فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مطالعه‌ تطبیقیِ رویکردهای نو در جرم‌انگاری افتراقی ترک‌فعل‌های مخاطره‌آمیز نسبت به کودکان و نوجوانان و تحلیل وضعیت در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
مهدیه رستم زاده 1
حسن پوربافرانی 2
حمیدرضا حیدرپور 3
1 کارشناس ارشد حقوق کیفری اطفال و نوجوانان، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 پژوهشگر پسادکترای حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22034/law.2025.2051557.1602
چکیده
حقوق کیفری خردسالان، ازجمله شاخه‌های مهم و قابل‌توجه و البته رو به پیشرفت حقوق کیفری است. به طور کلی، مبنای کلی و اصلیِ مورد پذیرش در ادبیات نوین حقوق کیفری خردسالان، حمایت‌مدار بودن آن به معنای حاکمیت نگرش‌ها و الگوهای حمایت‌گرانه از منافع و مصالح کودکان و نوجوانان است. یکی از مهم‌ترین تحولات گفتمانی در نظریات، رویکردها و الگوهای ناظر بر حمایت کیفری از کودکان و نوجوانان در عرصه حقوق کیفری خردسالان، لزوم جرم‌انگاریِ افتراقیِ ترک‌فعل‌های مخاطره‌آمیز نسبت به آن‌هاست. این نوع جرم‌انگاری، در نگاه نوین برخی کشورها، مشهود و واجد مختصات، مبانی و کارکردهای متفاوت با جرم‌انگاری‌ِ عادی است که از حیث مطالعه تطبیقی، توجه به آن‌ها، ضروری بلکه برای ترقی نظام حقوقی داخلی، مفید است. دلیل افزایش توجه به جرم‌انگاری این نوع ترک‌فعل‌ها آن است که ترک‌فعل‌های مخاطره‌آمیز، بسیاری از نیازهای کودکان و نوجوانان را بی‌پاسخ گذاشته، آن‌ها را در وضعیت‌هایی به‌شدت آسیب‌زا قرار می‌دهد و موجبات ورود لطماتِ گاه جبران‌ناپذیر به فرایند رشد و تکامل آن‌ها در ابعاد مختلف وجودی از جمله جسمانی، روانی، عاطفی، حیثیتی، جنسی و جنسیتی را فراهم می‌سازد. در نوشتار حاضر، کوشش شده است ضمن بررسی چیستی جرم‌انگاری افتراقی ترک‌فعل‌های مخاطره‌آمیز نسبت به کودکان و نوجوانان، رویکردهای جدید شکل گرفته در این باره نیز مورد بررسی قرار گیرد. نتیجه آنکه؛ جرم‌انگاریِ افتراقیِ ترک‌فعل‌های مخاطره‌آمیز نسبت به کودکان و نوجوانان، حمایت کیفریِ کامل‌تری از حق‌ها، مصالح و منافع کودکان و نوجوانان را عملیاتی می‌سازد. در این راستا، قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب 1399 کوشیده است برخی از مهم‌ترین ترک فعل‌های مخاطره‌آمیز نسبت به کودکان و نوجوانان را جرم‌انگاری نماید ولی در عین حال، کمبودهای مهمی به ویژه بی‌توجهی به آزارهای عاطفیِ ترک‌فعلی نسبت به کودکان و نوجوانان و نیز ترک‌فعل‌های مبتنی بر غفلت و سهل‌انگاری نسبت به نحوه و میزان دسترسی و دستیابی آن‌ها به فضای مجازی، در رویکرد این قانون، مشهود است.
کلیدواژه‌ها
ترک‌فعل مخاطره‌آمیز
جرم‌انگاری افتراقی
بزه‌دیدگی کودکان و نوجوانان
منافع و مصالح عالیه کودکان و نوجوانان
قانون حمایت از اطفال و نوجوانان
احمدیان مقدم، سمیرا و همکاران (1400). وظایف والدین در پیشگیری از انحرافات اطفال و نوجوانان از دیدگاه فقهی و حقوقی فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 26(95)، 65-84. http://jlviews2.ujsas.ac.ir/article-1-2021-fa.html
ایزدی، نرگس؛ قورچی بیگی، مجید؛ الهام، غلامحسین؛ عباسی، محمود (1400). ظرفیت‌سنجی مداخله حاکمیت نسبت به ناقضان قوانین جزایی در بوته نقد قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و آیین‌نامه اجرایی آن. مجله فقه و حقوق خانواده(ندای صادق). 26(75): 55-82. https://doi.org/10.30497/flj.2021.242082.1731
پارساپور، محمدباقر و نوربخش, سوسن. (1394). معیارهای ارزیابی مصلحت کودک در فقه امامیه، حقوق ایران و کنوانسیون حقوق کودک. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب, 2(3)، 1-27. https://doi.org/10.22091/csiw.2016.798
پاک‌نیت، مصطفی (1396). افتراقی شدن دادرسی کیفری. رساله دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی.
پوربافرانی، حسن (1401). حقوق جزای اختصاصی(جرایم علیه تمامیت جسمانی اشخاص). نشر شهر دانش.
تقی‌زاده زنوقی، مرتضی (1399). نوآوری‌های ماهوی و شکلی قانون جدید حمایت از اطفال و نوجوانان. فصلنامه فقه و حقوق نوین، 1(3): 176-190. https://www.jaml.ir/article_241996.html
غلامعلی‌زاده، محمد و حسام، ابوالفضل (1399). بررسی فقهی و حقوقی مسئولیت والدین در قبال فعل کودک در فضای مجازی. مجله مطالعات فقه تربیتی، شماره 34، 33-58. https://doi.org/10.22034/mft.2020.5271
حق‌وردی، سمانه (1401). جرم‌انگاری غفلت نسبت به مصالح کودکان در محیط خانوادگی با تأکید بر قانون حمایت از اطفال و نوجوانان 1399. پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس.
خواجه‌نوری، یاسمن (1396). جهانی شدن حقوق کیفری اطفال بزهکار. تهران: انتشارات میزان.
رستمی غازانی، امید و محسن رحمانی‌فرد (1400). سیاست کیفری افتراقی در قبال قاچاق کالا و ارز سازمان یافته، مجله حقوقی دادگستری، 85(116): 139-160. https://doi.org/10.22106/jlj.2022.541265.4488
زینالی، امیرحمزه (1394). جهانی شدن حقوق کیفری(در قلمروی حمایت از کودکان در برابر بزهدیدگی). تهران: انتشارات میزان.
شهسواری، احسان (1402). بررسی تطبیقی الگوی ایرانی صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی و استانداردهای حقوق بین‌الملل کودک. پژوهشنامه حقوق تطبیقی، 7(12): 105-124.  https://doi.org/10.22080/lps.2023.25007.1471
عابدینی، عبدالله و مهدی مشکی‌باف (1400). جایگاه مصلحت در کنوانسیون حقوق کودک و قوانین خانواده ایران. مجله پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 8(4): 183-212. https://csiw.qom.ac.ir/article_1915.html
عباچی، مریم(1400). حقوق کیفری اطفال در اسناد سازمان ملل متحد. تهران: انتشارات مجد، چاپ ششم.
عباسی، سجاد (1400). عوامل خطر و راهکارهای حمایتی از کودکان در قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب 1399. مجله آموزه‌های حقوق کیفری، 18(21): 275-304.