فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مسئولیت کیفری قضات در صدور احکام غیر قانونی به دلیل انجام تعاملات فاسد (با مطالعه تطبیقی قوانین کشورهای اروپایی)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه حقوق کیفری دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق کیفری دانشکده حقوق دانشگاه تربیت مدرس،تهران، ایران
3 دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی و قاضی دیوان عالی کشور
چکیده
تعاملات فاسد، تهدید جدی برای سلامت یک نظام قضایی است و فقدان پاسخ‌گویی در خصوص تعاملات و توافق های فاسد مقامات قضایی با افراد پرونده، می‌تواند منجر به سلب اعتماد عمومی به نظام دادگستری و جری شدن اشخاص و همه گیری فساد در تمام بخش های جامعه گردد. از آنجائی‌که تعاملات فاسد در روند دادرسی کیفری، از مراحل مقدماتی تا صدور حکم می‌تواند دادرسی عادلانه را نقض و حقوق اشخاص را تضییع نماید، لذا مسئله پژوهش حاضر این است که در صورت نقض اصول دادرسی عادلانه و صدور احکام غیر قانونی به دلیل تعاملات فاسد، چه ضمانت اجرایی برای قضات پیش‌بینی شده است؟ پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و با بهره گیری از تحلیل محتوای اسناد، دادنامه، مصاحبه عمیق با کنشگران قضایی و وکلا (24 نفر) و بررسی تطبیقی قوانین کیفری کشورهای اروپایی، ضمن تبیین جلوه‌های متنوع تعاملات فاسد قضایی به تحلیل ضمانت اجراهای کیفری موجود در نظام حقوقی ایران و کشورهای منتخب پرداخته است. یافته های تحقیق نشان می‌دهد که اگرچه برخی از کشورها مانند ایتالیا، اسپانیا، مولداوی و اوکراین صراحتاً صدور حکم ناعادلانه را جرم انگاری نموده و مجازات متناسب با آن را با بیان دقیق ارکان تحقق آن پیش‌بینی کرده‌اند، لیکن در حقوق کیفری ایران چنین جرمی با عنوان خاص مذکور پیش‌بینی نشده و تنها برخی جلوه‌های رفتاری این تعاملات از جمله جعل مفادی، رشوه و اعمال نفوذ، مشمول مجازات‌های عمومی می‌گردند و صدور حکم خلاف قانون صرفا در صورتی که مصداق مواد 13و  486 ق.م،ا و ماده 589 ق.م.ا بخش تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده، باشد، می‌تواند منجر به مسئولیت کیفری برای مقام قضایی صادر کننده گردد. از این رو پژوهش حاضر در راستای تضمین سلامت نظام دادرسی عادلانه و اعتماد عمومی وجود مسئولیت کیفری برای قضات را در موارد صدور آگاهانه و عامدانه احکام غیر قانونی در فرض اثبات وقوع تعامل فاسد، ضروری دانسته و پیش‌بینی آن در قوانین کیفری را پیشنهاد می‌نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  • منابع فارسی:

    • آلبرشت، هانس یورگ، (1388) فساد و کنترل فساد: نگاهی به پدیده فساد با رویکردی به اسناد بین المللی در زمینه ی پیشگیری و منع فساد؛ (مجید قورچی بیگی)، فصلنامه اطلاع رسانی حقوقی، شماره 17و18
    • احمدی فر علی، رجبیه محمدحسین، رجبی اکبر (1397). « بررسی نحوه مطالبة خسارت ناشی از اشتباه یا تقصیر قاضی در حقوق موضوعه ایران»، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین الملل، دوره 11، شماره 41، صص313-346
    • افراسیابی, علی . (1403). مطالعه تطبیقی معیارهای متهم‌انگاری در اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی، آراء دیوان اروپایی حقوق بشر و نظام حقوقی ایران. (e719189). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی doi: 10.22034/law.2024.2041572.1460
    • انواری اغلوبیگ بهرام، موسوی سید محمد صادق(1396)، «واکاوی مستندات مسئولیت قانونی مبتنی بر تقصیر قاضی»، مطالعه فقه و حقوق اسلامی، شماره 17،صص 7-32
    • پژوهشکده مطالعات پایه (1400)، ارزیابی فساد قضایی در آمریکای مرکزی و پاناما و سازوکارهای مقابله با آن (سمیه عالی) پژوهشگاه قوه قضائیه و مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه
    • حجتی، سیدمهدی؛ باری، مجتبی.(1384). قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنـونی، تهران، انتشارات میثاق عدالت
    • داورنیا، رحیم، (1385)، «مسئولیت مدنی قاضی در حقوق ایتالیا، فرانسه، ایالت متحده آمریکا و ایران»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش .75،صص135-148
    • دولتخواه پاشاکی، پیمان (1400)، سازوکارهای کنترل فساد قضایی در نظام عدالت کیفری، چاپ اول، تهران: مهرکلام
    • سراج، ناصر(1400)،جرایم اقتصادی سازمان یافته و تاثیر آن بر نظام اقتصادی کشور (مطالعه موردی:پرونده فساد بانکی سه هزار میلیاردتومانی)،فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، دوره 4،شماره 11،صص55-82 doi: 10.22034/law.2021.531125.1079
    • شمسی شقایق، مومنی عابدین (1400) «نگاهی انتقادی به مسئولیت مدنی قضات در فقه و حقوق ایران» ، فصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار، دوره: 2، شماره: 4
    • سعیدی یاسمن،یاقوتی ابراهیم(1402)، «مطالعه تطبیقی مصونیت و مسئولیت قاضی در فقه امامیه و نظام کامن لا» ،پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب،دوره 10،شماره 1صص171-190.
    • سلطانی نژاد، هدایت الله، (1376)، «بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی قاضی در حقوق ایران و فقه امامیه و سیستم های حقوقی بیگانه»، فصلنامه مفید، دوره3، ش .11
    • صادقی، میرمحمد،(1392). جرایم علیه اموال و مالکیت، تهران، نشر میزان.
    • صالحی مازندرانی، محمد، (1385)، «نگرش بر مسئولیت مدنی تصمیم گیرندگان قضایی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ش .72،صص241-273
    • صفایی سید حسین، راضی سپیده، (1399)، «مسئولیت مدنی قاضی و تحول آن در فقه و حقوق ایران و فرانسه»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 25،صص123_148
    • طاهری احد، طباطبایی، محمدصادق (1399)، تبیین راهکارهای مبارزه با فساد قضایی در نظام دادرسی مدنی ایران؛ فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی،دوره 50، شماره 2،صص258-302
    • گرجی ازندریانی، علـی اکبـر(١٣٩٦).مبـانی حقـوق عمـومی. تهـران: انتشـارات جنگـل جاودانه.
    • گلدوست جویباری رجب، باقری نژاد زینب (1392). «مسئولیت کیفری، مدنی و انتظامی ناقضین اصول بنیادین دادرسی کیفری»،پژوهش حقوق کیفری، سال دوم، شماره 5،صص 73-92
    • سازمان شفافیت بین الملل (1395)، فساد در نظام های قضایی؛گزارش سازمان شفافیت بین الملل (لیلی منفرد) مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه (2007)
    • محلوجی منیژه، حیدری مسعود، شادمان فر محمدرضا (1399).« بررسی سیاست جنایی تقنینی ایران در خصوص جرایم و تخلفات انتظامی قضات»، فصلنامه علمی تحقیقات حقوقی آزاد، دوره سیزدهم شماره 50، صص17-34.
    • مرادی صادق، امانی مروارید (1402) «مسئولیت قضات؛ امکان یا امتناع مطالعه تطبیقی نظام مسئولیت مدنی قضات در ایران، فرانسه و ایالت متحده آمریکا» فصلنامه تحقیقات نوین میان رشته ای حقوق،دوره 3 شماره 3،صص7-24.
    • یوسفیان شوره دلی بهنام، لیلا رسولی آستانی(1392). «نگرش تطبیقی به جبران خسارات واردشده بر محکومان بی گناه از نظر تا واقعیت»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 77،شماره82،صص246-277

    منابع انگلیسی:

    • Analysis of the Criminal Justice System's Response to Corruption (Bosnia and Herzegovina) Technical Report · January 2017. researchgate.net/publication/313309215
    • Anja, S. F. (2014, August). Judicial Independence and Judicial Accountability. In Judicial Reforms in Luxembourg and Europe (pp. 105-118)
    • Ayers, I. (1997). The Twin Faces of Judicial Corruption: Extortion and Bribery. Yale Law School Scholarship Repository Paper 1500, 1(1), 1213–1253
    • Benson, B.L., )1988(. An institutional explanation for corruption of criminal justice officials. Cato J., 8, p.139.
    • Braimah, A. I. (2016). Are Judges Corrupt? An Empirical Analysis of the Ghana Judiciary. Journal of Humanities and Social Science, 21(8), 12–21
    • Brooks, G., Walsh, D., Lewis, C., & Kim, H. (2013). Preventing corruption: Investigation, enforcement and governance. Springer..
    • Brooks, G. (2019). Criminal justice and corruption. State power, privatization and legi..
    • Brooks, G. (2016). Criminology of corruption. London, UK: Palgrave Macmillan. doi, 10, 978-1.
    • Burkhardt, B. C. (2014). Private prisons in public discourse: Measuring moral legitimacy. Sociological Focus, 47(4), 279-298..
    • Buscaglia, E. (2001). An analysis of judicial corruption and its causes: An objective governing-based approach. International review of law and economics, 21(2), 233-249.
    • Buscaglia, E., and S. G. Ruiz. (2002). “How to Design a National Strategy against Organized Crime and Public Sector Corruption in the Framework of the United Nations’ Palermo Convention.” In The Fight against Organized Crime. New York: UNDP Press
    • Council of Europe. (2009). Corruption risk in criminal process and judiciary https://rm.coe.int/16806edf5
    • Clementucci, F., & Dzehtsiarou, K. (2021). Criminal responsibility of judges for unjust judgments: Comparative paper. Prepared within the framework of the Council of Europe Project “Human Rights Compliant Criminal Justice System in Ukraine,” part of the Council of Europe Action Plan for Ukraine
    • Danileţ, C., & Vasilescu, V. (2010). Corruption and anti-corruption in the justice system. CH Beck..
    • Deflem, M., 1995. Corruption, law, and justice: A conceptual clarification. Journal of Criminal Justice, 23(3), pp.243-258.
    • Fair Trial Implications of Corruption Allegations at the Extraordinary Chambers in the Courts of Cambodia. www.ticambodia.org FROM: Elizabeth Nielsen, Yale Law School Legal Associate, Documentation Center of Cambodia TO: Anne Heindel Legal Advisor, Documentation Center of Cambodia
    • Franzin, D. (2023). Abuse of office and the criminal control over administrative action after the reform of 2020. Rivista Trimestrale di Scienza dell’Amministrazione. Università degli Studi di Roma Tre. https://iris.uniroma3.it/handle/11590/454432
    • Gong, T. (2004). Dependent judiciary and unaccountable judges: Judicial corruption in contemporary China. China Review, 33-54.
    • Hovhannisyan, A. (2023). Certain Issues Related to the Corpus Delicti of Issuing a Manifestly Unjust Judgment, Verdict, or other Judicial Act. Bulletin of Yerevan University C: Jurisprudence, 14(2 (39)), 76-85.
    • International Bar Association. (2016). The international bar association judicial integrity initiative: judicial systems and corruption. Ibanet. Org.
    • (2014). Self-assessment report on implementation and enforcement of G20 commitments on foreign bribery. G20 Anti-Corruption Working Group
    • Jenkins, S. (2013). Miscarriages of justice and the discourse of innocence: Perspectives from appellants, campaigners, journalists, and legal practitioners. Journal of Law and Society, 40(3), 329-355.
    • Kozak, V. A. (2013). Criminal Responsibility for Making Deliberately Unjust Sentence, Decision, Definition or Ruling by a Judge (Judges): Analysis of the Main Corpus Delicti. Probs. Legality, 123, 144.
    • Lindgren, J. (1987). The elusive distinction between bribery and extortion: from the common law to the Hobbs Act. UCLA L. Rev., 35, 815.
    • Monahan, M. A. (1999). The problem of the judge who makes the case his own: Notions of judicial immunity and judicial liability in ancient Rome. Cath. UL Rev., 49, 429.
    • Muntingh, L. (2006). Corruption in the prison context (Vol. 11, p. 19). CSPRI Research Report.
    • Peerenboom, R. (Ed.). (2009). Judicial independence in China: lessons for global rule of law promotion. Cambridge University Press.
    • Schütte, S. A., Jennett, V., Messick, R. E., Albanese, J. S., Gramckow, H., & Hill, G. (2015). Corruption risks in the criminal justice chain and tools for assessment. U4 Issue.
    • Shepitko, M. (2017). Investigation of Deliberately Unjust Verdicts, Judgments and others Decisions Issued by Judges in Ukraine. Zagadnienia Spoleczne, (2), 8.
    • Shepitko, M. (2019). Counteraction to Miscarriage of Justice in Ukriane. Access to Just. E. Eur., 96.
    • Szuleka, M., & Kalisz, M. (2019). Disciplinary proceedings against judges and prosecutors. Warsaw: Helsinki Foundation for Human Rights
    • TI Secretara (2007) Combating Corruption in Judicial Systems: Advocacy Toolkit Publisher: Field(s): Corruption Type: book.
    • United Nations Office on Drugs and Crime. (2018). State of implementation of the United Nations Convention against corruption: criminalization, law enforcement and international cooperation. UN. https://www.unodc.org/unodc/en/corruption/implementation.html
    • Voigt, S., & Gutmann, J. (2015). On the wrong side of the law–Causes and consequences of a corrupt judiciary. International Review of Law and Economics, 43, 156-166
    • Vorobchak, A. R., Nalutsyshyn, V. V., Nalutsyshyn, V. V., & Popovych, O. V. (2020). Crimes against justice under the legislation of the states of the European Union. International Journal, 9, 1526-1532
    • Wagner, B. B., & Jacobs, L. G. (2008). Retooling Law Enforcement to Investigate and Prosecute Entrenched Corruption: Key Criminal
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.