فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

بررسی تطبیقی «جبران خسارت معنوی شخص‌حقوقی» در حقوق ایران، مصر و فرانسه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
علی یاری نژاد 1
محمد حسین شعبانی 2
1 دانشجوی د کتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری
2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه امام صادق (ع)
10.22034/law.2025.2066410.1675
چکیده
اشخاص حقوقی همانند اشخاص حقیقی، از حقوق و تکالیف قانونی برخوردار بوده و به‌عنوان بازیگران مؤثر در عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، قابلیت ورود ضرر را دارند. درباره جبران زیان‌های مالی و معنوی وارد بر اشخاص حقیقی، اتفاق نظر وجود دارد؛ اما در خصوص امکان ورود و جبران زیان معنوی نسبت به اشخاص حقوقی، اختلاف‌نظر جدی میان حقوق‌دانان، قضات و صاحب‌نظران مشاهده می‌شود. مسئله اساسی آن است که آیا بنا به ماهیت غیرانسانی شخص حقوقی، صدمات حیثیتی، اعتباری یا غیرمادی را می‌توان شناسایی و قابل جبران دانست یا خیر؟ برخی نظریات، با استناد به ماهیت فرضی و غیر واقعی شخصیت حقوقی، معتقدند که پذیرش زیان معنوی در این خصوص فاقد مبنای منطقی و حقوقی است. در مقابل، دیدگاه‌های دیگری با تأکید بر برابری حقوقی اشخاص حقوقی و حقیقی، استناد به قاعده «لاضرر»، و با تکیه بر شناسایی آثار زیان‌بار حیثیتی و اعتباری در روابط تجاری، از امکان جبران چنین خساراتی دفاع می‌کنند. افزون بر این، تجربه‌های حقوق تطبیقی نشان می‌دهد که حقوق فرانسه و مصر نیز، به‌ویژه در رویه قضایی و برخی مقررات خاص، امکان مطالبه زیان معنوی از سوی اشخاص حقوقی را در موارد معین پذیرفته‌اند. در این مقاله، با روش تحلیلی–توصیفی و رویکرد تطبیقی، ضمن بررسی مفاهیم، مبانی و مصادیق زیان معنوی، تلاش شده است تا با تحلیل رویه‌های قضایی موجود، مبانی فقهی و نظریات حقوقی معتبر، امکان جبران این نوع ضرر برای اشخاص حقوقی در نظام حقوقی ایران اثبات شود. یافته‌ها حاکی از آن است که شناسایی و جبران زیان معنوی وارد بر شخص حقوقی، نه‌تنها با اصول عمومی حقوق مدنی و قواعد عدالت تعارضی ندارد، بلکه با تکیه بر مبانی عقلی و نظریه‌های نوین، قابلیت تنظیم در قالب مقررات قانونی مستقل یا ضمن مواد قانونی موجود را داراست.

کلیدواژه: زیان معنوی؛ خسارت معنوی شخص حقوقی؛ شخص حقوقی و زیان معنوی . . . . . .
کلیدواژه‌ها
زیان معنوی"
خسارت معنوی شخص حقوقی"
شخص حقوقی و زیان معنوی"
"
شخصیت حقوقی و جبران زیان"

موضوعات

  1. Eskini, Rabia. (2016). Hoquq-e Sherkat-haye Tejari (Jeld-e Avval). Tehran: Entesharat-e Samt. (in Persian)
  2. Pasban, Mohammadreza. (2023). Hoquq-e Sherkat-haye Tejari. Tehran: Entesharat-e Samt. (in Persian)
  3. Haeri, Seyyed Kazem. (2000). "Malkiyat-haye Shakhsiyat-haye Hoquqi". Feqh-e Ahl-e Beyt, (21). (in Persian)
  4. Hadadi, Fazel. (2016). "Jebran-e Khesarat-e Ma'navi az Manzar-e Feqh va Hoquq". Majalle-ye Feqhi-Hoquqi-e Rasayel, 3 (5-6), 27-49. (in Persian).
  5. Hayati, Ali Abbas. (2019). "Mafhoom va Chegonegi-ye Jebran-e Khesarat-haye Gorouhi (Motale'e-ye Tatbighi dar Hoquq-e Iran va Farance)". Faslname-ye Tahghigh va Tose'e dar Hoquq-e Tatbighi, 2 (4), 120-136. Doi: 22034/law.2019.239613
  6. (in Persian)
  7. Azizi Hasanvand, Mahdi. (2020). "Barrasi-ye Salahiyat-e Qa'ede-ye La Zarar bar Jebran-e Khesarat-e Ma'navi". Do Faslname-ye Tahrir, (17). (in Persian).
  8. Katouzian, Naser. (2023). Elzam-haye Kharej az Gharardad-e Mas'ouliyat-e Madani (Jeld-e Avval: Ghava'ed-e Omoumi). Tehran: Nashr-e Ganj-e Danesh. (in Persian).
  9. Kourani Ameli, Ali. (2023). Sireh-nameh-ye Amir al-Mo'menin (Jeld-e Avval). Tehran: Sherkat-e Chap va Nashr-e Beyn al-Mellal. (in Persian).
  10. Kousheshkar, Reyhaneh & Ghasemi Ahd, Vahid. (2019). "Barrasi-ye Tatbighi-ye Jebran-e Khesarat-e Ma'navi-ye Hatk-e Hesiyat-e Ashkhas dar Nezam-e Hoquqi-e Iran va Englis". Do Faslname-ye Elmi-ye Danesh-e Hoquq-e Madani, 8 (1), 47-64. (in Persian).
  11. Mokhles Abadi Farahani, Esmat; Mirdadashti Kari, Mahdi & Delshad Ma'aref, Ebrahim. (2023). "Vakavi-ye Sharayet-e Khesarat-e Ma'navi-ye Ashkhas-e Hoquqi dar Hoquq-e Iran va Englis". Faslname-ye Elmi-ye Motale'at-e Feqh-e Eghtesadi, 5 (5), 261-278. (in Persian).
  12. Mar'ashi Shoushtari, Mohammad Hasan. (1997). *Didgah-haye No dar Hoquq-e Keyfari-ye Eslam (Jeld 1–2)*. Tehran: Nashr-e Mizan. (in Persian).
  13. Mir Shekari, Abbas & Hosseini, Fatemeh Sadat. (2023). "Motale'e-ye Tatbighi-ye Ravesh-e Jebran-e Ziyan-e Ma'navi ba Ta'kid bar Roykard-e Roye-ye Qaza'i-ye Iran". Majalle-ye Hoquqi-e Dadgostari, 87 (121), 351-378. (in Persian)
  14. Mir Shekari, Abbas & Hosseini, Fatemeh Sadat. (2023). "Motale'e-ye Tatbighi-ye Ravesh-e Jebran-e Ziyan-e Ma'navi ba Ta'kid bar Roykard-e Roye-ye Qaza'i-ye Iran". Majalle-ye Hoquqi-e Dadgostari, 87 (121), 351-378. (in Persian)
  15. Nazari, Hasan Agha. (2017). "Barrasi-ye Feqhi-Hoquqi-ye Shakhsiyat-e Hoquqi". Hoquq-e Eslami, 14 (54), 87-112. (in Persian).
  16. Naqibi, Seyyed Abolghasem. (2007). "Nazariye-ye Jebran-e Mali-ye Khesarat-e Ma'navi dar Hoquq-e Eslami". Elahiyat va Ma'aref-e Eslami (Motale'at-e Eslami), (77), 181-215. (in Persian).
  17. Ibn Kathir. (1976). Al-Sirah al-Nabawiyyah. Beirut: Dar al-Ma'refah le-Teba'ah va Nashr va Tovzi'. (in Arabic).
  18. Harr Ameli, Mohammad ibn Hassan; Hosseini Jalali, Mohammadreza; va Mo'asseseh Al al-Bayt (AS) le-Ehya' al-Torath. (1995–1996). *Tafsil-e Vasa'el al-Shi'ah ila Tahsil-e Masa'el al-Shari'ah (Jeld 1–30)*. Qom: Mo'asseseh Al al-Bayt (AS) le-Ehya' al-Torath. (in Arabic).
  19. Dor al-Khabir fi Taqrir al-Ta'viz 'an al-Darar al-Ma'navi (Derasah Moqaranah). (2022). Aman Jamal Abdulrahman Mansour, Jame'at al-Najah al-Wataniyyah. (in Arabic).
  20. San'ani, Abdul Razzaq. (1983). Mosannaf Abdul Razzaq al-San'ani. Beirut: al-Maktab al-Islami. (in Arabic).
  21. Abdul Baset Saleh al-Sendi. (2022). "Al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi bayn al-Shari'ah wa al-Qanoun". Majallat al-Bohouth al-Akademiyyah, 23, 87-106. (in Arabic).
  22. Omar Mansour Ashour Abu Ajilah. (2024). "Al-Asanid wa al-Dhawabet al-Shar'iyyah al-Muta'alliqah bi al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi: Derasah Moqaranah bayn al-Shari'ah wa al-Qanoun al-Libi". al-Majallah al-Ifriqiyyah le-Derasat al-Motaghaddemah fi al-Oloum al-Insaniyyah wa al-Ejtima'iyyah (AJASHSS), 464-478. (in Arabic)
  23. al-Anzi, Sami al-Hazal, al-Anzi, & Abdulkarim Rabee'. (2021). "Mada Mola'amat al-Darar al-Adabi le-Shakhsiyyah al-E'tebariyyah: Derasah Wasfiyyah Moqaranah bayn al-Qanounayn al-Faransi wa al-Masri". Kolleh al-Qanoun al-Kuwaitiyyah al-Alamiyyah, 38(10), 107-178. (in Arabic).
  24. al-Ayyash, M. A. (2021). "Al-Darar al-Adabi le-Shakhs al-E'tebari – Moqarabeh Tahliliyyah Moqaranah". Majallat al-Hoquq, 45(4/2). https://doi.org/10.34120/jol.v45i4.2701(in Arabic).
  25. Fath al-Bab, & Mohammad Rabee'. (2024). "Haqq al-Shakhs al-E'tebari fi al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi (Derasah Tahliliyyah Moqaranah bayn al-Qanoun al-Masri wa al-Qanoun al-Faransi)". Majallat al-Derasat al-Qanouniyyah wa al-Eqtesadiyyah, 10(1), 3278-3400. (in Arabic).
  26. Qabha, & Basel. (2009). Al-Ta'viz 'an al-Darar al-Adabi Derasah Moqaranah(Doctoral dissertation, Jame'at al-Najah al-Wataniyyah, Kolleh al-Derasat al-Olya). (in Arabic).
  27. Brouillou, G. (2014). Le prejudice moral des personnes morales. Revue Juridique de l'Ouest, 27(1), 7-46.
  28. Moreteau, O., & On, A. D. (2012). X. France. European Tort Law Yearbook, 2(1), 229-260.
  29. Wyszynska-Slufinska, P. (2024). Compensation for moral harm caused to a legal entity–does the new Polish supreme Court resolution of 2023 provide a remedy for the Polish legal system? Some critical remarks in a comparative perspective. Wiadomosci Ubezpieczeniowe, (1), 47-59.
  30. Broche, C. (2013). Faut-il en finir avec le dommage moral des personnes morales?. Revue Lamy Droit civil, (104), 19.
  31. Karner, E., & Steininger, B. C. (Eds.). (2024). European Tort Law 2023. Walter de Gruyter GmbH & Co KG.
  32. Do, V. D. (2018). La reforme du droit de la responsabilite civile: regards croises vietnamo-francais. Revue internationale de droit compare, 70(1), 119-148.
  33. Carreras, F. L. (2016). Les personnes morales et le prejudice moral en France. Aequitas Virtual, 10(25).
  34. Kassem, P., & Hassan, M. (2020). Moral damage and the juridical person—an analytical critical reading of the judgement of the Egyptian Court of Cassation—the Civil & Commercial Chamber, 22/1/2018. BAU Journal—Journal of Legal Studies.
  35. Kassem, P., & Hassan, M. (2020). The moral damage and the juristic person in light of the two decisions of the Cassation Court (Commercial and Economic Division) issued on 10/03/2020 and 9/6/2020. BAU Journal—Journal of Legal Studies.
  36. Almaharmeh, M. M. (2022). Compensating a legal person for moral damage in Jordanian law.  Pol. & L., 15, 1.
  37. Wells, M. L. (2021). Uzuegbunam v. Preczewski, Nominal Damages, and the Roberts Stratagem.  L. Rev., 56, 1127.
  38. Avraham, R. (2017). Estimating Pain-and-Suffering Damages. The Oxford Handbook of Law and Economics: Volume 2: Private and Commercial Law, 96.

 

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 مهر 1404