فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

جایگاه اقرار در دادرسی‌ کیفری برخط (مطالعه تطبیقی ایران، اردن، امارات و عربستان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
استفاده از فناوری‌های نوین در دادرسی‌ کیفری، در سال‌های اخیر و خاصه بعد از شیوع ویروس کرونا توسعه بیشتری پیدا کرده است. از این‌رو، به دلیل پیشرفت سریع فناوری‌های نوین و کندی قانون‌گذاری از طریق قوه مقننه و اینکه احکام و اصول در قوانین اصلی مقرر شده، کشورها به سمت تصویب آیین‌نامه و دستورالعمل حرکت کرده‌اند. حتی امارات هم که اخیراً در قانون فدرال خود مقررات دادرسی الکترونیک را تنقیح نموده، از حیث اصول و احکام ِحاکم بر دادرسی، مقررات مجزایی نسبت به دادرسی سنتی وضع نکرده است. در همین راستا، اردن با رویکرد حداکثری و بدون محدودیت در مراحل تعقیب، تحقیق و دادرسی، از فناوری‌های نوین بهره می‌گیرد. ایران، اردن و عربستان نیز با تصویب دستورالعمل و راهنما تلاش نموده‌اند نحوه‌ی برگزاری جلسات دادرسی برخط را مقررات‌گذاری کنند. امارات نیز در حال حاضر با تصویب قانون آیین دادرسی کیفری 2022، دادرسی الکترونیک را اجرا می‌کند. با این حال، امکان استفاده از دادرسی برخط موجب طرح چالش‌های مهمی می‌شود؛ از جمله آنکه، آیا اقرار در جلسه دادرسی برخط می‌تواند مبنای صدور حکم قرار گیرد؟ اگر قاضی مبتنی بر چنین اقراری حکم به محکومیت صادر کند، آیا این محکومیت، همسنگ با حکمی است که در دادرسی حضوری صادر می‌شود؟ در این مقاله، ضمن بیان این نکته که از ماده 659 قانون آیین دادرسی کیفری نمی‌توان جواز برگزاری رسیدگی کیفری برخط را استخراج کرد؛ به روش توصیفی-تحلیلی، بیان گردید که از نظر فقهی و حقوقی مانعی جهت صدور حکم بر مبنای اقرار به دست آمده از دادرسی برخط وجود ندارد. منتهای مراتب، به جهت ایرادات و چالش‌های فرامتنی مانند عدم تسلط قاضی بر زبان بدن متهم، ضعف‌های امنیت شبکه، نقص‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری و ... پیشنهاد می‌شود دامنه استفاده از دادرسی برخط منوط به رضایت اصحاب دعوی و محدود به جرایم خاص و با اهمیت کمتر، شود تا در سال‌های آتی با توسعه زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری بتوان دامنه استفاده از آن را گسترده‌تر کرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف) فارسی
اسمعیلی، اکبر، پورقهرمانی، بابک (۱۳۹۸). چالش‌های فراروی دادرسی الکترونیک در ایران. نشریه دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۲۴(۸۷): ۲۹۵۲. http://jlviews2.ujsas.ac.ir/article-1-1202-fa.html
اکرمی، روح‌الله (۱۳۹۹الف). قابلیت تجزیه اقرار مقید کیفری در فقه امامیه و حقوق ایران با نگاهی تطبیقی به حقوق کشورهای مسلمان. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، ۵۰(2): ۴۵۷۴. https://doi.org/10.22059/jqclcs.2020.296331.1519
اکرمی، روح‌الله (۱۳۹۹ب). اعتبار طریقی یا موضوعی اقرار کیفری در حقوق کشورهای اسلامی با تأکید بر حقوق ایران. نشریه حقوقی دادگستری،  84(112)، ۳۴۶۲. https://doi.org/10.22106/jlj.2020.132205.3591
اکرمی، روح‌الله (۱۴۰۱). قابلیت اثباتی شهادت بر اقرار در دعوای کیفری. مطالعات حقوقی، ۱۴(۱)، 63-102. https://doi.org/10.22099/jls.2022.39094.4172
بهرامی خوشکار، محمد، عسگری، عباس (۱۴۰۰). بررسی فقهی دادرسی الکترونیک و آسیب‌شناسی آن. نشریه علمی مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ۱۳(25)، ۲۱۵۰. https://doi.org/10.22075/feqh.2021.24171.2980
پورباقر حسینی مقدم، شهربانو، ابراهیمیان، سید عسگری، سید حسین (۱۴۰۰). بررسی فقهی و حقوقی اقرار در فضای مجازی. فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، ۱۷(64)، 55-76. https://journals.iau.ir/article_684731.html
پیز، آلن (۱۳۹۷). زبان بدن؛ چگونه از طریق حرکات بدن پی به افکار دیگران ببریم؟ (مترجم: مهرناز صائمی). چاپ اول، تهران: انتشارات پر.
حاجی‌ده‌آبادی، احمد (۱۳۹۲). عدم اعتبار اقرار غیرقضایی در امور کیفری. حقوق اسلامی، ۱۰(39)، 113-140. https://hoquq.iict.ac.ir/article_18230.html
خالقی، علی  (۱۳۹5). آیین دادرسی کیفری، جلد اول (چاپ سی و دوم). تهران: شهر دانش.
زرکلام، ستار (۱۳۹۱). دادرسی‌های الکترونیکی؛ ضرورت‌ها، الزامات و چالش‌ها. آموزه‌های حقوق کیفری،  9(3)، 129-150. https://cld.razavi.ac.ir/article_822.html
ساداتی، فروغی، جلیلی، سیدمهدی، فضل‌الله، امین (۱۴۰۳). اعتبارسنجی توان اثباتی اقاریر مطرح در دادسرا. پژوهش‌های حقوقی، ۲۳(59): 453-478. https://doi.org/10.48300/jlr.2023.365179.2183
شهبازی‌نیا، مرتضی، عبدالهی، محبوبه (۱۳۸۹). دلیل الکترونیک در نظام ادله اثبات دعوا. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، ۴۰(4): 193-205 https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25885618.1389.40.4.11.8
شهبازی‌نیا، مرتضی (۱۳۸۸). احراز اصالت در اسناد الکترونیکی. مجله مدرس علوم انسانی پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ۴(63): ۳۱۵۵.
عالی‌پور، حسن، یکرنگی، محمد (۱۳۹۵). نظام حقوقی و حقوق بشر در عربستان. فصلنامه مطالعات راهبردی،  20(75)، 57-82. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17350727.1396.20.75.3.5
عمرانی‌فر، شیدائیان، عالی‌پور، عدنان، مهدی، حسن (۱۴۰۳). تأسیس مرحله «ایراد اتهام» در حقوق ایران با نگاهی به حقوق انگلستان (از ملزومات تا ارائه مدل مطلوب). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، ۷(۲۴)، 39-73. https://doi.org/10.22034/law.2024.2035683.1415
محقق داماد، سیدمصطفی (۱۳۷۶). سرگذشت عدالت و قضاء در عربستان سعودی. فصلنامه علمی-ترویجی میقات حج، ۶(۲۱): ۵۰۷۹. https://miqat.hajj.ir/article_37464.html
محقق داماد، سیدمصطفی (۱۳۸1).  قواعد فقه (بخش قضایی) (چاپ دوم). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مرادی، امیر (۱۴۰۲). بررسی تطبیقی کیفی بودنِ مقررات کیفری با نگاهی به حقوق ایران و دانش‌های اخلاق، ادبیات و زبان‌شناسی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، ۶(۲۱)، 139-186. https://doi.org/10.22034/law.2024.2001199.1273
مرعشی، محمدحسن (۱۳۶۴). قاعده اقرار العقلاء. فصلنامه حق (مطالعات حقوقی و قضایی)، ۱(۴): ۳۴۵۰.
موسوی، احمدرضا، مهاجری، مریم (۱۴۰۱). دادرسی الکترونیک به مثابه تهدیدی علیه عدالت قضایی. فصلنامه حقوق و فناوری اطلاعات، ۲(۲): 11-26. https://www.jitl.ir/article_252260.html
همت، مسعود، حیدرپور، حمیدرضا (۱۳۹۶). جستاری بر رویکرد نظام کیفری ایران به اثبات معنوی (با تکیه بر مفهوم علم قاضی). فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، ۳۴، ۴۵۷۵.
موذن‌زادگان، حسنعلی (۱۴۰۱الف). جایگاه ادله الکترونیکی در نظام‌های دلایل کیفری. در: ادله کیفری الکترونیکی، دیباچه و نظارت علمی: حسنعلی موذن‌زادگان، تهران: انتشارات خرسندی، چاپ اول.
موذن‌زادگان، حسنعلی (۱۴۰۱ب). بحران کرونا و دادرسی کیفری الکترونیکی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی، چاپ اول.
مهرافشان، علیرضا (۱۳۹۰). دادرسی مجازی مفهومی نوین در عدالت قضایی. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، ۳(5):، 119-147. https://doi.org/10.22075/feqh.2017.1878
نیازپور، امیرحسن (۱۴۰۳). توافقی شدن آیین دادرسی کیفری. تهران: میزان، چاپ سوم.
 
ب) عربی
البهوتی، منصور بن یونس (1996). الروض المربع شرح زاد المستقنع، ریاض، دار المؤید.
تبریزی، جواد (1387). تنقیح مبانی الاحکام، المجلد الثانی، الطبعه الثالثه، دار الصدیقه الشهیده (سلام الله علیها).
الحازمی، حسین (2023).  أحکام الاثبات بالوسائل الإلکترونیة: دراسة مقارنة بین النظام السعودیة والفقه الإسلامی.  المجلة العلمیة لنشر البحوث، العدد 19.
الرمامنه، ابراهیم (2023).  النظام القانونی الأردنی لاستخدام وسائل التقنیه الحدیثه فی لإجرائات الجزائیه. مجله جامعه النجاح للأبحاث (العلوم الإنسانیه)، المجلد 37 (4).
عبدالمجید مصبح، عمر (2023). ضمانات المحاکمه العادله علی ضوء اعتماد تقنیه الاتصال عن بعد فی الأجراءت الجنائیه فی دوله الإمارات: دراسه مقارنه. مجله کلیه القانون الکویتیه العالمیه، السنته السادسه، العدد 4.
عبدالمنعم الصیاد، اسلام (2023).  الکترونیه التقاضی عبرالوسائل الکترونیه «دراسه مقارنه. الجمله القانونیه، المجلد 17.
عوده، عبدالقادر (بی تا)، التشریع الجنائی الإسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، جلد 2، دار الکاتب العربی.
خبرگزاری میزان، کد خبر: ۴۷۵۳۲۶۷، آخرین بازدید: 24 بهمن 1402، به نشانی: دادگاه آنلاین چیست؟ +راهنمای شرکت در دادگاه برخط (mizanonline.ir)
سامانه ملی آرای قضایی ایران، به نشانی: سامانه ملی آرای قضایی (jri.ac.ir)