فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

آسیب‌زدایی از اختیارات گسترده‌ی دادستان در مدل آمریکایی چانه‌زنی اتهام از طریق مدیریت دیجیتال پرونده: آینده‌پژوهی تطبیقی برای نظام عدالت کیفری ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
3 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران،
چکیده
چانه‌زنی اتهام، به‌عنوان ابزاری کلیدی در مدیریت پرونده‌های کیفری، با گسترش رویکردهای مدیریت‌گرایانه در نظام‌های عدالت کیفری، به‌ویژه در ایالات متحده، به روشی پرکاربرد برای تسریع رسیدگی‌ها تبدیل شده است. بااین‌حال، اختیارات گسترده دادستان در این فرایند می‌تواند به سوءاستفاده‌هایی مانند نقض حقوق متهم، اقرارهای کاذب و تصمیم‌گیری‌های غیرشفاف منجر شود. در ایران، عدم تفکیک کامل مقام تعقیب از تحقیق، که اغلب دادستان را در هر دو نقش قرار می‌دهد، این مخاطرات را تشدید می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بررسی تطبیقی منابع کتابخانه‌ای، به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه مدیریت دیجیتال پرونده می‌تواند در صورت پذیرش چانه‌زنی اتهام در نظام کیفری ایران، آسیب‌های ناشی از اختیارات نامحدود دادستان را کاهش دهد. هرچند چانه‌زنی اتهام هنوز در قوانین شکلی ایران پیش‌بینی نشده، اما گسترش رویکردهای مدیریت‌گرایانه در قوه قضائیه، احتمال پذیرش آن را در آینده تقویت می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد سامانه مدیریت پرونده (سمپ) با قابلیت ثبت داده‌های دیجیتال، ابزارهایی مؤثر برای کاهش آسیب‌های اختیارات گسترده دادستان ارائه می‌دهد. ضبط ویدئویی فرایند چانه‌زنی، ثبت ادله توجیهی در پرونده الکترونیکی برای ارائه به دادگاه، و غربال‌گری دیجیتال جرایم بر اساس شدت جرم، شفافیت و پاسخگویی را تقویت می‌کنند. ضبط ویدئو نظارت بر رفتار دادستان و اصالت توافق‌ها را تضمین می‌کند، ثبت ادله توجیهی پایبندی به اصل برائت را حفظ می‌کند، و غربال‌گری دیجیتال با اولویت‌بندی پرونده‌ها، منابع قضایی را به جرایم مهم اختصاص می‌دهد. این پژوهش برای اولین بار پیشنهاد می‌کند که مدیریت دیجیتال پرونده، سوءاستفاده از اختیارات دادستان را محدود کرده و اعتماد عمومی به نظام عدالت کیفری ایران را افزایش می‌دهد. برای اجرای عادلانه چانه‌زنی اتهام، پیشنهاد می‌شود: ۱) آیین‌نامه‌ای برای ضبط اجباری ویدئو با استانداردهای فنی تدوین شود؛ ۲) ثبت ادله توجیهی در سمپ به‌عنوان پیش‌نیاز چانه‌زنی الزامی گردد؛ ۳) الگوریتم‌های غربال‌گری جرم‌محور برای اولویت‌بندی پرونده‌ها طراحی شوند؛ ۴) گزارش‌های دوره‌ای از عملکرد سمپ برای نظارت عمومی منتشر شود. این تدابیر با تلفیق فناوری و نظارت، زمینه‌ساز اجرای عادلانه و کارآمد چانه‌زنی اتهام در آینده نظام کیفری ایران خواهند بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • فارسی

    • احدی, فاطمه، کرمانیان، پریوش. (1400). امکان‌سنجی عملیاتی کردن نهاد معاملۀ اتهام در ایران با تأکید بر مدیریتگرایی حقوق کیفری. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 12(22)، 1-22. doi: 10.22034/law.2021.12948
    • آقابابائی طاقانکی، عظیم؛ فرجیها، محمد. (1403). سامانۀ عدالت جنایی در چنبرۀ سامانۀ مدیریت پرونده (سمپ). پژوهشنامه حقوق کیفری. doi: 10.22124/jol.2024.27252.2466
    • آقابابائی طاقانکی، عظیم؛ کردعلی وند، روح الدین. (1403). دادرسی عادلانه در چنبرۀ مدیریتگراییِ دیجیتالِ سامانۀ کیفری، حقوق فناوری های نوین. ۵(۹)، ۱۶۹-۱۸۴. doi: 10.22133/mtlj.2023.412018.1239
    • آیت، سید علیرضا؛ عالی پور، حسن؛ پاکزاد، بتول؛ صابر، محمود. (1400). امکان‌سنجی کاربرد معاملۀ اتهام در جرایم اقتصادی. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی, 51(1), 179-151. doi: 10.22059/jqclcs.2021.291422.1492
    • بارانی بیرانوند، امیر؛ احمد زاده، عفت. (۱۴۰۲). استثنائات وارده بر «اصل علنی بودن دادرسی» در حقوق ایران، اسناد حقوق بشری و اساسنامه دادگاه‌های بین‌المللی. تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، ۶(۲۰)، ۵۷-۱۰۸، Doi: 10.22034/Law.2023.2015051.1271
    • حیدری، الهام. (1395). معامله اتهام در حقوق کامن‌لا و نهادهای نزدیک به آن در دادرسی کیفری ایران. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 3(1)، 41-62.
    • راسته، مرتضی. (۱۴۰۱). سازوکار تنظیم و تعدیل محرمانه بودن تحقیقات مقدماتی. تمدن حقوقی، ۵(۱۳)، ۱۱۷-۱۳۸.
    • روشن قنبری، عطاءالله. (۱۳۸۹). نگاهی به معامله‌ی اتهام در حقوق ایالات متحده آمریکا. فصلنامه قضاوت، ۵۲(۱۰۳)، ۱۰۱-۱۱۰.
    • صالحی، محمدخلیل، افراسیابی، علی. (1397). جایگاه و حدود اختیارات دادستان در نظام رسیدگی کیفری ایران. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 7(25)، ۱۹۱-۲۳۰. doi: 10.22054/jclr.2018.12592.1220
    • عاقلی مقدم، محمدرضا؛ عاقلی مقدم علیرضا. (۱۳۹۹). راهکارهای کاهش ورود پرونده‌ها به دادسرا و معامله اتهام، مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، ۶(۲)، ۱۸۹-۲۰۵.
    • عباسیان، عطیه؛ عالی‌پور، حسن. (1394). ظرفیت‌های تعمیم نهاد معاملۀ اتهام به نظام کیفری ایران. مطالعات حقوق تطبیقی، 6(2)، 699-724. doi: 10.22059/jcl.2015.55785
    • عمرانی فر، عدنان؛ شیداییان، مهدی؛ عالی پور، حسن. (۱۴۰۳). تأسیس مرحلۀ «ایراد اتهام» در حقوق ایران با نگاهی به حقوق انگلستان (از ملزومات تا ارائه مدل مطلوب). تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، ۷ (۲۴)، ۳۹-۷۳. Doi: 10.22034/law.2024.2035683.1415
    • کیان ارثی، نیما؛ شکرچی زاده، محسن؛ زمانی، مسعود. (1400). معامله اتهام در حقوق کیفری امریکا و ایران و تأثیر آن بر قضازدایی با رویکرد فقهی. فصلنامه علمی مطالعات فقه اقتصادی, 3(شماره ویژه (ویژه نامه جستار های نوین فقه وحقوق 1400))، 105-120. doi: 10.22034/ejs.2022.325226.1134
    • مرادی، فرزانه؛ موسوی مجاب، سید درید؛‌ عدالتجو، اعظم. (۱۳۹۰). معاملۀ اتهامی‌ در فرآیند دادرسی کیفری با تاکید بر نظام حقوقی ‌ایران، تحقیقات حقوقی بین‌المللی، ۴(۱۴)، ۱۱۸-۱۷۴.

    انگلیسی

    • Bannon, A., & Adelstein, J. (2020). The impact of video proceedings on fairness and access to justice in court. Brennan Center for Justice at New York University School of Law.
    • Barry, J. (2017). Prosecutors-should we trust them?: A cross-jurisdictional analysis of the effectiveness and transparency of limits on prosecutorial discretion during plea bargaining. Te Wharenga: New Zealand Criminal Law Review, (3), 154-178.
    • Bellin, J. (2019). The power of prosecutors. NYUL Rev., 94, 171-212.
    • Bibas, S. (2009). The need for prosecutorial discretion. Pol. & Civ. Rts. L. Rev., 19, 369-375.
    • Brewer, E. (2023). Arbitrariness and Accountability in Plea Bargaining.
    • Buffet, M,. & Camus, C., & Rigal, A. (2019), Performance vs Ethics: An Impossible Challenge for Today’s Judges? The European Judicial Training Network, Themis Competition Semi-Final D: Judicial Ethics and Professional Conduct, Sofia, Bulgaria. Available at: https://portal.ejtn.eu/PageFiles/17916/TEAM%20FRANCE%20TH%202019%20D.pdf
    • Davis, A. J. (2005). The power and discretion of the American prosecutor. Droit et cultures. Revue internationale interdisciplinaire, (49), 55-66.
    • Dripps, D. A. (2015). Guilt, innocence, and due process of plea bargaining. & Mary L. Rev., 57, 1343-1374.
    • Duce, M. (2024). Plea bargaining and the risk of wrongful convictions: a comparative overview. Research Handbook on Plea Bargaining and Criminal Justice, 278-297.
    • Dunleavy, P., & Hood, C. (1994). From old public administration to new public management. Public money & management, 14(3), 9-16.
    • Fisher, T. (2006). The Boundaries of Plea Bargaining: Negotiating the Standard of Proof. Crim. L. & Criminology, 97, 943-1008.
    • Gershowitz, A. M. (2019). Justice on the line: Prosecutorial screening before arrest. Ill. L. Rev., 833.
    • Hasbrouck, B. (2021). The Just Prosecutor. UL Rev., 99, 627-693.
    • Kemp, S., & Varona, D. (2024). Is there a penalty for going to trial in Spain? Plea bargaining and courtroom efficiency. European Journal of Criminology, 21(1), 92-115.
    • Kutateladze, B. L., Lawson, V. Z., & Andiloro, N. R. (2015). Does evidence really matter? An exploratory analysis of the role of evidence in plea bargaining in felony drug cases. Law and Human Behavior, 39(5), 431.
    • Llagami, N. (2024). The Use of the Technology in Justice System. Global Journal of Politics and Law Research, 12(4), 66-82.
    • Luna, E. (2014). Prosecutor king. J. Crim. L. & Poly, 1, 48-103.
    • Lundquist, J. A. (1971). Prosecutorial Discretion-A Re-Evaluation of the Prosecutor's Unbridled Discreetion and Its Potential for Abuse. DePaul L. Rev., 21, 485.
    • Lynch, G. E. (2014). Our administrative system of criminal justice. Fordham L. Rev., 83, 1673.
    • Ma, Y. (2002). Prosecutorial discretion and plea bargaining in the United States, France, Germany, and Italy: A comparative perspective. International Criminal Justice Review, 12(1), 22-52.
    • Manikis, M., & Grbac, P. (2017). Bargaining for justice: the road towards prosecutorial accountability in the plea bargaining process. LJ, 40, 85.
    • McEwan, J. (2011). From adversarialism to managerialism: criminal justice in transition. Legal Studies, 31(4), 519-546.
    • Mégret, F. (2008). International Prosecutors: Ethics and Accountability. Leuven Centre for Global Governance Studies Working Paper, (18).
    • Newman, B. (2024). Plea Bargaining with Wrong Reasons: Coercive Plea-Offers and Responding to the Wrong Kind of Reason. Criminal Law and Philosophy, 18(2), 369-393.
    • O'hear, M. M. (2007). Plea bargaining and procedural justice. L. Rev., 42, 407-470.
    • Raine, J. W., & Willson, M. J. (1995). New public management and criminal justice. Public Money & Management, 15(1), 35-40.
    • Seepma, A. P., de Blok, C., & Van Donk, D. P. (2021). Designing digital public service supply chains: four country-based cases in criminal justice. Supply Chain Management: An International Journal, 26(3), 418-446.
    • Setyawan, V. P., & Wisnubroto, A. (2024). Legality of Discretionary Prosecution Principle in Terminating Prosecution Based on Restorative Justice. International Journal of Global Community, 7(1-March), 79-92.
    • SlAW, I. N. (1976). Case Screening.
    • Tisdale, C. N., & Votruba, A. M. (2024). Prosecutors’ considerations when initiating plea bargaining. Analyses of Social Issues and Public Policy, 24(1), 192-214.
    • Worden, A. P. (1989). Policymaking by prosecutors: The uses of discretion in regulating plea bargaining. Judicature, 73, 335.
    • Wright, R. F., & Miller, M. L. (2010). The worldwide accountability deficit for prosecutors. & Lee L. Rev., 67, 1587.