فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مطالعه تطبیقی اصول و رویکردهای حاکم بر جرائم علیه امنیت در حقوق ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیه السّلام، تهران، ایران. خارج فقه و اصول
چکیده
حفظ امنیت عمومی و تضمین تعادل میان حقوق فردی و منافع جمعی، یکی از مسائل بنیادین و پیچیده در حقوق کیفری معاصر است؛ به‌ویژه در مواجهه با جرائم علیه امنیت که می‌توانند ثبات سیاسی، نظم اجتماعی و امنیت ملی را به‌طور مستقیم تهدید کنند. تعیین نوع و میزان مجازات در این حوزه، علاوه بر رعایت اصول بنیادین کیفری نظیر تناسب، بازدارندگی و عدالت، مستلزم انعطاف‌پذیری قانونی و تنوع ابزارهای کیفری و نظارتی برای پاسخ به تهدیدات نوظهور از جمله جرایم سایبری و تروریسم فراملی است. در نظام کیفری ایران در چارچوب مبتنی بر فقه اسلامی و قوانین مدون، مجازات‌های حدی و تعزیری سنگین مانند اعدام، قطع عضو، حبس طولانی و شلاق را برای جرائم علیه امنیت پیش‌بینی شده است. این مجازات‌ها به‌طور عمده با هدف بازدارندگی مطلق و حفاظت از نظم عمومی پیش‌بینی شده‌اند، اما فقدان معیارهای عینی و تعریف‌های گسترده برخی مفاهیم، به تفسیرهای متنوع و گاه نامتناسب در صدور احکام منجر شده است. در مقابل، نظام آمریکایی، مبتنی بر سنت کامن‌لو و حقوق مدنی، با ابزارهای نظارتی و کیفری متنوع و تفکیک فدرال و ایالتی مواجه است؛ هرچند سیاست‌های امنیتی پس از یازدهم سپتامبر، محدودیت‌هایی برای حقوق بنیادین ایجاد کرده و در برخی موارد با نقض اصل تناسب همراه بوده است. این پژوهش با رویکرد تطبیقی و تحلیل اسنادی، قوانین، مقررات و رویه‌های قضایی دو نظام را مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که تلاش برای بازدارندگی و پیشگیری از جرائم امنیتی در هر دو نظام با محدودیت‌هایی مواجه است؛ نظام ایران با تمرکز بر مجازات‌های شدید و محدودیت‌های قانونی و نظام آمریکا با ترکیب نظارت و مجازات، هر دو با چالش‌هایی در حفظ تعادل میان امنیت و حقوق فردی روبرو هستند. نتایج تطبیقی نشان می‌دهد که ایران می‌تواند با بهره‌گیری از ابزارهای پیشگیرانه و تحلیل‌های داده‌محور، ریشه‌های اجتماعی جرم را هدف قرار دهد و نظام آمریکایی نیز نیازمند بازنگری در سیاست‌های امنیتی است تا حفظ حقوق فردی و اعتماد عمومی تضمین شود و تعادل پایدار میان امنیت و آزادی‌های مدنی محقق گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف) فارسی
1. آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی (1403). جرایم علیه مصالح عمومی کشور (حقوق کیفری اختصاصی 2)، تهران: نشر میزان.
2. امیدی، جلیل (1403). «بیان تمثیلی قوانین کیفری و شاخص‌های کیفیّت قانون؛ چالش و رهیافت تفسیری»، مجلّه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 54 (1): 41-60.
3. امیدی، جلیل؛ عطوف، حسینعلی (13949. «اجرای علنی مجازات: توجیهات و تبعات»، نشریّه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 2 (4 و 5): 213-236.
4. امیری ثابت,هدایت الله , ساریخانی,عادل و حاجی ده آبادی,محمدعلی . (1404). سیاست جنایی ایران در قبال اعتراضات اجتماعی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2(3), 105-143. doi: 10.22034/jclc.2025.2050260.1146
5. برهانی، محسن (1394). «افساد فی الأرض: ابهام مفهومی، مفاسد عملی (تحلیل حقوقی ماده 286 قانون مجازات اسلامی)»، نشریّه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 2 (2 و 3): 19-44.
6. جعفری لنگرودی، محمّد جعفر (1396). ترمینولوژی حقوق (جلد پنجم)، تهران: گنج دانش.
7. چگنی، مهدی؛ بیگلری، پویان؛ میرزاخانی، علی (1398). «بررسی و نقد امکان استمرار بازداشت موقّت»، فصلنامه علمی-ترویجی مطالعات بین‌المللی پلیس، 10 (37): 9-30.
8. حاجی ملّا، هیوا؛ محمّدی، عقیل (1400). «نسبت‌سنجی اصل ضرورت و اصل تناسب در قلمرو تحدید و تعلیق حق‌های بشری»، مجلّه علمی مطالعات حقوقی، 13 (1): 29-54.
9. حبیب زاده، محمّد جعفر؛ مؤمنی، مهدی (1389). «جرم تبانی علیه امنیت کشور در حقوق ایران»، نشریّه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 14 (2): 131-155.
10. رجبی، ابراهیم؛ چاووشی، محمّدصادق (1397). «تحوّلات نهاد اقدامات تأمینی و تربیتی»، مجلّه تحقیقات حقوقی بین‌المللی، 11 (39): 115-144.
11. رستمی، هادی (1402) (الف). «ارزیابی نهادهای ارفاقی در سیاست جنایی ایران»، نشریه آموزه‌های حقوق کیفری، 20(25): 153-178.
12. رستمی، هادی (1402) (ب). «فروپاشی آیین دادرسی کیفری منصفانه در رویارویی با بحران‌های سیاسی»، فصلنامه علمی پژوهش حقوق کیفری، 11 (43): 67-103.
13. شاعری، محمدرضا؛ حاجی ده‌آبادی، احمد (1404). «جرم‌انگاری جرایم علیه امنیت در حقوق انگلستان با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران (درنگی در اصول و رویکردها)»، فصلنامه تحقیق و توسعه[J1]  در حقوق تطبیقی، 8(27): 142-176.  doi: 10.22034/law.2024.2046804.1572
14. شیرزاد پرگو، ایمان؛ آقابابایی، حسین (1403). «سیاست جنایی تقنینی و قضایی ایران پیرامون نهادهای ارفاقی در جرائم غیر خشونت‌آمیز علیه امنیت دولت»، مجلّه آموزه‌های حقوق کیفری، 21 (27): 7-34.
15. صفاری، علی؛ لکی، زینب؛ صابری، راضیه (1400). «تنزل جایگاه اصل قانونمندی کیفری در پرتو آیین‌نامه‌ای شدن رکن قانونی جرایم»، مجله حقوقی دادگستری، 85(115): 157-187.
16. صفدری، امیرحسین؛ بابائی‌پور، هانیه (1401). «نگاهی حقوقی به پیدایش جرایم رایانه‌ای»، مجلّه دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 5 (54): 1-8.
17. کوشکی، غلامحسن؛ علیزاده سرشت، نادر (1394). «نگاهی به قلمرو جرایم امنیتی در پرتو صلاحیّت دادگاه انقلاب»، نشریّه پژوهش حقوق کیفری، 4 (12): 99-124.
18. لاریجانی، محمّد جواد (1384). امنیت ملّی و حقوق بشر، قم: مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید.
19. موسوی بجنوردی، سیّد کاظم (1394). امنیت ملّی در نظام حقوقی ایران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
20. میرمحمّد صادقی، حسین (1397). حقوق جزای عمومی، تهران: نشر میزان.
21. هاشمی، سیّد محمّد (1400). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات سمت.
22. هاشمی، سیّد محمّد (1402). حقوق بشر و آزادی‌های سیاسی، تهران: نشر میزان.
23. یزدیان جعفری، جعفر (395). «تقابل امنیت فردی و ملی در جرایم علیه امنیت»، مجله پژوهش حقوق کیفری، 4(14): 59-81.
ب) انگلیسی
24. Ashworth, A. (2000). Principles of Criminal Law, Oxford: Oxford University Press.
25. Chesney, Robert M. “Civil Liberties and the Terrorism Prevention Paradigm: The Guilt by Association Critique, Michigan Law Review, 101(6): 1408-1452.
26. Chesney, Robert; Goldsmith, Jack L. (2008). “Terrorism and the Convergence of Criminal and Military Detention Models”, Stanford Law Review, 60 (4): 1079-1134.
27. Cole, David (2003). “Enemy Aliens”, Stanford Law Review, Vol. 54: 951-1004.
28. Cole, David (2008). “No Reason to Believe: Radical Skepticism, Emergency Power and Constitutional Constraint”, The University of Chicago Law Review, Vol. 75: 1329-1364.
29. Cole, David & Dempsey, James X. (2006). Terrorism and the Constitution, New York: The New Press.
30. Dubber, M. D. (2010). The Legality Principle in America and German Criminal Law: An Essay in Comparative Legal History. SSRN, Available at https://ssrn.com/abstract=1735966.
31. Garland, David (2001). The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society, Chicago: The University of Chicago Press.
32. Greenwald, Glenn (2014). No Place to Hide: Edward Snowden, The NSA, and the U.S. Surveillance State, New York: Metropolitan Books.
33. Posner, Eric A. (2007). Preventing Surprise Attacks: Intelligence Reform in the Wake of, Oxford: Oxford University Press.
34. Posner, Eric A.; Vermeuke, Adrian (2007). Terror in the Balance: Security, Liberty and the Courts, Oxford: Oxford University Press.
35. Responding to Domestic Terrorism: A Crisis of Legitimacy, Harvard Law Review, 136(7): 1914-1935.
36. Schneier, Bruce (2015). Data and Goliath: The Hidden Battles to Collect Your Data and Control Your World, New York-London: W.W.Norton & Company.
37. Steiker, Carol S.; Steiker, Jordan m. (2016). Courting Death: The Supreme Court and Capital Punishment, Cambridge: Harvard University Press.
38. Yoo, John (2005). The Powers of War and Peace, Chicago: The University of Chicago Press.
 [J1]