فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مطالعه تطبیقی اصول و رویکردهای حاکم بر جرائم علیه امنیت در حقوق ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیه السّلام، تهران، ایران. خارج فقه و اصول
چکیده
حفظ امنیت عمومی و تضمین تعادل میان حقوق فردی و منافع جمعی، یکی از مسائل بنیادین و پیچیده در حقوق کیفری معاصر است؛ به‌ویژه در مواجهه با جرائم علیه امنیت که می‌توانند ثبات سیاسی، نظم اجتماعی و امنیت ملی را به‌طور مستقیم تهدید کنند. تعیین نوع و میزان مجازات در این حوزه، علاوه بر رعایت اصول بنیادین کیفری نظیر تناسب، بازدارندگی و عدالت، مستلزم انعطاف‌پذیری قانونی و تنوع ابزارهای کیفری و نظارتی برای پاسخ به تهدیدات نوظهور از جمله جرایم سایبری و تروریسم فراملی است. در نظام کیفری ایران در چارچوب مبتنی بر فقه اسلامی و قوانین مدون، مجازات‌های حدی و تعزیری سنگین مانند اعدام، قطع عضو، حبس طولانی و شلاق را برای جرائم علیه امنیت پیش‌بینی شده است. این مجازات‌ها به‌طور عمده با هدف بازدارندگی مطلق و حفاظت از نظم عمومی پیش‌بینی شده‌اند، اما فقدان معیارهای عینی و تعریف‌های گسترده برخی مفاهیم، به تفسیرهای متنوع و گاه نامتناسب در صدور احکام منجر شده است. در مقابل، نظام آمریکایی، مبتنی بر سنت کامن‌لو و حقوق مدنی، با ابزارهای نظارتی و کیفری متنوع و تفکیک فدرال و ایالتی مواجه است؛ هرچند سیاست‌های امنیتی پس از یازدهم سپتامبر، محدودیت‌هایی برای حقوق بنیادین ایجاد کرده و در برخی موارد با نقض اصل تناسب همراه بوده است. این پژوهش با رویکرد تطبیقی و تحلیل اسنادی، قوانین، مقررات و رویه‌های قضایی دو نظام را مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که تلاش برای بازدارندگی و پیشگیری از جرائم امنیتی در هر دو نظام با محدودیت‌هایی مواجه است؛ نظام ایران با تمرکز بر مجازات‌های شدید و محدودیت‌های قانونی و نظام آمریکا با ترکیب نظارت و مجازات، هر دو با چالش‌هایی در حفظ تعادل میان امنیت و حقوق فردی روبرو هستند. نتایج تطبیقی نشان می‌دهد که ایران می‌تواند با بهره‌گیری از ابزارهای پیشگیرانه و تحلیل‌های داده‌محور، ریشه‌های اجتماعی جرم را هدف قرار دهد و نظام آمریکایی نیز نیازمند بازنگری در سیاست‌های امنیتی است تا حفظ حقوق فردی و اعتماد عمومی تضمین شود و تعادل پایدار میان امنیت و آزادی‌های مدنی محقق گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) فارسی
1. آقایی‌نیا، حسین؛ رستمی، هادی (1403). جرایم علیه مصالح عمومی کشور (حقوق کیفری اختصاصی 2)، تهران: نشر میزان.
2. امیدی، جلیل (1403). «بیان تمثیلی قوانین کیفری و شاخص‌های کیفیّت قانون؛ چالش و رهیافت تفسیری»، مجلّه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 54 (1): 41-60.
3. امیدی، جلیل؛ عطوف، حسینعلی (13949. «اجرای علنی مجازات: توجیهات و تبعات»، نشریّه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 2 (4 و 5): 213-236.
4. امیری ثابت,هدایت الله , ساریخانی,عادل و حاجی ده آبادی,محمدعلی . (1404). سیاست جنایی ایران در قبال اعتراضات اجتماعی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2(3), 105-143. doi: 10.22034/jclc.2025.2050260.1146
5. برهانی، محسن (1394). «افساد فی الأرض: ابهام مفهومی، مفاسد عملی (تحلیل حقوقی ماده 286 قانون مجازات اسلامی)»، نشریّه مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 2 (2 و 3): 19-44.
6. جعفری لنگرودی، محمّد جعفر (1396). ترمینولوژی حقوق (جلد پنجم)، تهران: گنج دانش.
7. چگنی، مهدی؛ بیگلری، پویان؛ میرزاخانی، علی (1398). «بررسی و نقد امکان استمرار بازداشت موقّت»، فصلنامه علمی-ترویجی مطالعات بین‌المللی پلیس، 10 (37): 9-30.
8. حاجی ملّا، هیوا؛ محمّدی، عقیل (1400). «نسبت‌سنجی اصل ضرورت و اصل تناسب در قلمرو تحدید و تعلیق حق‌های بشری»، مجلّه علمی مطالعات حقوقی، 13 (1): 29-54.
9. حبیب زاده، محمّد جعفر؛ مؤمنی، مهدی (1389). «جرم تبانی علیه امنیت کشور در حقوق ایران»، نشریّه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 14 (2): 131-155.
10. رجبی، ابراهیم؛ چاووشی، محمّدصادق (1397). «تحوّلات نهاد اقدامات تأمینی و تربیتی»، مجلّه تحقیقات حقوقی بین‌المللی، 11 (39): 115-144.
11. رستمی، هادی (1402) (الف). «ارزیابی نهادهای ارفاقی در سیاست جنایی ایران»، نشریه آموزه‌های حقوق کیفری، 20(25): 153-178.
12. رستمی، هادی (1402) (ب). «فروپاشی آیین دادرسی کیفری منصفانه در رویارویی با بحران‌های سیاسی»، فصلنامه علمی پژوهش حقوق کیفری، 11 (43): 67-103.
13. شاعری، محمدرضا؛ حاجی ده‌آبادی، احمد (1404). «جرم‌انگاری جرایم علیه امنیت در حقوق انگلستان با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران (درنگی در اصول و رویکردها)»، فصلنامه تحقیق و توسعه[J1]  در حقوق تطبیقی، 8(27): 142-176.  doi: 10.22034/law.2024.2046804.1572
14. شیرزاد پرگو، ایمان؛ آقابابایی، حسین (1403). «سیاست جنایی تقنینی و قضایی ایران پیرامون نهادهای ارفاقی در جرائم غیر خشونت‌آمیز علیه امنیت دولت»، مجلّه آموزه‌های حقوق کیفری، 21 (27): 7-34.
15. صفاری، علی؛ لکی، زینب؛ صابری، راضیه (1400). «تنزل جایگاه اصل قانونمندی کیفری در پرتو آیین‌نامه‌ای شدن رکن قانونی جرایم»، مجله حقوقی دادگستری، 85(115): 157-187.
16. صفدری، امیرحسین؛ بابائی‌پور، هانیه (1401). «نگاهی حقوقی به پیدایش جرایم رایانه‌ای»، مجلّه دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، 5 (54): 1-8.
17. کوشکی، غلامحسن؛ علیزاده سرشت، نادر (1394). «نگاهی به قلمرو جرایم امنیتی در پرتو صلاحیّت دادگاه انقلاب»، نشریّه پژوهش حقوق کیفری، 4 (12): 99-124.
18. لاریجانی، محمّد جواد (1384). امنیت ملّی و حقوق بشر، قم: مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید.
19. موسوی بجنوردی، سیّد کاظم (1394). امنیت ملّی در نظام حقوقی ایران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
20. میرمحمّد صادقی، حسین (1397). حقوق جزای عمومی، تهران: نشر میزان.
21. هاشمی، سیّد محمّد (1400). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات سمت.
22. هاشمی، سیّد محمّد (1402). حقوق بشر و آزادی‌های سیاسی، تهران: نشر میزان.
23. یزدیان جعفری، جعفر (395). «تقابل امنیت فردی و ملی در جرایم علیه امنیت»، مجله پژوهش حقوق کیفری، 4(14): 59-81.
ب) انگلیسی
24. Ashworth, A. (2000). Principles of Criminal Law, Oxford: Oxford University Press.
25. Chesney, Robert M. “Civil Liberties and the Terrorism Prevention Paradigm: The Guilt by Association Critique, Michigan Law Review, 101(6): 1408-1452.
26. Chesney, Robert; Goldsmith, Jack L. (2008). “Terrorism and the Convergence of Criminal and Military Detention Models”, Stanford Law Review, 60 (4): 1079-1134.
27. Cole, David (2003). “Enemy Aliens”, Stanford Law Review, Vol. 54: 951-1004.
28. Cole, David (2008). “No Reason to Believe: Radical Skepticism, Emergency Power and Constitutional Constraint”, The University of Chicago Law Review, Vol. 75: 1329-1364.
29. Cole, David & Dempsey, James X. (2006). Terrorism and the Constitution, New York: The New Press.
30. Dubber, M. D. (2010). The Legality Principle in America and German Criminal Law: An Essay in Comparative Legal History. SSRN, Available at https://ssrn.com/abstract=1735966.
31. Garland, David (2001). The Culture of Control: Crime and Social Order in Contemporary Society, Chicago: The University of Chicago Press.
32. Greenwald, Glenn (2014). No Place to Hide: Edward Snowden, The NSA, and the U.S. Surveillance State, New York: Metropolitan Books.
33. Posner, Eric A. (2007). Preventing Surprise Attacks: Intelligence Reform in the Wake of, Oxford: Oxford University Press.
34. Posner, Eric A.; Vermeuke, Adrian (2007). Terror in the Balance: Security, Liberty and the Courts, Oxford: Oxford University Press.
35. Responding to Domestic Terrorism: A Crisis of Legitimacy, Harvard Law Review, 136(7): 1914-1935.
36. Schneier, Bruce (2015). Data and Goliath: The Hidden Battles to Collect Your Data and Control Your World, New York-London: W.W.Norton & Company.
37. Steiker, Carol S.; Steiker, Jordan m. (2016). Courting Death: The Supreme Court and Capital Punishment, Cambridge: Harvard University Press.
38. Yoo, John (2005). The Powers of War and Peace, Chicago: The University of Chicago Press.
 [J1]
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.