فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مطالعه تطبیقی استرداد عواید حاصل از رانت اطلاعاتی در معاملات اوراق بهادار؛ موردپژوهی بازار سرمایه ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکتری حقوق خصوصی دانشگاه مازندران و پژوهشگر حقوق بازار سرمایه، تهران، ایران
2 استادیار و رئیس گروه حقوق دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران
چکیده
استفاده از رانت اطلاعاتی در بازار بورس که تحت عنوان استفاده از اطلاعات نهانی نیز شناخته می‌شود، از جمله مصادیق بارز نقض عدالت اطلاعاتی و خدشه به اعتماد عمومی نسبت به سلامت بازار سرمایه است. در کنار ضمانت اجراهای کیفری و انضباطی، یکی از ابزارهای مؤثر در مقابله با این پدیده، صدور حکم به استرداد منافع نامشروعحاصل از رانت اطلاعاتی از سوی مراجع رسیدگی است؛ امری که مستلزم وجود و یا وضع قوانین محکم و بازدازنده است. در فقه و از منظر فقها با استناد به مبانی قرآنی، سنت و عقل، تردیدی در لزوم استرداد اموالی که به سبب باطل و نامشروع تحصیل شده است وجود ندارد. در حقوق موضوعه اما با وجود اینکه در این خصوص احکامی به صورت عام یا مصداقی وجود دارد، لکن قلمرو حقوق بازار سرمایه فاقد چنین مقرره مهم و کاربردی است و قوانین مربوط از تصریح نسبت به این مورد بازمانده‌اند؛ امری که می‌تواند سبب مغفول ماندن این نهاد مهم حقوقی در این قلمرو شده و تبعاً از کارایی و بازدارندگی آن بکاهد؛ این در حالی است که در حقوق بازار سرمایه آمریکا، استرداد اموال نامشروع حاصل از رانت اطلاعاتی بسیار مورد تأکید بوده و در ادوار مختلف موضوع قانون‌گذاری و صدور رأی قرار گرفته و هربار نیز بر تأثیرگذاری و قاطعیت آن افزوده شده است. در این راستا ما در این مقاله برآنیم با بررسی دقیق منابع و نوشتارهای موجود داخلی و خارجی، ضمن بررسی ابعاد و شقوق مختلف موضوع، بر ضرورت وجود مقررات جامع و قاطع در باب لزوم استرداد عواید نامشروع حاصل از رانت اطلاعاتی در بازار سرمایه ایران تأکید نماییم؛ خواه از طریق وضع مقررات جدید یا اصلاح مقررات موجود؛ چراکه پویایی و کارایی بازار سرمایه در گرو اعتماد شهروندان نسبت به این است که بستر سرمایه گذاری آنها همواره در معرض رصد قرار دارد و هر شخص که با ارتکاب تخلف و یا اعمال مجرمانه بر دارایی خود بیفزاید ملزم است آن را مسترد نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف: فارسی
-امیری قائم مقامی، عبدالمجید(1378). حقوق تعهدات، ج1، نشر میزان.
- جنیدی، لعیا و نوروزی، محمد(1389). شناخت دارندگان اطلاعات نهانی شرکت­های سهامی عام. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی (حقوق سابق)، 40 (101): 51-69.
- حسین­خان، مشتاق(1386). رانت­ها، رانت­جویی و توسعه اقتصادی. ترجمه محمد خضری، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- خضری، محمد و رنانی، محسن(1383)، رانت­جویی و هزینه­های اجتماعی آن، نامة مفید، 45 (6): 45-80.
- سلطانی، محمد(1396). حقوق بازار سرمایه. انتشارات سمت.
- شیخ‌الاسلامی، محمدعلی، قبولی، سیدمحمدتقی، فخلعی، محمدتقی(1397)، بررسی فقهی حکم درآمدهای ناشی از رانت با استناد به آیۀ تجارت، آموزه­های فقه مدنی، 10 (18): 3-26.
- فرهنگ، منوچهر(1388). فرهنگ علوم اقتصادی. نشر ذهن­آویز.
- قاسمی حامد، عباس و براری چناری، یوسف(1403). شناسایی نهادهای ناظر بازار اوراق بهادار ایران با مطالعه امکان یا عدم امکان دخالت شورای رقابت در این بازار با مطالعه تطبیقی حقوق آمریکا، 7(24)، 74-113.
- کاضمی، مهیندخت(1383)، رانت با نگاهی به این معضل در ایران. تازه­های اقتصاد، 103.
- محمدی، ابوالحسن(1385). قواعد فقه. انتشارات میزان.
- مکارم شیرازى، ناصر‌(1427). استفتائات جدید‌. محقق: ابوالقاسم علیان‌نژادى‌، مدرسه امام على­بن ابی‌طالب(ع).
- میدری،احمد(1373)، عدم تقارن اطلاعات منبع رانت، راهبرد(سیاسی)، شماره 4: 43-62.
- میرزایی‌منفرد، غلامعلی(1389). حقوق کیفری بازار اوراق بهادار. نشر میزان.
ب: عربی
- انصاری، مرتضی­بن­محمدامین(1420). کتاب­المکاسب. جلد2، مجمع فکر اسلامی.
- صدر، سیدمحمدباقر(1420). ماوراءالفقه. جلد 5، دارالاضواء للطباعه و النشر و التوزیع.
- فیاض­ کابلی، محمداسحاق(1401 ق). الارضی- مجموعه دراسات و بحوث فقهیه اسلامیه. دارالکتاب.
- مامقانی، محمدحسن­بن­ملاعبدالله(1316). غایه­الآمال فی شرح کتاب­المکاسب. جلد3، مجمع­الذخایر­الاسلامیه.
- مظفر، محمدرضا(1416).اصول فقه، المجد الاول و الثانی، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام­الاسلامی، الطبع­الثالة
- موسوی­خویی، سیدابوالقاسم(بی­تا). مصباح الفقاهه. جلد4، بی­چا.
 
ج: انگلیسی
- Boyle A. J. & Birds, J.(1994). Company law. Jordan Publishing Ltd.
- Chang, J. K.(2018). Kokesh v. SEC: The Demise of Disgorgement. North Carolina Banking Institute, Vol. 22. 
- Davies P. L. & Gower, L. (2008). Gower and Davies' Principles of Modern Company. Sweet and Maxwell Ltd.
- Garner, B. A.(2007). Black Law Dictionary. Thomson Reuters.
- Hu, J., & Noe, T. H.(1997). The insider Trading Debate: Federal Reserve Bank of Atlanta. Economic Review. 82(4). 34-45.
- Kairis, J. C.(2011). Disgorgement of Compensation Paid to Directors Udring: The Time They Were Grossly Negligent. Delaware Law Review.13(1).
- Kirk, J. T.(2014). Deranged Disgorgement. Journal of Business, Enterpreneurship & The Law. 8)1(. 4-15.
- Tullack, G.(1967). The welfare costs of Tarrifs, monopolies and theft. western Economic Journal . 5(3). 224-232.
- Supreme Court of The United States(2017). Kokesh v. Securities Exchange and Commisision: On Writ Of Certiorari To The United States Court Of Appeals For The Tenth Circuit, Opinion of The Courts, No. 16-529.
- Vanessa, E.(1999). EC company law. New yourk: Oxford university press.
- Mira, T. C.(1985) The Measure of Disgorgement in SEC Enforcement Actions Against Inside Traders Under Rule 10b-5, Chatolic University Law Review, 8(34). 444-483.
- Neylon O. C.(1986). The Insider Trading Sanctions Act of 1984. CPA Journal. Electronic copy available at: http://ssrn.com/abstract=1495834
- Sharma V.(2009). Prohibition on Insider Trading: A Toothless Law. Law School Research Paper. No. 996, Queen Mary University of London - Centre for Commercial Law Studies ,Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=1400824 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.1400824
- Langevoort. D. C.(1985) The Insider Trading Sanctions Act of 1984 and Its Effect on Existing Law. Vanderbilt Law Review. 37(6). 1273-1298.
- Weinrib, E. J.(2003). Punishment and Disgorgement as Contract, Remedies, Chicago-Kent Law Review, 5(78). 55-103.
- Stamp, M.(1998). Practical Company Law. London , Sweet and Maxwell Ltd.
- Chang, J. K.(2018). Kokesh v. SEC:The Demise of Disgorgement, North Carolina Banking Institute. 22(1). 309-331.
- Securities and Exchange Commission(2019). Rules of Practice and Rules on Fair Fund and Disgorgement Plans. available at https://www.sec.gov/about/rules-of-practice-2019-09.pdf