فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

بررسی تطبیقی «جبران خسارت معنوی شخص‌حقوقی» در حقوق ایران، مصر و فرانسه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
علی یاری نژاد 1
محمد حسین شعبانی 2
1 دانشجوی د کتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری
2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه امام صادق (ع)
10.22034/law.2025.2066410.1675
چکیده
اشخاص حقوقی همانند اشخاص حقیقی، از حقوق و تکالیف قانونی برخوردار بوده و به‌عنوان بازیگران مؤثر در عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، قابلیت ورود ضرر را دارند. درباره جبران زیان‌های مالی و معنوی وارد بر اشخاص حقیقی، اتفاق نظر وجود دارد؛ اما در خصوص امکان ورود و جبران زیان معنوی نسبت به اشخاص حقوقی، اختلاف‌نظر جدی میان حقوق‌دانان، قضات و صاحب‌نظران مشاهده می‌شود. مسئله اساسی آن است که آیا بنا به ماهیت غیرانسانی شخص حقوقی، صدمات حیثیتی، اعتباری یا غیرمادی را می‌توان شناسایی و قابل جبران دانست یا خیر؟ برخی نظریات، با استناد به ماهیت فرضی و غیر واقعی شخصیت حقوقی، معتقدند که پذیرش زیان معنوی در این خصوص فاقد مبنای منطقی و حقوقی است. در مقابل، دیدگاه‌های دیگری با تأکید بر برابری حقوقی اشخاص حقوقی و حقیقی، استناد به قاعده «لاضرر»، و با تکیه بر شناسایی آثار زیان‌بار حیثیتی و اعتباری در روابط تجاری، از امکان جبران چنین خساراتی دفاع می‌کنند. افزون بر این، تجربه‌های حقوق تطبیقی نشان می‌دهد که حقوق فرانسه و مصر نیز، به‌ویژه در رویه قضایی و برخی مقررات خاص، امکان مطالبه زیان معنوی از سوی اشخاص حقوقی را در موارد معین پذیرفته‌اند. در این مقاله، با روش تحلیلی–توصیفی و رویکرد تطبیقی، ضمن بررسی مفاهیم، مبانی و مصادیق زیان معنوی، تلاش شده است تا با تحلیل رویه‌های قضایی موجود، مبانی فقهی و نظریات حقوقی معتبر، امکان جبران این نوع ضرر برای اشخاص حقوقی در نظام حقوقی ایران اثبات شود. یافته‌ها حاکی از آن است که شناسایی و جبران زیان معنوی وارد بر شخص حقوقی، نه‌تنها با اصول عمومی حقوق مدنی و قواعد عدالت تعارضی ندارد، بلکه با تکیه بر مبانی عقلی و نظریه‌های نوین، قابلیت تنظیم در قالب مقررات قانونی مستقل یا ضمن مواد قانونی موجود را داراست.

کلیدواژه: زیان معنوی؛ خسارت معنوی شخص حقوقی؛ شخص حقوقی و زیان معنوی . . . . . .
کلیدواژه‌ها
زیان معنوی"
خسارت معنوی شخص حقوقی"
شخص حقوقی و زیان معنوی"
"
شخصیت حقوقی و جبران زیان"
موضوعات
  1. Eskini, Rabia. (2016). Hoquq-e Sherkat-haye Tejari (Jeld-e Avval). Tehran: Entesharat-e Samt. (in Persian)
  2. Pasban, Mohammadreza. (2023). Hoquq-e Sherkat-haye Tejari. Tehran: Entesharat-e Samt. (in Persian)
  3. Haeri, Seyyed Kazem. (2000). "Malkiyat-haye Shakhsiyat-haye Hoquqi". Feqh-e Ahl-e Beyt, (21). (in Persian)
  4. Hadadi, Fazel. (2016). "Jebran-e Khesarat-e Ma'navi az Manzar-e Feqh va Hoquq". Majalle-ye Feqhi-Hoquqi-e Rasayel, 3 (5-6), 27-49. (in Persian).
  5. Hayati, Ali Abbas. (2019). "Mafhoom va Chegonegi-ye Jebran-e Khesarat-haye Gorouhi (Motale'e-ye Tatbighi dar Hoquq-e Iran va Farance)". Faslname-ye Tahghigh va Tose'e dar Hoquq-e Tatbighi, 2 (4), 120-136. Doi: 22034/law.2019.239613
  6. (in Persian)
  7. Azizi Hasanvand, Mahdi. (2020). "Barrasi-ye Salahiyat-e Qa'ede-ye La Zarar bar Jebran-e Khesarat-e Ma'navi". Do Faslname-ye Tahrir, (17). (in Persian).
  8. Katouzian, Naser. (2023). Elzam-haye Kharej az Gharardad-e Mas'ouliyat-e Madani (Jeld-e Avval: Ghava'ed-e Omoumi). Tehran: Nashr-e Ganj-e Danesh. (in Persian).
  9. Kourani Ameli, Ali. (2023). Sireh-nameh-ye Amir al-Mo'menin (Jeld-e Avval). Tehran: Sherkat-e Chap va Nashr-e Beyn al-Mellal. (in Persian).
  10. Kousheshkar, Reyhaneh & Ghasemi Ahd, Vahid. (2019). "Barrasi-ye Tatbighi-ye Jebran-e Khesarat-e Ma'navi-ye Hatk-e Hesiyat-e Ashkhas dar Nezam-e Hoquqi-e Iran va Englis". Do Faslname-ye Elmi-ye Danesh-e Hoquq-e Madani, 8 (1), 47-64. (in Persian).
  11. Mokhles Abadi Farahani, Esmat; Mirdadashti Kari, Mahdi & Delshad Ma'aref, Ebrahim. (2023). "Vakavi-ye Sharayet-e Khesarat-e Ma'navi-ye Ashkhas-e Hoquqi dar Hoquq-e Iran va Englis". Faslname-ye Elmi-ye Motale'at-e Feqh-e Eghtesadi, 5 (5), 261-278. (in Persian).
  12. Mar'ashi Shoushtari, Mohammad Hasan. (1997). *Didgah-haye No dar Hoquq-e Keyfari-ye Eslam (Jeld 1–2)*. Tehran: Nashr-e Mizan. (in Persian).
  13. Mir Shekari, Abbas & Hosseini, Fatemeh Sadat. (2023). "Motale'e-ye Tatbighi-ye Ravesh-e Jebran-e Ziyan-e Ma'navi ba Ta'kid bar Roykard-e Roye-ye Qaza'i-ye Iran". Majalle-ye Hoquqi-e Dadgostari, 87 (121), 351-378. (in Persian)
  14. Mir Shekari, Abbas & Hosseini, Fatemeh Sadat. (2023). "Motale'e-ye Tatbighi-ye Ravesh-e Jebran-e Ziyan-e Ma'navi ba Ta'kid bar Roykard-e Roye-ye Qaza'i-ye Iran". Majalle-ye Hoquqi-e Dadgostari, 87 (121), 351-378. (in Persian)
  15. Nazari, Hasan Agha. (2017). "Barrasi-ye Feqhi-Hoquqi-ye Shakhsiyat-e Hoquqi". Hoquq-e Eslami, 14 (54), 87-112. (in Persian).
  16. Naqibi, Seyyed Abolghasem. (2007). "Nazariye-ye Jebran-e Mali-ye Khesarat-e Ma'navi dar Hoquq-e Eslami". Elahiyat va Ma'aref-e Eslami (Motale'at-e Eslami), (77), 181-215. (in Persian).
  17. Ibn Kathir. (1976). Al-Sirah al-Nabawiyyah. Beirut: Dar al-Ma'refah le-Teba'ah va Nashr va Tovzi'. (in Arabic).
  18. Harr Ameli, Mohammad ibn Hassan; Hosseini Jalali, Mohammadreza; va Mo'asseseh Al al-Bayt (AS) le-Ehya' al-Torath. (1995–1996). *Tafsil-e Vasa'el al-Shi'ah ila Tahsil-e Masa'el al-Shari'ah (Jeld 1–30)*. Qom: Mo'asseseh Al al-Bayt (AS) le-Ehya' al-Torath. (in Arabic).
  19. Dor al-Khabir fi Taqrir al-Ta'viz 'an al-Darar al-Ma'navi (Derasah Moqaranah). (2022). Aman Jamal Abdulrahman Mansour, Jame'at al-Najah al-Wataniyyah. (in Arabic).
  20. San'ani, Abdul Razzaq. (1983). Mosannaf Abdul Razzaq al-San'ani. Beirut: al-Maktab al-Islami. (in Arabic).
  21. Abdul Baset Saleh al-Sendi. (2022). "Al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi bayn al-Shari'ah wa al-Qanoun". Majallat al-Bohouth al-Akademiyyah, 23, 87-106. (in Arabic).
  22. Omar Mansour Ashour Abu Ajilah. (2024). "Al-Asanid wa al-Dhawabet al-Shar'iyyah al-Muta'alliqah bi al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi: Derasah Moqaranah bayn al-Shari'ah wa al-Qanoun al-Libi". al-Majallah al-Ifriqiyyah le-Derasat al-Motaghaddemah fi al-Oloum al-Insaniyyah wa al-Ejtima'iyyah (AJASHSS), 464-478. (in Arabic)
  23. al-Anzi, Sami al-Hazal, al-Anzi, & Abdulkarim Rabee'. (2021). "Mada Mola'amat al-Darar al-Adabi le-Shakhsiyyah al-E'tebariyyah: Derasah Wasfiyyah Moqaranah bayn al-Qanounayn al-Faransi wa al-Masri". Kolleh al-Qanoun al-Kuwaitiyyah al-Alamiyyah, 38(10), 107-178. (in Arabic).
  24. al-Ayyash, M. A. (2021). "Al-Darar al-Adabi le-Shakhs al-E'tebari – Moqarabeh Tahliliyyah Moqaranah". Majallat al-Hoquq, 45(4/2). https://doi.org/10.34120/jol.v45i4.2701(in Arabic).
  25. Fath al-Bab, & Mohammad Rabee'. (2024). "Haqq al-Shakhs al-E'tebari fi al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi (Derasah Tahliliyyah Moqaranah bayn al-Qanoun al-Masri wa al-Qanoun al-Faransi)". Majallat al-Derasat al-Qanouniyyah wa al-Eqtesadiyyah, 10(1), 3278-3400. (in Arabic).
  26. Qabha, & Basel. (2009). Al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi Derasah Moqaranah(Doctoral dissertation, Jame'at al-Najah al-Wataniyyah, Kolleh al-Derasat al-Olya). (in Arabic).
  27. Brouillou, G. (2014). Le prejudice moral des personnes morales. Revue Juridique de l'Ouest, 27(1), 7-46.
  28. Moreteau, O., & On, A. D. (2012). X. France. European Tort Law Yearbook, 2(1), 229-260.
  29. Wyszynska-Slufinska, P. (2024). Compensation for moral harm caused to a legal entity–does the new Polish supreme Court resolution of 2023 provide a remedy for the Polish legal system? Some critical remarks in a comparative perspective. Wiadomosci Ubezpieczeniowe, (1), 47-59.
  30. Broche, C. (2013). Faut-il en finir avec le dommage moral des personnes morales?. Revue Lamy Droit civil, (104), 19.
  31. Karner, E., & Steininger, B. C. (Eds.). (2024). European Tort Law 2023. Walter de Gruyter GmbH & Co KG.
  32. Do, V. D. (2018). La reforme du droit de la responsabilite civile: regards croises vietnamo-francais. Revue internationale de droit compare, 70(1), 119-148.
  33. Carreras, F. L. (2016). Les personnes morales et le prejudice moral en France. Aequitas Virtual, 10(25).
  34. Kassem, P., & Hassan, M. (2020). Moral damage and the juridical person—an analytical critical reading of the judgement of the Egyptian Court of Cassation—the Civil & Commercial Chamber, 22/1/2018. BAU Journal—Journal of Legal Studies.
  35. Kassem, P., & Hassan, M. (2020). The moral damage and the juristic person in light of the two decisions of the Cassation Court (Commercial and Economic Division) issued on 10/03/2020 and 9/6/2020. BAU Journal—Journal of Legal Studies.
  36. Almaharmeh, M. M. (2022). Compensating a legal person for moral damage in Jordanian law.  Pol. & L., 15, 1.
  37. Wells, M. L. (2021). Uzuegbunam v. Preczewski, Nominal Damages, and the Roberts Stratagem.  L. Rev., 56, 1127.
  38. Avraham, R. (2017). Estimating Pain-and-Suffering Damages. The Oxford Handbook of Law and Economics: Volume 2: Private and Commercial Law, 96.

 

ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 مهر 1404