فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

تأسیس مرحلۀ «اِیرادِ اتهام» در حقوقٍ ایران با نگاهی به حقوق انگلستان (از ملزومات تا ارائه مدل مطلوب)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه تهران. تهران، ایران
2 دانشیار، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران. تهران. ایران
3 استادیار، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران. تهران. ایران
چکیده
ایراد اتهام؛ به عنوان اولین مرحله از فرایندِ کیفری که از آن به عنوان دروازۀ عدالتِ کیفری یاد می‌شود، در حقوق ایران جایگاهی ندارد در حالی که مرحلۀ مذکور توانسته در حقوق کشورهایی که دارایِ نظام کامن‌لا هستند از جمله انگلستان، مؤثر واقع شود و علاوه بر پالایش ورودیِ فرایندِ کیفری، وظیفۀ دارد در فرضِ ارتکابِ جرم توسط اشخاص، بر حسب تشخیص، پرونده را در مرحلۀ ایراد اتهام با تصمیم قضایی مختومه یا برای مرحلۀ بعد، یعنی تعقیب و رسیدگی ارجاع دهد؛ بنابراین تأسیس این مرحله در حقوق ایران، به دور از ملزومات و ارائه یک مدل مطلوب و فقدان توجه به ساز و کارهای علمی و نظام‌مند و بررسی دقیق، نه تنها مثمر ثمر نیست و اهداف حقوقِ کیفری از تآسیس نهاد مذکور را برآورده نخواهد کرد، بلکه شکست حتمی است. 
در این میان، بسیاری از جرم‌شناسان، امروزه درصدد َاند تا با ارائه مکاتب و اندیشه‌های نوین جرم‌شناختی، راهکارهای پیشگیرانه از جرم را معرفی و موجبات پیشگیری از آن را فراهم نمایند. اما متأسفانه گاهی خود دستگاه عدالتِ کیفری بدون توجه به اهمیت مرحلۀ ایراد اتهام و بدون مبانی روشن، افراد را وارد فرایند کیفری و درگیرِ اتهامات می‌کند درحالی‌که همین‌مقدار، می‌تواند تلاش‌های اندیشمندان حقوق کیفری را از بین ببرد. پژوهش حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی تدوین یافته است، بعد از بررسی موضوعِ پژوهش به طور تطبیقی، عمده ملزوماتِ تآسیس مرحله ایراد اتهام را شامل؛ دامنۀ کیفر با میزانِ مشخص؛ اهمیت‌سنجیِ قضایی؛ توجه به فاکتورهایِ فردی- زیستی و توجه به فاکتورهای شخصیتی- اجتماعی دانسته و برای پیاده سازیِ ایراد اتهام در یک مدل مطلوب در حقوق ایران، صرف نظر از گردش نظام دادرسی به سمت اتهامی در مرحله دادسرا، مواردی شامل؛ توجه به قابلیت حقوقیِ ایراد اتهام؛ توجه به قابلیت سیستمیِ ایراد اتهام؛ توجه به قابلیت توان بخشیِ ایراد اتهام و توجه به قابلیت محکومیت ایرادِ اتهام، ارائه نموده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


امامی، محمد و محمد‌هادی صادقی (1377). «مصلحت‌گرایی در دادرسی‌های جزایی» مجله حقوق دادگستری، سال پنجاهم، شماره بیست و سوم.
جمشیدی، علیرضا و علیرضا وریان (1392).«متناسب بودن تعقیب کیفری: مفهوم، مبانی و جلوه‌ها در حقوق ایران و انگلستان». فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، سال اول، شمارۀ سوم.
خالقی، علی (1397). آیین دادرسی کیفری، جلد اول، چاپ پنجم، تهران؛ انتشارات شهر دانش.
رسو، ژان ژاک (1399). قرار داد اجتماعی، ترجمه مرتضی کلانتریان، جلد اول، چاپ اول، تهران، انتشارات آگه.
شیداییان، مهدی و یزدان نصرتی (1397). «شناسایی و چالش‌های تعقیب کیفری با نگاهی به حقوق انگلستان»، فصلنامه دیدگاه‌های حقوقی قضایی، سال دهم، شماره هشتاد و دوم.
عامری، آرزو(1397). «افزایش عناوین مجرمانه به عنوان عامل جرم زا در حقوق جزایی و کیفری ایران»، اولین همایش بزرگ مطالعات و پژوهش‌های علمی علوم انسانی،تهران،
عمرانی‌فر، عدنان و همکاران (1399). «ﺟﺎﯾﮕﺎه ﺷﻌﺒﮥ ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ دﯾﻮان ﺑﯿﻦ اﻟﻤﻠﻠﯽ ﮐﯿﻔﺮی و اﻣﮑﺎنﺳﻨﺠﯽ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﯽ آن در ﺣﻘﻮق اﯾﺮان»، فصلنامه علمی_پژوهشی حقوق تطبیقی، دوره چهارم، شماره دوم.
عمرانی فر، عدنان و همکاران (1403). «ایراد اتهام به افراد؛ علل و پیامدها از منظر مبانی قرآنی و روایی»، فصلنامۀ مطالعات قرآنی، دوره پانزده، شماره پنجاه و ششم.
عمرانی فر، عدنان و همکاران (1399). «بررسی یک پروندۀ قتل از منظر حقوق کیفری و مبانی جرم‌شناختی (بررسی موردی: قتل بنیتا)». فصلنامه قضاوت, دوره بیست، شمارۀ صد و یکم.
عمرانی فر، عدنان و محمدرضا زندی (1396). «ممنوعیت یا مقبولیت «تخفیف مجازات» در جرایم مستوجب حد». فصلنامه قضاوت. دورۀ هجده، شمارۀ نود.
کوشکی، غلام حسین (1387). بررسی اختیارات ووظایف دادستان در آ.د.ک ایران و فرانسه، با راهنمایی محمد علی اردبیلی، رساله دکتری، تهران؛ دانشگاه شهید بهشتی.
گسن، ریموند (1388). «بحران سیاست‌های جنایت کشورهای غربی»، ترجمه علی حسین نجفی ابرند آبادی، مجلات تحقیقات حقوقی، سال ده، شماره دهم.
مرادی, امیر. (1403). بررسی تطبیقی کیفی بودنِ مقررات کیفری، با نگاهی به حقوق ایران و دانش‌های اخلاق، ادبیات و زبان شناسی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 6(21), 139-186. doi: 10.22034/law.2024.2001199.1273
موذن زادگان، حسنعلی و همکاران (1399). «تأثیرپذیری نظام دادرسی کیفری اتهامی از مقامات تعقیب»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، سال بیست و یکم، شمارۀ دوم.
مهرا، نسرین و حسن رودسرابی (1400). «مبانی و جلوه‌های قضازدایی پلیسی در نظام حقوق کیفری انگلستان»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، سال بیست و چهارم، شمارۀ نود ششم.
نوری, سید فاضل, & آقایی, نسترن. (1402). بازشناسی الگوی ارتباطی قاضی و ضابط قضائی در نظام رسیدگی کیفری. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 6(18), 166-142. doi: 10.22034/law.2023.1978351.1206