فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

تحلیل رقابتی سوء استفاده از موقعیت مسلط در بازار رایانش ابری) مطالعه تطبیقی درحقوق اتحادیة اروپا و ایران(

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
جواد حسین زاده 1
معصومه اکبریان طبری 2
1 دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.
2 دانش آموخته دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق ، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/law.2025.2053026.1610
چکیده
با گسترش فناوری رایانش ابری و افزایش روزافزون قدرت انحصاری ارائه‌دهندگان خدمات ابری، موضوع سوء استفاده از موقعیت مسلط با چالش‌های جدی روبرو شده است.از این رو، تبیین جایگاه سوء استفاده از موقعیت مسلط در بازار رایانش ابری،امری ضروری است. از جمله مصادیق بارز آن می‌توان به معاملات انحصاری، ترتیبات پیوندی،  فروش بسته‌ای، رفتار خودترجیحی، شروط غیرمنصفانه، و عدم همکاری اشاره کرد که منجر به ممانعت از ورود رقبا یا حذف آنها از بازار و در نهایت ضرر به مصرف‌کنندگان می‌شود. این پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی با مطالعه رهیافت‌ حقوق اتحادیه اروپا، موضع حقوق رقابت ایران را مورد تحلیل قرار می‌دهد. بررسی موضوع در موازین رقابتی حقوق اتحادیۀ اروپا نشان می‌دهد که احراز موقعیت مسلط ارائه‌دهنده خدمات ابری مستلزم ارزیابی دقیق مولفه‌های رقابتی نظیر بهره‌گیری از اثرات شبکه‌ای،  صرفه اقتصادی ناشی از توسعه مقیاس، امکان استفاده موازی از خدمات ارائه‌دهندگان مختلف و میزان وابستگی مصرف‌کنندگان به یک ارائه‌دهنده خاص است. نتایج این مطالعه تطبیقی نشان می‌دهد که اگرچه اعمال یادشده توسط ارائه ‌دهندگان خدمات ابری غالباً در معرض نقض موازین رقابتی قرار می‌گیرد، اما نباید از تبعات مثبت رقابتی یا توجیه منطقی آن غافل شد.این مصادیق براساس قاعده معقولیت وبا توجه به معیار اختلال در رقابت، مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. در برابر، در حقوق ایران، مقررات به قدر کافی صراحت ندارند، لیکن ممنوعیت این اعمال را می‌توان از چند ماده قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی و سند  شورای عالی فضای مجازی استنباط کرد. لذا پیشنهاد  می‌شود مقررات جامع رقابتی برای حفظ رقابت در بازار خدمات ابری با توجه به تحولات حوزه فناوری اطلاعات تدوین گردد. همچنین با توجه به اهمیت منابع محاسباتی و وابستگی مصرف‌کنندگان به زیرساخت‌های ابری، ضروری است که شورای رقابت با رویکردی مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی، برای جلوگیری از سوء استفاده ارائه‌دهندگان خدمات ابری و محدودیت دسترسی به منابع محاسباتی ابری، تدابیر مناسب و منعطف اتخاذ نماید.
کلیدواژه‌ها
رایانش ابری
رویه‌های سوءاستفاده‌آمیز
موقعیت مسلط
ارائه‌دهندگان خدمات ابری
اختلال در رقابت

موضوعات

پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات (۱۳۹۸). راهبرد توسعه خدمات رایانش ابری در کشور.
جان محمدی،سجاد،حسین زاده، جواد و حسینی، مینا (1401). تحلیل سوء ‌استفاده از وضعیت اقتصادی مسلط در صنعت خودرو ایران و اتحادیه اروپا از منظر حقوق رقابت. پژوهش های اقتصاد صنعتی، 6(20)، 1-14. https://doi.org/10.30473/jier.2023.65179.1343
جعفرزاده،میرقاسم و اکبریان طبری، معصومه(1400). تحلیل رقابتی محدودیت های غیرقیمتی در توافقات عمودی. فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، 10(37): 37-75. https://doi.org/10.22054/jplr.2022.59920.2551
حسینی، مینا (۱۴۰۰). حقوق رقابت در آیینه‌ی ساختار و تصمیمات شورای رقابت.تهران: مجد.
کدخدایی عباسعلی، رستمی ولی، و فراهانی محمدصادق (1402). حقوق رقابت در پلتفرم‌های دیجیتال؛ ضرورت بازنگری در قواعد سنتی. فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، 25(79): 7-40. https://doi.org/10.22054/qjpl.2023.63811.2683
رهبری، ابراهیم و حسنی، وحید(1398). حقوق رقابت در عرصه مالکیت های فکری. جلد اول، تهران: سمت.
رهبری، ابراهیم(۱۴۰۲). ارزیابی رقابتی مصادیق خاص سوء استفاده از موقعیت مسلط به واسطه کلان دادها. پژوهش حقوق عمومی، 25(81): 215-250. https://doi.org/10.22054/qjpl.2023.70764.2837
رهبری،ابراهیم وآرین مسعودی تفرشی (۱۴۰۳). خودترجیحی در پلتفرم‌های دیجیتال: تحلیل حقوق رقابتی رفتارهای ترجیحی و ضرورت و ملاحظات وضع مقررات رقابتی پیشگیرانه. نشریه حقوق خصوصی دانشگاه تهران، 21(1). https://doi.org/10.22059/jolt.2024.373201.1007284
شورای راهبری توسعه شبکه ملی اطلاعات(۱۴۰۲). سند راهبردی توسعه رایانش ابری ایران
طالب احمدی،حبیب وآذر فرهمند(۱۴۰۰). مطالعه تطبیقی حمایت از مصرف‌کنندگان در قراردادهای رایانش ابری در حقوق اتحادیه اروپا، انگلستان و ایران. دانشنامه حقوق اقتصادی، 28(20). https://doi.org/10.22067/economlaw.2022.41911
علاالدینی، امیر عباس و پوراسلامی، ایمان (۱۴۰۰). مقایسه تطبیقی منع سوء استفاده از موقعیت مسلط در قانون رقابت ایران و کمیسیون اروپا: رویکرد انتقادی و پیشنهاد اصلاحی. فصلنامه پژوهش های اقتصاد صنعتی، 5(74). https://doi.org/10.30473/indeco.2021.8174
 قاسمی حامد، عباس و یوسف براری چناری(۱۴۰۳). شناسایی نهادهای ناظر بازار اوراق بهادار ایران با مطالعه امکان یا عدم امکان دخالت شورای رقابت در این بازار با مطالعه تطبیقی حقوق آمریکا، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 7(24): 74-113. https://doi.org/10.22034/law.2024.2028957.1337
کاتب دامغانی، محمدمهدی(۱۴۰۰). قراردادهای رایانش ابری، پایان‌نامۀ‌ کارشناسی‌ ارشد گروه حقوق مالکیت فکری. دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی. دانشگاه شهید بهشتی.    
محمدی، سمانه و سحر علی پور(۱۴۰۰). بررسی مبانی و ارکان مسئولیت مدنی موتورهای جست‌وجوگر در سوءاستفاده از داده‌های کاربران. فصلنامه حقوق فناوری های نوین، 2(4). https://doi.org/10.22133/mtlj.2022.329046.1073