فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مسئولیت کیفری قضات در صدور احکام غیر قانونی به دلیل انجام تعاملات فاسد (با مطالعه تطبیقی قوانین کشورهای اروپایی)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه حقوق کیفری دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق کیفری دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس،تهران، ایران
3 دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی و قاضی دیوان عالی کشور
چکیده
تعاملات فاسد، تهدید جدی برای سلامت یک نظام قضایی است و فقدان پاسخ‌گویی در خصوص تعاملات و توافق های فاسد مقامات قضایی با افراد پرونده، می‌تواند منجر به سلب اعتماد عمومی به نظام دادگستری و جری شدن اشخاص و همه گیری فساد در تمام بخش های جامعه گردد. از آنجائی‌که تعاملات فاسد در روند دادرسی کیفری، از مراحل مقدماتی تا صدور حکم می‌تواند دادرسی عادلانه را نقض و حقوق اشخاص را تضییع نماید، لذا مسئله پژوهش حاضر این است که در صورت نقض اصول دادرسی عادلانه و صدور احکام غیر قانونی به دلیل تعاملات فاسد، چه ضمانت اجرایی برای قضات پیش‌بینی شده است؟ پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با بهره گیری از تحلیل محتوای اسناد، دادنامه، مصاحبه عمیق با کنشگران قضایی و وکلا (24 نفر) و بررسی تطبیقی قوانین کیفری کشورهای اروپایی، ضمن تبیین جلوه‌های متنوع تعاملات فاسد قضایی به تحلیل ضمانت اجراهای کیفری موجود در نظام حقوقی ایران و کشورهای منتخب پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه برخی از کشورها مانند ایتالیا، اسپانیا، مولداوی و اوکراین صراحتاً صدور حکم ناعادلانه را جرم انگاری نموده و مجازات متناسب با آن را با بیان دقیق ارکان تحقق آن پیش‌بینی کرده‌اند، لیکن در حقوق کیفری ایران چنین جرمی با عنوان خاص مذکور پیش‌بینی نشده و تنها برخی جلوه‌های رفتاری این تعاملات از جمله جعل مفادی، رشوه و اعمال نفوذ، مشمول مجازات‌های عمومی می‌گردند و صدور حکم خلاف قانون صرفا در صورتی که مصداق مواد 13و  486 ق.م،ا و ماده 589 ق.م.ا بخش تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده، باشد، می‌تواند منجر به مسئولیت کیفری برای مقام قضایی صادر کننده گردد. از این رو پژوهش حاضر در راستای تضمین سلامت نظام دادرسی عادلانه و اعتماد عمومی وجود مسئولیت کیفری برای قضات را در موارد صدور آگاهانه و عامدانه احکام غیر قانونی در فرض اثبات وقوع تعامل فاسد، ضروری دانسته و پیش‌بینی آن در قوانین کیفری را پیشنهاد می‌نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • منابع فارسی:

    • آلبرشت، هانس یورگ، (1388) فساد و کنترل فساد: نگاهی به پدیده فساد با رویکردی به اسناد بین المللی در زمینه ی پیشگیری و منع فساد؛ (مجید قورچی بیگی)، فصلنامه اطلاع رسانی حقوقی، شماره 17و18
    • احمدی فر علی، رجبیه محمدحسین، رجبی اکبر (1397). « بررسی نحوه مطالبة خسارت ناشی از اشتباه یا تقصیر قاضی در حقوق موضوعه ایران»، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین الملل، دوره 11، شماره 41، صص313-346
    • افراسیابی, علی . (1403). مطالعه تطبیقی معیارهای متهم‌انگاری در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی، آراء دیوان اروپایی حقوق بشر و نظام حقوقی ایران. (e719189). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی doi: 10.22034/law.2024.2041572.1460
    • انواری اغلوبیگ بهرام، موسوی سید محمد صادق(1396)، «واکاوی مستندات مسئولیت قانونی مبتنی بر تقصیر قاضی»، مطالعه فقه و حقوق اسلامی، شماره 17،صص 7-32
    • پژوهشکده مطالعات پایه (1400)، ارزیابی فساد قضایی در آمریکای مرکزی و پاناما و سازوکارهای مقابله با آن (سمیه عالی) پژوهشگاه قوه قضائیه و مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه
    • حجتی، سیدمهدی؛ باری، مجتبی.(1384). قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنـونی، تهران، انتشارات میثاق عدالت
    • داورنیا، رحیم، (1385)، «مسئولیت مدنی قاضی در حقوق ایتالیا، فرانسه، ایالت متحده آمریکا و ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش .75،صص135-148
    • دولتخواه پاشاکی، پیمان (1400)، سازوکارهای کنترل فساد قضایی در نظام عدالت کیفری، چاپ اول، تهران: مهرکلام
    • سراج، ناصر(1400)،جرایم اقتصادی سازمان یافته و تاثیر آن بر نظام اقتصادی کشور (مطالعه موردی:پرونده فساد بانکی سه هزار میلیاردتومانی)،فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، دوره 4،شماره 11،صص55-82 doi: 10.22034/law.2021.531125.1079
    • شمسی شقایق، مومنی عابدین (1400) «نگاهی انتقادی به مسئولیت مدنی قضات در فقه و حقوق ایران» ، فصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار، دوره: 2، شماره: 4
    • سعیدی یاسمن،یاقوتی ابراهیم(1402)، «مطالعه تطبیقی مصونیت و مسئولیت قاضی در فقه امامیه و نظام کامن لا» ،پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب،دوره 10،شماره 1صص171-190.
    • سلطانی نژاد، هدایت الله، (1376)، «بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی قاضی در حقوق ایران و فقه امامیه و سیستم های حقوقی بیگانه»، فصلنامه مفید، دوره3، ش .11
    • صادقی، میرمحمد،(1392). جرایم علیه اموال و مالکیت، تهران، نشر میزان.
    • صالحی مازندرانی، محمد، (1385)، «نگرش بر مسئولیت مدنی تصمیم گیرندگان قضایی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش .72،صص241-273
    • صفایی سید حسین، راضی سپیده، (1399)، «مسئولیت مدنی قاضی و تحول آن در فقه و حقوق ایران و فرانسه»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 25،صص123_148
    • طاهری احد، طباطبایی، محمدصادق (1399)، تبیین راهکارهای مبارزه با فساد قضایی در نظام دادرسی مدنی ایران؛ فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی،دوره 50، شماره 2،صص258-302
    • گرجی ازندریانی، علـی اکبـر(١٣٩٦).مبـانی حقـوق عمـومی. تهـران: انتشـارات جنگـل جاودانه.
    • گلدوست جویباری رجب، باقری نژاد زینب (1392). «مسئولیت کیفری، مدنی و انتظامی ناقضین اصول بنیادین دادرسی کیفری»،پژوهش حقوق کیفری، سال دوم، شماره 5،صص 73-92
    • سازمان شفافیت بین الملل (1395)، فساد در نظام های قضایی؛گزارش سازمان شفافیت بین الملل (لیلی منفرد) مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه (2007)
    • محلوجی منیژه، حیدری مسعود، شادمان فر محمدرضا (1399).« بررسی سیاست جنایی تقنینی ایران در خصوص جرایم و تخلفات انتظامی قضات»، فصلنامه علمی تحقیقات حقوقی آزاد، دوره سیزدهم شماره 50، صص17-34.
    • مرادی صادق، امانی مروارید (1402) «مسئولیت قضات؛ امکان یا امتناع مطالعه تطبیقی نظام مسئولیت مدنی قضات در ایران، فرانسه و ایالت متحده آمریکا» فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق،دوره 3 شماره 3،صص7-24.
    • یوسفیان شوره دلی بهنام، لیلا رسولی آستانی(1392). «نگرش تطبیقی به جبران خسارات واردشده بر محکومان بی گناه از نظر تا واقعیت»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 77،شماره82،صص246-277

    منابع انگلیسی:

    • Analysis of the Criminal Justice System's Response to Corruption (Bosnia and Herzegovina) Technical Report · January 2017. researchgate.net/publication/313309215
    • Anja, S. F. (2014, August). Judicial Independence and Judicial Accountability. In Judicial Reforms in Luxembourg and Europe (pp. 105-118)
    • Ayers, I. (1997). The Twin Faces of Judicial Corruption: Extortion and Bribery. Yale Law School Scholarship Repository Paper 1500, 1(1), 1213–1253
    • Benson, B.L., )1988(. An institutional explanation for corruption of criminal justice officials. Cato J., 8, p.139.
    • Braimah, A. I. (2016). Are Judges Corrupt? An Empirical Analysis of the Ghana Judiciary. Journal of Humanities and Social Science, 21(8), 12–21
    • Brooks, G., Walsh, D., Lewis, C., & Kim, H. (2013). Preventing corruption: Investigation, enforcement and governance. Springer..
    • Brooks, G. (2019). Criminal justice and corruption. State power, privatization and legi..
    • Brooks, G. (2016). Criminology of corruption. London, UK: Palgrave Macmillan. doi, 10, 978-1.
    • Burkhardt, B. C. (2014). Private prisons in public discourse: Measuring moral legitimacy. Sociological Focus, 47(4), 279-298..
    • Buscaglia, E. (2001). An analysis of judicial corruption and its causes: An objective governing-based approach. International review of law and economics, 21(2), 233-249.
    • Buscaglia, E., and S. G. Ruiz. (2002). “How to Design a National Strategy against Organized Crime and Public Sector Corruption in the Framework of the United Nations’ Palermo Convention.” In The Fight against Organized Crime. New York: UNDP Press
    • Council of Europe. (2009). Corruption risk in criminal process and judiciary https://rm.coe.int/16806edf5
    • Clementucci, F., & Dzehtsiarou, K. (2021). Criminal responsibility of judges for unjust judgments: Comparative paper. Prepared within the framework of the Council of Europe Project “Human Rights Compliant Criminal Justice System in Ukraine,” part of the Council of Europe Action Plan for Ukraine
    • Danileţ, C., & Vasilescu, V. (2010). Corruption and anti-corruption in the justice system. CH Beck..
    • Deflem, M., 1995. Corruption, law, and justice: A conceptual clarification. Journal of Criminal Justice, 23(3), pp.243-258.
    • Fair Trial Implications of Corruption Allegations at the Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia. www.ticambodia.org FROM: Elizabeth Nielsen, Yale Law School Legal Associate, Documentation Center of Cambodia TO: Anne Heindel Legal Advisor, Documentation Center of Cambodia
    • Franzin, D. (2023). Abuse of office and the criminal control over administrative action after the reform of 2020. Rivista Trimestrale di Scienza dell’Amministrazione. Università degli Studi di Roma Tre. https://iris.uniroma3.it/handle/11590/454432
    • Gong, T. (2004). Dependent judiciary and unaccountable judges: Judicial corruption in contemporary China. China Review, 33-54.
    • Hovhannisyan, A. (2023). Certain Issues Related to the Corpus Delicti of Issuing a Manifestly Unjust Judgment, Verdict, or other Judicial Act. Bulletin of Yerevan University C: Jurisprudence, 14(2 (39)), 76-85.
    • International Bar Association. (2016). The international bar association judicial integrity initiative: judicial systems and corruption. Ibanet. Org.
    • (2014). Self-assessment report on implementation and enforcement of G20 commitments on foreign bribery. G20 Anti-Corruption Working Group
    • Jenkins, S. (2013). Miscarriages of justice and the discourse of innocence: Perspectives from appellants, campaigners, journalists, and legal practitioners. Journal of Law and Society, 40(3), 329-355.
    • Kozak, V. A. (2013). Criminal Responsibility for Making Deliberately Unjust Sentence, Decision, Definition or Ruling by a Judge (Judges): Analysis of the Main Corpus Delicti. Probs. Legality, 123, 144.
    • Lindgren, J. (1987). The elusive distinction between bribery and extortion: from the common law to the Hobbs Act. UCLA L. Rev., 35, 815.
    • Monahan, M. A. (1999). The problem of the judge who makes the case his own: Notions of judicial immunity and judicial liability in ancient Rome. Cath. UL Rev., 49, 429.
    • Muntingh, L. (2006). Corruption in the prison context (Vol. 11, p. 19). CSPRI Research Report.
    • Peerenboom, R. (Ed.). (2009). Judicial independence in China: lessons for global rule of law promotion. Cambridge University Press.
    • Schütte, S. A., Jennett, V., Messick, R. E., Albanese, J. S., Gramckow, H., & Hill, G. (2015). Corruption risks in the criminal justice chain and tools for assessment. U4 Issue.
    • Shepitko, M. (2017). Investigation of Deliberately Unjust Verdicts, Judgments and others Decisions Issued by Judges in Ukraine. Zagadnienia Spoleczne, (2), 8.
    • Shepitko, M. (2019). Counteraction to Miscarriage of Justice in Ukriane. Access to Just. E. Eur., 96.
    • Szuleka, M., & Kalisz, M. (2019). Disciplinary proceedings against judges and prosecutors. Warsaw: Helsinki Foundation for Human Rights
    • TI Secretara (2007) Combating Corruption in Judicial Systems: Advocacy Toolkit Publisher: Field(s): Corruption Type: book.
    • United Nations Office on Drugs and Crime. (2018). State of implementation of the United Nations Convention against corruption: criminalization, law enforcement and international cooperation. UN. https://www.unodc.org/unodc/en/corruption/implementation.html
    • Voigt, S., & Gutmann, J. (2015). On the wrong side of the law–Causes and consequences of a corrupt judiciary. International Review of Law and Economics, 43, 156-166
    • Vorobchak, A. R., Nalutsyshyn, V. V., Nalutsyshyn, V. V., & Popovych, O. V. (2020). Crimes against justice under the legislation of the states of the European Union. International Journal, 9, 1526-1532
    • Wagner, B. B., & Jacobs, L. G. (2008). Retooling Law Enforcement to Investigate and Prosecute Entrenched Corruption: Key Criminal