فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

میل به مدارا: بررسی تطبیقی عوامل فرهنگی مؤثر بر انفعال زیان‌دیدگان در طرح دعوای مسئولیت مدنی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق و علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
برای حقوق مسئولیت مدنی اهداف متعددی ازجمله جبران کامل خسارات، بازگرداندن زیان‌دیده به وضعیت پیش از وقوع زیان، دستیابی به عدالت و انصاف، جلوگیری از انتقام‌های خصوصی و شخصی، جلوگیری از وقوع زیان و بازدارندگی از انجام تخلفات و بسیاری موارد دیگر مطرح می‌شود که پیش‌شرط لازم برای تحقق این اهداف طرح دعوا از سوی زیان‌دیدگان است. بدون اقامه دعوا و مطالبه خسارت از سوی زیان دیدگان هیچ کدام از اهداف نظام مسئولیت مدنی در کشورها محقق نخواهد شد. با این‌حال گاهی به‌دلیل وجود برخی عوامل، زیان‌دیدگان از طرح دعوا خوداری می‌کنند و راه سکوت در پیش ‌می‌گیرند و هزینه‌های تحمیل شده در اثر ورود زیان را خود متحمل می‌شوند. تمایل زیان‌دیدگان به مدارا و عدم طرح دعوا با عنوان «انفعال زیان‌دیدگان» شناخته می‌شود که در برخی از مطالعات با عنوان یک «پیش‌فرض جهانی» معرفی شده و به‌واسطه آثار سوئی که دارد یکی از مشکلات نظام‌های مسئولیت‌مدنی محسوب می‌شود. این تمایل می‌تواند ناشی ازعوامل مختلفی باشد و از ابعاد مختلف حقوقی، فرهنگی، جامعه‌شناختی و روان‌شناختی قابل بررسی است. یکی از این ابعاد مهم توجه به مؤلفه‌های فرهنگی است. درحقیقت بخش بزرگی از نهادهای مؤثر در مباحث حقوقی به‌ویژه درحوزه مسئولیت مدنی و حقوق خسارات دارای ابعاد فرهنگی است که تا چند سال گذشته بخش عمده‌ای از آن‌ها ناشناخته باقی مانده بود. در این نوشتار تلاش شده تا با رویکردی تطبیقی تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای در میان آثار حقوقی، ادبی و جامعه‌شناختی و تحلیل اخبار و داده‌ها، مهم‌ترین مؤلفه‌های فرهنگی مؤثر در این پدیده شناسایی گردد. یافته‌های این نوشتار نشان می‌دهد وجود برخی خرده فرهنگ‌ها ازجمله «تقدیرگرایی»، «اعتقاد به عادلانه بودن جهان»، «مدارا و سازش» و «سرزنش قربانی» نقش بسیار مؤثری در این زمینه ایفا می‌کند که رگه‌های از آن‌ها در فرهنگ جامعه ایرانی به‌وضوح قابل مشاهده است هرچندکه نمی‌توان از تداوم چنین مواردی در آینده مطمئن بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. الف) کتب:

    1. اوحدی، بهنام، (1384)، تمایلات و رفتارهای جنسی انسان، چاپ: پنجم، نشر مؤلف.
    2. دورکیم، امیل، (1381)، درباره تقسیم کار اجتماعی، ترجمه: باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.
    3. شایگان، داریوش،(1401)، پنج اقلیم حضور؛ بحثی درباره شاعرانگی ایرانیان، چاپ چهاردهم، تهران: فرهنگ معاصر.

    ب) مقالات:

    1. آزاد ارمکی، تقی، (1376)، بررسی نظریه نوسازی: مطالعه موردی درباره تقدیرگرایی فرهنگی در ایران، نشریه فرهنگ، شماره 22 و 23، صص 191-208.
    2. آقابخشی، حبیب اله، کامران، فریدون و نصیرپورسردهایی، مجید، (1390)، شناخت عوامل اجتماعی مؤثر بر سطح تحمل اجتماعی در شهر سراب، فصلنامه پژوهش اجتماعی، 10 (4)، صص 17-34.
    3. احمدی، یعقوب، احمدی، وکیل، گودرزی، سعید، عبدالمالکی، پروانه، (1400)، تبیین جامعه‌شناختی مدارا و ابعاد آن (مورد مطالعه: شهروندان هجده سال به بالای استان کرمانشاه)، مجله مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 2 (38)، صص 379-408.
    4. ادیبی سده مهدی، رستگار یاسر، بهشتی سید صمد، (1392)، مدارای اجتماعی و ابعاد آن رفاه اجتماعی، 13 (50)، صص 353-376.
    5. امیدی، اکبر، موسایی، میثم و وثوقی، منصور، (1401)، تحلیل جامعه‌شناختی تقدیرگرایی و نقش آن در توسعه (مطالعه موردی شهر ایلام)، مجله مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 14 (56)، صص 135-150.
    6. بیاتی، پروانه، جهانبخش، اسماعیل، بهیان، شاپور، (1397)، تبیین جامعه شناختی چالش‌ها و فرصت‌های مرتبط با مدارای اجتماعی شهروندان شهر تهران، بررسی مسائل اجتماعی ایران، 9 (2)، صص 17-39.
    7. بهارلو، حوریه، صباحی، پرویز، رفیعی‌نیا، پروین، (1396)، مقایسۀ سبک‌‌های اسناد و باور به دنیای عادلانه بین افراد روان‌ رنجورگرا، برون‌گرا و عادی، 7 (12)، صص 35-50.
    8. پیش‌قدم، رضا، عطاران، آتنا، (1395)، گفتمان‌شناسی «قسمت» در زبان و فرهنگ مردم ایران، مجله مطالعات فرهنگ و ارتباطات، 17 (35)، صص 129-149.
    9. دهرامی، مهدی، فهیمی‌پور، مجتبی، (1396)، آفرین و نفرین در آثار ایرانی باستان و میانه، مجله مطالعات ایرانی، 16 (31)، صص 65-79.
    10. ذکایی، محمد سعید، امیری مقدم، محدثه، (1400)، برساخت اجتماعی مدارا در زندگی روزمرۀ شهری، جامعه شناسی کاربردی، 32 (84)، صص 1-24.
    11. راستی، هادی و رحمانی، اسماعیل، (1395)، بررسی عوامل مؤثر بر میزان تقدیرگرایی در نواحی روستایی (مطالعه موردی شهرستان کنارک)، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5 (2)، صص 151-167.
    12. رجب زاده، احمد، و کوثری، مسعود، (1381)، آنومی سیاسی در اندیشه دورکیم، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 19 (1)، صص 31-45.
    13. رمضان نرگسی، رضا، (1382)، تجاوز و بزه‌دیدگی زنان، مطالعات راهبردی زنان، شماه 22.
    14. شمس‌الدینی، زهرا و مقصودی، سوده، (1400)، تقدیرگرایی و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن (مطالعه موردی: شهروندان 18 تا 65 ساله شهر کرمان)، مجله مطالعات اجتماعی ایران، 15 (1)، صص 88-111.
    15. شیخ بیگلو، رعنا، (1390)، شناسایی مناطق محروم ایران با استفاده از رتبه‌بندی ترکیبی، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری، 2 (7)، صص 53-70.
    16. فیروزجاییان، علی اصغر، فرزام، نازنین، (1399)، سرمایه اجتماعی و مدارا نسبت به مجرمان، جامعه شناسی فرهنگ و هنر، 2 (4)، صص 109-130.
    17. گلابی، فاطمه، علیزاده اقدم، محمد باقر، آقایاری هیر، توکل، زردموی اردکلو، شاپور، (1398)، بررسی رابطه بین سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی با مدارا در بین شهروندان (مطالعه شهروندان شهر مشهد)، مجله علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 16 (34)، صص 347-388.
    18. یاحقی، محمد جعفر، (1398)، مقاله بخت، مجموعه دانشنامه فرهنگ مردم ایران، ج 2، قابل دسترسی در تارنمای مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی به آدرس زیر: