فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

عدول از شرط فاسخ: نقد و تحلیل رویه قضایی (با نگاهی به حقوق فرانسه و انگلستان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استاد، گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه علوم قضایی، تهران، ایران
چکیده
در این مقاله، امکان عدول از شرط فاسخ با تأکید بر رویه قضایی ایران و نیز بررسی تطبیقی در حقوق فرانسه و انگلستان، با روش تحقیق توصیفی تحلیلی و با هدف ایجاد رویه واحد بین محاکم، مورد تحلیل قرار گرفته است. پرسش اصلی این است که آیا پس از تحقق شرط فاسخ، توافق طرفین مبنی بر انصراف از شرط و بقای عقد معتبر است و سبب احیای قرارداد می‌شود و آیا مشروط‌له به‌تنهایی می‌تواند با عدول از شرط فاسخ، مانع انفساخ عقد گردد و حیات حقوقی قرارداد را تجدید نماید؟ با تحلیل ماهیت شرط فاسخ و تأثیر آن بر عقد و وابستگی شرط انفساخ به اراده مشروط‌له قبل از تحقق شرط و بعد از آن، و با نقد و بررسی مهم‌ترین موانع امکان عدول از شرط فاسخ، این نتیجه حاصل شد که پیش از حاصل شدن شرط، توافق طرفین برای اسقاط شرط فاسخ صحیح است؛ همچنان‌که مشروط‌له به‌تنهایی می‌تواند از شرط مزبور صرف‌نظر کند. همچنین، پس از تحقق شرط فاسخ نیز توافق صریح یا ضمنی مشروط‌له و مشروط‌علیه برای عدول از انحلال عقد و احیای قرارداد صحیح است؛ چنان‌که اراده مشروط‌له مبنی بر التزام به عقد و عدم استناد به انفساخ، برای تجدید حیات قرارداد کفایت می‌کند؛ بنابراین، پیشنهاد می‌شود که رویه قضایی با پیروی از نتایج پژوهش حاضر، از انفساخ بیهوده بسیاری از قراردادها اجتناب نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. 1- کتاب‌ها و مقاله‌ها

    1. اسماعیلی، محسن؛ و نریمانپور، مهدی (۱۴۰۰). نقد نظریه عدول از فسخ قرارداد. فصلنامه حقوق اسلامی 18(71): 55-78.
    2. امامى، سیدحسن (۱۳۸۵). حقوق مدنى، ج ۱، چاپ بیست و ششم، تهران: اسلامیه.
    3. امینی، منصور؛ پیش‌نماز، سید امین؛ بهرامی، احسان (۱۴۰۱). مداخله قضایی در موازنه ارزش بر مبنای تحلیل اقتصادی عوضین؛ راهکاری جهت عدول از انحصار فسخ. فصلنامه پژوهش‌نامه حقوق اسلامی 23(2): 231-262.
    4. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (۱۴۰۲). فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت عمل: تئوری موازنه. چاپ ششم، تهران: گنج دانش.
    5. چیت‌سازیان، مرتضی؛ و سلطانی‌فرد، جواد (۱۴۰۲). مطالعه فقهی و حقوقی امکان رجوع (عدول) از فسخ قرارداد. فصلنامه فقه 30(115): 7-39.
    6. حائری (شاه باغ)، سید علی (۱۳۹۹). شرح قانون مدنی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات گنج دانش.
    7. شهیدی. مهدی (۱۳۹۷). حقوق مدنی: شروط ضمن عقد، ج ۴. چاپ ششم. تهران: مجد
    8. شهیدی، مهدی (۱۳۹۸). حقوق مدنی: سقوط تعهدات. ج 5. چاپ سیزدهم. تهران: مجد.
    9. صادقی مقدم، محمدحسن؛ ساعتچی، علی؛ جواهرکلام، محمدهادی (۱۳۹۴). جریان خیارات در اقاله»، آموزه‌های فقه مدنی 7(12): 3-18.
    10. صفایی، سیدحسین (۱۳۹۸). اندیشه‌های نو در «تئوری موازنه» و مقایسه آن با برخی از نظریه‌های فرانسوی. تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی 2(5): 305-347.
    11. صفایی، سیدحسین (۱۴۰۰). دوره مقدماتی حقوق مدنی: قواعد عمومی قراردادها. چاپ سی و پنجم. تهران: میزان.
    12. صفایی، سیدحسین؛ جواهرکلام، محمدهادی (۱۴۰۰). حقوق مدنی: وصیت، ارث، شفعه. چاپ دوم. تهران: شرکت انتشار.
    13. صفایی، سیدحسین؛ جواهرکلام، محمدهادی (۱۴۰۲). حقوق مدنی پیشرفته: نمایندگی و امانت. ج ۲. چاپ دوم. تهران: شرکت انتشار.
    14. کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۷). قواعد عمومی قراردادها: آثار قرارداد. ج ۳. چاپ پنجم. تهران: شرکت انتشار.
    15. کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۳). قواعد عمومی قراردادها: انحلال قرارداد. ج ۵. چاپ هشتم. تهران: شرکت انتشار.
    16. کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۵). قواعد عمومی قراردادها: مفهوم، انعقاد و اعتبار قرارداد. ج ۱. چاپ سیزدهم. تهران: شرکت انتشار.
    17. کریمی، عباس؛ بهرام‌پوری، رسول (۱۳۹۵). اثر قهقرایی فسخ با مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه. فصلی از کتاب حج اندیشه‌ها، یادمان استاد شهید حاج ناصر قربان نیا.
    18. کریمی، عباس؛ جواهرکلام، محمدهادی (1393). «رابطه منطقی قاعده فقهی لاضرر و قاعده غربی سوء استفاده از حق». پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب1(2): 135-165.
    19. کریمی، عباس؛ کریمی، سحر (۱۴۰۱). اندیشه‌هایی نو در حقوق قراردادها. چاپ دوم. تهران: دادگستر.
    20. کریمی، عباس؛ و جواهرکلام، محمدهادی (۱۴۰۰). تدارک قاعده فقهی برای سکوت بیانگر اراده. فقه اهل‌بیت (ع). 25(98): 64-94.
    21. محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۹۵). نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی. ج ۱. چاپ چهارم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
    22. محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۹۸). قواعد فقه بخش مدنی. ج ۲. چاپ دوازدهم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
    23. میرشکاری، عباس (۱۳۹۶). رساله عملی در حقوق قراردادها. ج ۱. چاپ اول. تهران: شرکت انتشار.
    24. هراتی، مصطفی (1402). شرط فاسخ در اصلاحات اخیر قانون مدنی فرانسه و محدودیت‌های قانونی ‏و قضایی اعمال آن از منظر حقوق ایران.مطالعات حقوق تطبیقی14(1): 563-582.

    2- آرای قضایی

    1. دادنامه شماره ۱۴۰۰۶۸۳۹۰۰۱۷۹۸۲۴۶۸ مورخ ۷/۱۲/۱۴۰۰ صادره از شعبه ۵۰ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    2. دادنامه شماره ۹۸۰۹۹۷۰۲۴۲۳۰۱۴۲۰ مورخ ۱۳/۸/۱۳۹۸ صادره از شعبه ۱۲۶ دادگاه عمومی حقوقی تهران.
    3. دادنامه شماره ۱۴۰۱۶۸۳۹۰۰۰۸۵۸۲۳۷۵ مورخ ۲۳/۶/۱۴۰۱ صادره از شعبه ۱۲۶ دادگاه عمومی حقوقی تهران.
    4. دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۱۰۰۱۱۸۷ مورخ ۹/۱۰/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۱۰ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    5. دادنامه شماره ۱۴۰۲۹۱۳۹۰۰۰۱۹۶۳۴۱۳ مورخ ۲۴/۲/۱۴۰۲ صادره از شعبه ۳ دادگاه عمومی حقوقی رودهن.
    6. دادنامه شماره ۱۴۰۲۶۸۳۹۰۰۰۹۱۶۱۵۹۴ مورخ ۲۷/۶/۱۴۰۲ صادره از شعبه ۱۷ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    7. دادنامه شماره ۱۴۰۲۴۰۳۹۰۰۰۱۷۱۹۷۳۱ مورخ ۲۸/۶/۱۴۰۲ صادره از شعبه ۹ دادگاه تجدیدنظر استان هرمزگان.
    8. دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۶۹۴۰۰۷۵۳ مورخ ۲۶/۷/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۵۱ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    9. دادنامه شماره ۹۳۰۹۹۷۰۹۰۸۳۰۰۱۰۳ مورخ ۲۸/۲/۱۳۹۳ صادره از شعبه ۲۳ دیوان عالی کشور.
    10. دادنامه شماره ۹۳۰۹۹۷۰۲۲۱۲۰۰۱۶۱ مورخ ۲۸/۲/۱۳۹۳ صادره از شعبه ۱۲ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    11. دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۷۰۲۲۲۷۰۱۳۵۵ مورخ ۷/۱۰/۱۳۹۲ صادره از شعبه ۲۷ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    12. دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۸۲۱۶۱۸۰۰۷۲۱ مورخ ۲۸/۵/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۳۲ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    13. دادنامه شماره ۱۴۰۲۳۵۳۹۰۰۰۴۵۴۹۱۶۶ مورخ ۱۹/۷/۱۴۰۲ صادره از شعبه ۱۹ دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی.
    14. دادنامه شماره ۱۴۰۲۲۵۳۹۰۰۱۲۴۱۱۳۲۰ مورخ ۳/۱۰/۱۴۰۲ صادره از شعبه ۱۹ دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی.
    15. دادنامه شماره ۱۴۰۰۴۱۳۹۰۰۲۲۷۳۵۸۹ مورخ ۲۴/۱۲/۱۴۰۰ صادره از شعبه ۱۰ دادگاه عمومی حقوقی شهرستان یاسوج.
    16. دادنامه شماره ۱۴۰۰۰۹۳۹۰۰۰۸۶۷۰۷۵۹ مورخ ۱۲/۸/۱۴۰۰ صادره از شعبه ۱ دادگاه عمومی حقوقی شهرستان گلپایگان.
    17. دادنامه شماره 140135390007877308 مورخ 2/12/1401 صادره از شعبه 3 دادگاه عمومی حقوقی ماکو.
    18. دادنامه شماره ۱۴۰۰۰۹۳۹۰۰۱۱۲۸۵۴۹۶ مورخ ۱۱/۱۰/۱۴۰۰ صادره از شعبه ۱۳ دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان.
    19. دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۸۰۲۱۳۲۰۱۱۹۲ مورخ ۱۰/۳/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۲۵ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    20. دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۱۸۰۰۹۰۴ مورخ ۲۰/۸/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۱۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    21. دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۲۱۶۰۳۰۰۲۴۵ مورخ ۱۴/۴/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۳۸ دادگاه عمومی حقوقی تهران.
    22. دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۲۰۸۰۱۱۸۸ مورخ ۲۴/۱۱/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۸ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    23. دادنامه شماره ۹۱۰۹۹۸۰۲۲۸۳۰۰۸۶۴ مورخ ۳۰/۹/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۱۵ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    24. دادنامه شماره ۱۴۰۲۶۸۳۹۰۰۱۶۷۶۸۱۹۱ مورخ ۳۰/۱۰/۱۴۰۲ صادره از شعبه ۲۰ دادگاه عمومی حقوقی تهران.
    25. دادنامه شماره ۱۴۰۳۶۸۳۹۰۰۰۰۶۶۷۳۷۳ مورخ ۲۸/۱/۱۴۰۳ صادره از شعبه ۶۱ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    26. دادنامه شماره ۱۴۰۱۰۳۳۹۰۰۰۱۹۶۶۶۰۹ مورخ ۲۷/۵/۱۴۰۱ صادره از شعبه ۹ دادگاه عمومی حقوقی گرگان.
    27. دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۸۰۲۳۱۳۰۰۱۴۲ مورخ ۱۷/۱/۱۳۹۴ صادره از شعبه ۴۶ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    28. دادنامه شماره ۹۵۰۹۹۷۰۲۲۴۴۰۰۲۸۱ مورخ ۲۵/۰۳/۱۳۹۵ صادره از شعبه ۴۴ دادگاه تجدیدنظر استان تهران.
    29. دادنامه شماره ۱۴۰۱۴۷۳۹۰۰۰۸۷۴۰۸۹۵ مورخ ۱۸/۱۰/۱۴۰۱ صادره از شعبه ۳ دادگاه حقوقی شهرستان آمل.
    30. دادنامه شماره ۱۴۰۲۲۸۳۹۰۰۰۲۷۶۰۵۱۰ مورخ ۲۴/۷/۱۴۰۲ صادر از شعبه ۹ دادگاه تجدیدنظر استان همدان.

    ب- عربی

    1. بجنوردی، سیدحسن (۱۴۳۸ ق). القواعد الفقهیه. ج ۴. چاپ چهارم. قم: دلیل ما.
    2. بصری بحرانی، محمدامین (۱۴۱۳ ق). کلمه التقوی. ج ۴. چاپ سوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    3. بهجت، محمدتقى (۱۴۲۳ ق). وسیلة النجاة. چاپ دوم. قم: شفق.
    4. حکیم، سیدمحسن (۱۴۱۰ ق). منهاج الصالحین. ج ۲. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
    5. خمینی، سید‌روح‌الله (۱۳۹۲). تحریر الوسیله. ج ۱. چاپ سوم. قم: تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
    6. خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۱۳ ق). مصباح الفقاهه (المکاسب). مقرر: محمدعلی توحیدی. ج ۲. قم: مدینه العلم.
    7. روحانی، صادق (۱۴۳۵ ق). فقه الصادق (ع). ج ۱۵، ۱۸ و ۲۰. چاپ پنجم. قم: آیین دانش.
    8. سبزواری. سید عبدالعلی (۱۴۱۳ق). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام. ج ۱۸. چاپ چهارم. قم: السید عبد الاعلی سبزواری.
    9. سبزواری، محمدباقر (۱۴۲۳ ق). کفایۀ الاحکام. ج ۱. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
    10. سیستانی، سید علی (۱۴۱۷ ق). منهاج الصالحین. ج ۲. چاپ پنجم. قم: دفتر معظم‌له.
    11. طباطبایی قمی، سید تقی (۱۴۲۶ ق). مبانی منهاج الصالحین. ج ۸. قم: قلم الشرق.
    12. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم (۱۴۱۴ ق). تکملۀ العروه الوثقی. ج ۲. قم: داوری.
    13. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم (۱۴۱۵ ق). سؤال و جواب. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
    14. غروی اصفهانی، محمدحسین (۱۴۲۷ ق). حاشیۀ المکاسب. ج ۱. چاپ دوم. قم: ذوی‌القربی.
    15. کاشف‌الغطاء، جعفر (بی‌تا)، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعۀ الغراء، اصفهان: مهدوی.
    16. کاشف‌الغطاء، محمدحسین (۱۴۲۲ ق). تحریر المجلۀ. ج ۱. قم: المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة.
    17. میلانی، سید محمدهادی (۱۴۲۹ ق).کتاب البیع. ج ۴. قم: مرکز الحقائق الاسلامیۀ.
    18. نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ ق). جواهر الکلام. ج ۲۷. چاپ هفتم. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.

    ج- لاتین

    1. Batteur, A. (Dir.). (2024). Droit civil des obligations: Méthodologie & sujets corrigés. Lefebvre Dalloz.
    2. Beatson, J., Burrows, A., & Cartwright, J. (Eds.). (2023). Anson's Law of Contract (31st ed.). Oxford, England: Oxford University Press.
    3. Caron, C. (2000). La clause résolutoire en droit français». Revue de la Faculté de droit de Sfax, 70-89.
    4. Chitty, J., & Beale, H. G. (2023). Chitty on contracts (35th ed.). vol.1. London, England: Sweet & Maxwell, Thomson Reuters.
    5. Le Gallou, C., & Marmisse-d’Abbadie d’Arrast, A. (Eds.). (2019). Le contrat dans tous ses États (1–). Toulouse, France: Presses de l’Université Toulouse Capitole, Librairie générale de droit et de jurisprudence.
    6. Malaurie, P., Aynès, L., & Stoufflet, J. (2016). Droit des obligations (8e éd. à jour au 1er août 2016). LGDJ Lextenso.
    7. Poelmans, O. (2013). Droit des obligations au Luxembourg. Primento.
    8. Porchy-Simon, S. (2021). Droit civil: 2e année, les obligations (9e éd.). Paris, France: Dalloz.
    9. Prépa Dalloz. (2016). Droit des obligations – Tome I (Édition 2016). SuPPorT De Cour – Examen Du CRFPA. Paris, France: Dalloz.
    10. Renault-Brahinsky, C. (2008). Droit des obligations: apprendre,utile. (8e éd). Gualino
    11. Renault-Brahinsky, C. (2020). L'essentiel des grands arrêts du droit des obligations: 2020-2021: 80 fiches d'arrêts avec propositions de plans de commentaire. Gualino.
    12. Stone, R., & Devenney, J. (2018). The modern law of contract (Twelfth edition). Routledge.
    13. Terré, F., Lequette, Y., & Gaudemet, S. (2019). Droit civil: Les successions, Les libéralités. Paris, France: Dalloz.
    14. Treitel, G. H. (1988). Remedies for Breach of Contract: A Comparative Account. Oxford, England: Oxford University Press.
    15. Treitel, G. H. (2003). The Law of Contract (11th ed.). Oxford, England: Thomson Reuters.