فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

جرم‌انگاری آسیب‌های ناشی از پسماند و تأثیر آن بر حقوق شهروندی در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی به حقوق انگلستان و اتحادیه اروپا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
2 دانشیار گروه حقوق، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
3 استادیار گروه حقوق، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران
چکیده
افزایش تولید انواع پسماندهای خانگی، صنعتی و شهری در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین تهدیدها برای سلامت زیست‌محیطی و حقوق بنیادین شهروندان تبدیل شده است و آلودگی ناشی از این پسماندها می‌تواند به‌طور مستقیم کیفیت حیات انسانی و ایمنی محیط زیست را دچار اختلال سازد. قانون‌گذار ایرانی در واکنش به این وضعیت، با وضع مقررات متعدد در قوانین برنامه‌ای، قانون مدیریت پسماند مصوب ۱۳۸۳ و اصول مندرج در قانون اساسی، به‌ویژه اصل پنجاه، کوشیده است با جرم‌انگاری رفتارهای زیان‌بار و تعیین تکالیف کیفری، مدنی و اداری، زمینه‌ای برای پیشگیری از آسیب‌های ناشی از پسماند فراهم کند. با وجود این تلاش‌ها، پراکندگی قوانین، تعارض برخی مقررات، ضعف ضمانت‌اجراهای موجود و نبود سازوکارهای هماهنگ‌کننده در سطح تقنین و اجرا باعث شده است که نظام حقوقی ایران از کارآمدی لازم برای تحقق حق بر محیط زیست سالم برخوردار نباشد. در این مقاله که به روش توصیفی ـ تحلیلی و با اتکا به منابع مستند داخلی و خارجی انجام شده است، نخست مبانی نظری جرم‌انگاری زیست‌محیطی در حقوق کیفری ایران بررسی و تحلیل شده و سپس ساختار تقنینی موجود در زمینه جرم‌انگاری رفتارهای مرتبط با پسماند ارزیابی می‌شود تا میزان انطباق آن با اصولی همچون تناسب، ضرورت، بازدارندگی و رعایت حقوق شهروندی مشخص شود. در ادامه، با رویکردی تطبیقی، مقررات ایران با نظام حقوقی انگلستان و دستورالعمل‌های زیست‌محیطی اتحادیه اروپا مقایسه شده و نقاط قوت، ضعف و ظرفیت‌های قابل اقتباس برای بهبود سیاست جنایی ایران در حوزه پسماند تحلیل می‌شود تا ابعاد نارسایی‌های تقنینی و اجرایی و چالش‌های مربوط به نظارت، انسجام هنجاری و کارآمدی ضمانت‌اجراها روشن گردد. نهایتاً بر اساس یافته‌های پژوهش، پیشنهادهایی برای تقویت حمایت کیفری از محیط زیست شهری، ارتقای هماهنگی نهادی و اصلاح نظام جرم‌انگاری پسماند با هدف صیانت مؤثرتر از حقوق شهروندی ارائه می‌شود.نهایتاً بر اساس یافته‌های پژوهش، پیشنهادهایی برای تقویت حمایت کیفری از محیط زیست شهری، ارتقای هماهنگی نهادی و اصلاح نظام جرم‌انگاری پسماند با هدف صیانت مؤثرتر از حقوق شهروندی ارائه می‌شود.نهایتاً بر اساس یافته‌های پژوهش، پیشنهادهایی برای تقویت حمایت کیفری از محیط زیست شهری، ارتقای هماهنگی نهادی و اصلاح نظام جرم‌انگاری پسماند با هدف صیانت مؤثرتر از حقوق شهروندی ارائه می‌شود
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1- آریاپارسا، آیدا و پورنوری، منصور. (۱۳۹۳). حقوق محیط زیست و توسعه پایدار. تهران: انتشارات سمت.
2- شاملو، سارا؛ بابایی، مجتبی؛ شاحیدر، عبدالکریم. (۱۴۰۴). چالش‌های حقوقی بین‌المللی مقابله با آلودگی پلاستیک در پیکره آبی دریاها و اقیانوس‌ها: تحلیل راهکارهای حقوقی، فنی و اقتصادی. پژوهش‌های حقوقی، ۲۴(۶۲)، ۳۷۷۴.
3- فهیمی، عزیزالله. (۱۳۹۱). مسئولیت مدنی ناشی از تخریب محیط زیست در فقه و حقوق ایران: مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه و اسناد بین‌المللی. قم: انتشارات علوم و فرهنگ اسلامی.
4- عباسی، مریم. (۱۳۹۵). جرم‌شناسی سبز. تهران: انتشارات میزان.
5- عبداللهی، افشین؛ باباخانی، عرفان. (۱۴۰۴). الگوی مطلوب سیاست کیفری داخلی در برابر اکوساید (مطالعه تطبیقی نظام‌های حقوقی ایران، فرانسه و بلژیک). پژوهشنامه حقوق کیفری، ۱۶(۱)، ۹۷۱۱۲.
6- همتی، مجتبی. (۱۴۰۱). «اقامه دعوای جبران خسارت زیست‌محیطی در نظام حقوق ایران». فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره ۸۱، صص. ۲۲۱۲۵۳.
7- احمدی، اصغر و خسروشاهی، قدرت‌الله. (۱۳۹۶). «حمایت کیفری از محیط زیست شهری در حقوق کیفری ایران». فصلنامه اقتصاد شهری، دوره ۲، شماره ۲، صص. ۳۷۵۹.
8- بهرامی، ‌احمدی، حمید و فهیمی، عزیزالله. (۱۳۸۶). «مبنای مسئولیت مدنی زیست‌محیطی در فقه و حقوق ایران». فصلنامه پژوهش حقوق و سیاست، سال دوازدهم، شماره ۳۰.
9- پورابراهیم، احمد. (۱۴۰۲). پیشگیری از جرائم سبز در پرتو رویکردهای جرم‌شناسی انتقادی. آموزه‌های فقه و حقوق جزا، ۲(۳)، ۴۳۶۴.
10- حاجی‌بیگی، سحر؛ عالی‌پور، حسن؛ پاکزاد، بتول. (۱۴۰۲). «رابطه استناد در جرایم زیست‌محیطی در پرتو عاریتی‌سازی مسئولیت کیفری؛ چالش‌ها و رهیافت‌ها». فصلنامه حقوق کیفری، دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، شماره ۳۶، صص. ۱۲۰.
11- حاجی‌ده‌آبادی، محمدعلی و غریبی، آرش. (۱۴۰۳). سیاست جنایی تقنینی ایران در قبال حفاظت از خاک مصوب ۱۳۹۸ با تأکید بر معیار جامعیت و تناسب. مجلس و راهبرد، ۳۱(۱۲۰)، ۱۴۳۱۷۷.
12- درجی، ارسلان؛ رستمی، ولی؛ و غمامی، محمدمهدی. (1404). «مطالعه تطبیقی حقوق و تکالیف متقابل ایران و همسایگان در حفاظت از رودخانه‌های مشترک؛ تحلیل توافق‌نامه‌ها و معاهدات بین‌المللی». فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 27(8) ، 109-141 10.22034/law.2024.2041189.1464
13- راشدی، مرضیه و مشهدی، علی. (۱۴۰۰). «تحلیل جایگاه مدیریت پسماند در قوانین برنامه توسعه جمهوری اسلامی ایران». مطالعات علوم محیط زیست، جلد ۶، شماره ۳، صص. ۳۹۳۸۳۹۴۴.
14- روزبه، مهراد؛ قهرمانی‌افشار، نیوشا؛ اکبری، عباسعلی؛ علوی، محمدتقی. (۱۴۰۲). «اکوساید در پرتو حقوق کیفری با تکوین رفتارهای جنایی در انحطاط محیط زیست». پژوهش‌های حقوقی، دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، شماره ۴۰، صص. ۸۵۱۱۰.
15- ساعد، نادر. (۱۳۸۹). حقوق زیست‌محیطی بشر. تهران: نشر دادگستر.
16- سروی، جعفر. (1404). «پیشگیری از تخلفات شهری؛ پیشنهاد الگوی اجرایی». دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی، 2 (3) ، 221-192 10.22034/jrpl.2025.2051192.1130
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 آذر 1404