ پاداش جهت انجام عملی مغایر با منافع ذی‌نفع نباشد و یا شخص یادشده با وجود امر فوق، عمل امین را تنفیذ نماید، پاداش متعلق به ذی نفع است. ماهیت پاداش در این حالت هبه نبوده و پاداش بخشی از معوض است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


اردبیلی، محمدعلی، (1388)، حقوق جزای عمومی، ج 1، چاپ بیست و یکم، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
بهرامی، حسین و محمدحسین بیاتی، (1399)، تبیین فقهی و حقوقی فروش بدون اذن اطلاعات تجاری محرمانه شرکت، مطالعات فقه اسلامی و مبانی حقوق، سال ﭽهاردهم، شماره ﭽهل و یکم، 31- 55.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، (1382)، ترمینولوژی حقوق، چاپ سیزدهم، تهران: کتابخانه گنج دانش.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر، (1386)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج 1 و 2، چاپ سوّم، تهران: کتابخانه گنج­دانش.
شیروی، عبدالحسین، (1384)، حقوق تطبیقی، چاپ دوم، تهران: سمت.
صدوق، محمّد بن على بن بابویه، (1409 ق)، من لا یحضره الفقیه - ترجمه، مترجم: غفارى، على اکبر، جلد 4، چاپ اول، تهران: نشر صدوق.
صفایی، سیّدحسین و حبیب­الله رحیمی، (1393)، مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، چاپ ششم، تهران: سمت.
صفایی، سیّدحسین، (1364)، استناد به استفاده بلاجهت با وجود رابطه قراردادی، مجله حقوقی، شماره دوم.
طباطبائی، محمدحسین. (1374)، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه محمد باقر موسوی، ج2، 5، 6 و 9، چاپ دوم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
عمید، حسن، (1363)، فرهنگ عمید، ج 1 و 3، چاپ اوّل، تهران: موسسه انتشارات امیر کبیر
قهرمانی، نصرالله (1383)، ماهیت حقوقی دلالی در حقوق تجارت. کانون وکلا. شماره 184 و 185، 72- 88.
قافی، حسین و سعید شریعتی، (1390)، اصول فقه کاربردی (ادله و منابع فقه)، ج 2، چاپ اول، تهران: سمت و قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
کاتوزیان، ناصر، (1383)، قواعد عمومی قراردادها، ج 2، چاپ ششم، تهران: شرکت سهامی انتشار با همکاری بهمن برنا.
کاتوزیان، ناصر، (1384)، عقود معین، ج 3، چاپ پنجم، تهران: کتابخانه گنج­دانش.
کاتوزیان، ناصر، (1391)، مسئولیت مدنی (الزام­های خارج از قرارداد)، ج 2، چاپ دهم، تهران: موسسه انتشارات دانشگاه تهران.
نصیری، مرتضی، مبانی حقوقی تامین اجتماعی در ایران، چاپ اوّل، تهران: موسسه عالی پژوهش تامین اجتماعی.
ب- منابع عربی
ابن­منظور، ابوالفضل، (1414)، لسان­العرب، ج 13، ﭽاپ سوم، بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع- دار صادر.
اصفهانی، حسین بن محمد راغب، (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، چاپ اوّل، لبنان- سوریه: دارالعلم- الدار الشامیه.
امام خمینی، روح­ الله، (بی تا)، تحریرالوسیله، ج 2، چاپ اوّل، قم: موسسه مطبوعات دار العلم.
بجنوردی، سیّد حسن، (1419)، القواعد الفقهیه، ج 3، چاپ اوّل، قم: نشر الهادی.
حلّی (محقق)، نجم­الدین، (1408)، شرایع الإسلام، ج 2، چاپ دوّم، قم: موسسه اسماعیلیان.
عاملی (حرّ)، محمد­بن­حسن، (1409)، وسائل الشیعه، ج 21، چاپ اوّل، قم: موسسه آل­البیت (ع).
عاملی (شهید ثانی)، زین الدین بن علی، (1410)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، ج‌ 3، چاپ اوّل، قم: کتابفروشی داوری.
فیومى، احمد بن محمد مقرى (بی­تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، جلد 2، چاپ اول، قم: منشورات دار الرضی.
مصطفوى، حسن، (1402‍)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد 6، چاپ اوّل، تهران: مرکز الکتاب للترجمه و النشر.
نجفی، محمدحسن، (1404)، جواهر الکلام، ج 40، چاپ هفتم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ج- منابع انگلیسی
Burrows, Andrew, (2011), The Law of Restitution, Third edition, Oxford: university press.
Bourne, Nicholas, (2013(, Bourne on company law, sixth Edition, London And Newyork: Routledge.
Campbell, Joseph Charles, (2014), Fiduciary Relationships in a Commercial Context, Sydney Law School Research Paper No. 14/26, 1- 69.
DeMott, Deborah, (1988), Beyond Metaphor: An Analysis of Fiduciary Obligation, Duke Law Journal, No. 5, 879- 924.
DeMott, Deborah, (2006), Breach of Fiduciary Duty: On Justifiable Expectations of Loyalty And Their Consequences, Arizonal Law review, vol.48, pp 925- 956.
Flannigan, Robert, (2004), Fiduciary Duties of Shareholders and Directors, Journal of Business Law, 277- 302 .
Reading v Attorney-General [1949] 2 KB 232; [1949] 2 All ER 68 (Court of Appeal); [1951] AC 507; [1951] 1 All ER 617 (House of Lords) (2024. 7, 17الف ), in https://en.wikipedia.org/wiki/Reading_v_Attorney-General.
Reading v. A-G [1949] 2 KB 232; [1949] 2 All ER 68 (Court of Appeal); [1951] AC 507; [1951] 1 All ER 617 (House of Lords), (2017, 9, 15 ب), https://pages.law.illinois.edu/aviram/reading.pdf.
Radan, Peter, Stewart, Cameron, (2010), Principles of Australian Equity and Trusts, Chatswood: LexisNexis.
Martin, Elizabeth A. (1384), Dictionary of law, Fifth edition, Oxford: university press.
Miller, Paul B, (2011), A Theory of Fiduciary Liability, McGill Law Journal / Revue de droit de McGill, vol. 56, n 2, 235- 288.
Nosworthy, Beth. (2010), "Directors’ fiduciary obligations: Is the shareholder an appropriate beneficiary?", Australian Journal of Corporate Law, Vol. 24, No. 3, 282- 307.
Radan, Peter & Cameron Stewart, (2010), Principles of Australian Equity and Trusts, Chatswood: LexisNexis.
Scott, Austin w, (1949), The Fiduciary Principle, California Law Review, vol. 37, No.4. 539- 555.
Smith, Gordon, (2002), "The Critical Resource Theory of Fiduciary duty", Vanderbilt Law Review, Vol. 55, pp 1399- 1497.
Sime, Stuart, Taylor, Margot, (2014), Company law in practice, Tenth edition, Oxford: university press.
Tuch, Andrew, (2006(, Obligation of Financial Advisors in Change-of-control Transactions: Fiduciary and other questions, Legal Studies Research Paper, No. 06/60, pp 488- 521.
Valsan, Remus, (2012), Understanding Fiduciary Duties: Conflict of Interest and Proper Exercise of Judgment in Private Law, A thesis submitted to McGill university in partial fulfillment of the requirement of the degree of doctor of civil law.