فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

واگذاری تمام یا قسمتی از امتیاز (منافع عملیات) قرارداد بالادستی نفت و گاز (بررسی تطبیقی نظام های حقوقی ایران و بین المللی)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
در صنعت نفت و گاز بسیاری از کشورها یکی از متداول ترین روش های مورد استفاده برای اکتشاف، حفاری، تولید، بهره برداری یا افزایش ضریب بهره برداری و نیز سرمایه گذاری جزئی، واگذاری تمام یا قسمتی) از منافع عملیات قرارداد اصلی به شخص ثالث (که معمولاً شرکت های نفتی متخصص یا سرمایه گذاران خرد داخلی یا خارجی هستند) است. واگذاری منافع در ازای انجام عملیات یا فعالیت های مندرج در قرارداد بالادستی نفت و گاز یا فراهم نمودن سرمایه، در قالب توافقنامه ای میان واگذار کننده (پیمانکار اصلی- مالک منافع) و واگذار شونده (پیمانکار یا سرمایه گذار فرعی) می باشد. این نوع واگذاری گرچه در عموم کشورهای نفت خیز رواج دارد، در ایران علی رغم نیاز مبرم صنعت نفت و گاز به آن جهت تأمین منابع مالی و فناوری مربوطه، به دلیل پیشینه فرهنگی و تاریخی - سیاسی و وجود موانع قانونی در حوزه بالادستی صنعت نفت و گاز، مورد اقبال این صنعت نبوده است، در حالیکه روش واگذاری منافع خصوصیات و ویژگی هایی دارد که در مقایسه با سایر روش های مرسوم نقل و انتقالات حقوق و قراردادها مانند برون سپاری، بیع، اجاره، مشارکت، سهام داری یا انتقال قرارداد که ممکن است مطرح باشند، مناسب تر بوده و مقبولیت بیشتری دارد. گرچه بررسی قوانین و الگوی قراردادهای حوزه بالادستی نفت چالش هایی مانند عدم امکان واگذاری بخش بهره برداری به دلیل عدم امکان تملیک معادن نفتی و ذخایر آن ها را به طور سنتی آشکار می سازد، رویکرد قانونگذار در قانون اخیر صنعت نفت (قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت، مصوب 1391) و همچنین تصویبنامه شرایط عمومی، ساختار و الگوی قراردادهای بالادستی نفت و گاز مصوب هیأت وزیران سال 1395 (IPC) و اصلاحیه آن مصوب 1402، پذیرش توافقنامه های واگذاری را با رعایت ملاحظاتی شفاف و سهل تر نموده است که این نگرش، توسعه و تحولی مثبت ارزیابی می شود. بر این اساس در این مقاله امکان و چگونگی سپردن منافع و فعالیت ها قرارداد بالادستی نفت و گاز به واگذار شونده از طریق موافقتنامه واگذاری مورد بررسی قرار می گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. الف) کتب

    1. ابراهیمی، سیدنصرالله و قاسمی، سعیده، 1398، الزامات قانونی- قراردادی استفاده حداکثری از توان تولیدی و خدماتی داخلی کشور در پروژه های بالادستی صنعت نفت و گاز، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
    2. امانی، مسعود، 1393، حقوق قراردادهای بین المللی نفت، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق.
    3. ایرانپور، فرهاد، 1393، تحلیل حقوقی قراردادهای نفتی، چاپ اول، تهران، انتشارات رخ داد نو.
    4. حداد، جواد و حسین زاده، حمید، 1395، قراردادهای همسان پیمانکاری، مشاوره، سرمایه‌گذاری (ملی، فراملی، بین‌المللی)، چاپ اول، تهران، نشر دادگستر.
    5. شیروی، عبدالحسین، 1402، حقوق نفت و گاز، چاپ ششم، تهران، انتشارات میزان.
    6. کاتوزیان، امیر ناصر، 1395، دوره مقدماتی حقوق مدنی، درس هایی از عقود معین، چاپ بیست و پنجم، تهران، انتشارات گنج دانش.
    7. کاتوزیان، امیر ناصر، 1394، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ بیست و ششم، تهران، انتشارات میزان.
    8. موسوی، سید حسن، 1399، تحلیل حقوقی الگوی قراردادی خدمت در بخش بالادستی صنعت نفت و گاز ایران، با تاکید بر الگوی قراردادی جدید IPC، انتشارات گنج دانش.

     

    ب) مقالات

    1. ابراهیمی، سید نصراله و کهن نژاد، روح الله، 1395، چالش های قانونی استفاده از قراردادهای مشارکت در تولید صنعت نفت و گاز، فصلنامه راهبرد، 79، 14.
    2. ابراهیمی, سید نصرالله و عینی, مجتبی . (1397). اصل آزادی قراردادی و محدودیت‌های آن در قراردادهای بالادستی نفتی بر اساس مدل جامع تفسل (TEFCEL). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 1(1), 11-49. doi: 10.22034/law.2018.239491
    3. احمد نژاد، منصور، زین العابدین، مصطفی، افشار، احسان، 1397، درآمدی بر قرارداد برون سپاری در صنعت نفت ایران، مجله علمی ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز، 154، 37.
    4. تقی پور، علیرضا، حاجیان، محمدمهدی، خزاینی، گرشاسب، کاشانی، جواد، تکلیف، عاطفه، 1402، قراردادهای بهره برداری، نگهداری و تعمیرات (O&M) در صنعت نفت و گاز ایران، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، 45، 8.
    5. خداوردی، روح‌ الله و زهره بجنوردی، احسان، 1389، راهبرد برون‌سپاری؛ فواید، مشکلات و چالش‌ها، فصلنامه تخصصی پارک‌ها و مراکز رشد، ۲۵، 3.
    6. درخشان، مسـعود، 1393، قراردادهای نفتی از منظر تولید صـیانتی و ازدیـاد برداشـت: رویکرد اقتصاد مقاومتی، دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات اقتصادی اسلامی، 2، 9.
    7. شکوهی، محمدرضا، سلیمانی، مهسا، شیخ نژادمقدم، رسول، کاتبی، آیه، 1395، مقایسه تطبیقی کارایی رژیم مالی قراردادهای بیع ‌متقابل و قراردادهای نوین نفتی ایران، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، 20، 21.
    8. علیجانی, محسن و جنیدی, لعیا . (1399). تخصیص ریسک در قرارداد‌های مشارکت عمومی و خصوصی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 3(8), 93-118. doi: 10.22034/law.2021.521769.1023.
    9. مقدم، عیسی، 1386، انتقال قرارداد، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 4، 4-2.
    10. موحد، محمد علی، 1376، قراردادهای نفتی پس از درنگی 20 ساله، اقتصاد انرژی، 3، 7.
    11. نیک بخت، حمیدرضا و موسوی، سید حسن، 1394، اصول و ساختار الگوی جدید قراردادهای نفتی ایران، فصلنامه تحقیقات حقوقی، 72، 27.
    12. نیک بخت، حمیدرضا و موسوی، سید حسن، 1393، شرایط عمومی، ساختار و الگوی قراردادهای بالادستی نفت و گاز (بررسی حقوقی اصلاحات اعمال شده در تصویبنامة هیأت وزیران)، فصلنامه تحقیقات حقوقی، 82، 16.
    13. نیک بخت، حمیدرضا و آرین، محمد، 1393، طراحی الگوهای قراردادی جدید برای توسعه میادین هیدروکربوری ایران: بررسی و نقد قانون جدید وزارت نفت، فصلنامه تحقیقات حقوقی، 71، 29-1.
    14. نیک بخت، حمیدرضا، باقری، محمود، قربانی، الهه، 1397، بررسی مقایسه ای چارچوب قراردادی بیع متقابل و قرارداد نفتی ایران (IPC) در خصوص حقوق مالکیتی، شناخت ذخایر و رژیم مالی، مطالعات حقوق انرژی، 2، 11.
    15. نیکبخت فینی, حمیدرضا , اسداله نژاد رنجبر, آرزو و مقصول قره باغ, محسن . (1403). الگوی هیئت حل اختلاف فیدیک در قامت شیوه مناسب حل اختلاف در قراردادهای پیمانکاری. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, 1(2), 398-438. doi: 10.22034/jrpl.2025.2047346.1125.