فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مطالعه تطبیقی تابعیت اطفال متولد از گامت اهدایی در نظام‌های حقوقی ایالات متحده آمریکا و امارات متحده عربی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
پژوهشکده خانواده/ دانشگاه شهید بهشتی/ تهران/ ایران
10.22034/law.2026.2084739.1760
چکیده
گسترش فرزندآوری با استفاده از گامت اهدایی اقتضاء می‌کند نظام‌های حقوقی تدابیر گوناکونی برای تضمین تمامی حقوق کودکان متولد از گامت اهدایی در جهت کاهش تبعیض بین این کودکان با دیگران اتخاذ نمایند. حق بر داشتن تابعیت از جمله حقوق بنیادین کودکان است که تضمین آن موجب تضمین دیگر حقوق کودکان، مثل حق بر آموزش، حق دسترسی به خدمات بهداشتی و غیره می‌شود.

علی‌رغم آنکه کشورها در وضع قوانین تابعیت و تعیین اتباع خود آزادند، اما بایستی قوانین خود را در جهت پیشگیری از وقوع بی‌تابعیتی افراد تنظیم نمایند. بسیاری از کشورها، در اعطای تابعیت اصل خون را اعمال نموده‌اند. به این معنا که لازمه اعطای تابعیت احراز رابطه خونی بین کودک و یکی از اتباع آن کشور است. با توجه به اینکه امروزه بسیاری از کودکان با استفاده از گامت اهدایی متولد شده و فاقد رابطه خونی با پدر یا مادر دریافت‌کننده هستند، اعمال این سیستم می‌تواند در برخی از مواقع منجر به بی‌تابعیتی آن‌ها شود. در این بین، مقررات متفاوت در خصوص اهدای گامت در هر یک از نظام‌های حقوقی ایالات متحده آمریکا و امارات متحده عربی وضعیت متفاوتی را در اعمال اصل خون به منظور اعطای تابعیت به کودکان متولد از گامت اهدایی ایجاد نموده است.

در این دو نظام حقوقی، اجرای اصل خون مستلزم احراز رابطه خونی بین کودک و والدین دانسته شده است. قوانین آمریکا حکم ویژه‌ای در خصوص احراز نسب اطفال متولد از گامت اهدایی مقرر نموده و صراحتاً این کودکان را منتسب به والدین دریافت‌کننده دانسته و هر ارتباط بین کودک و اهداکننده گامت را منتفی می‌داند. بنابراین، تابعیت اهداکننده گامت در کشور آمریکا تأثیری در تعیین تابعیت کودک نخواهد داشت. این در حالی است که قوانین کشور امارات فاقد حکم ویژه در این خصوص می‌باشد. عدم تعیین تکلیف در این خصوص همواره می‌تواند کودک را در معرض تهدید بی‌تابعیتی قرار دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) منابع فارسی
1 . ارفع‌نیا، بهشید (1398). حقوق بین‌الملل خصوصی. جلد اول. تهران: بهتاب.
2 .  باقری‌نسب، تکتم (1391). رحم جایگزین در درمان ناباروری از دیدگاه پزشکی، فقهی و حقوقی. تهران: جنگل.
3 . جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1397). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
4 . حقانی، سعید (1400-1399). تقریرات درس حقوق بین‌الملل خصوصی (1). دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی.
5 . خروشی، عبدالعظیم و توکلی‌کیا، امید (1404). مطالعه تطبیقی اثر گذرنامه خارجی بر تابعیت ناشی از تولد در کامن لا و حقوق ایران با رویکرد رویه‌های قضایی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، (28)8: 272-234. Doi: 10.22034/law.2025.2053287.1611
6 . روشن، محمد (1400). حقوق خانواده. تهران: جنگل.
7 . سلجوقی، محمود (1392). حقوق بین‌الملل خصوصی. جلد اول. تهران: میزان.
8 . سهرابی، محمد (1385). حقوق بین‌الملل خصوصی. تهران: گنج دانش.
9 . شریعتی‌نسب، صادق (1404). جایگاه فناوری پزشکی، در ادله اثبات دعاوی نسب: نظریه ادله تکمیلی. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، (3)2: 182-149. Doi: 10.22034/jpl.2025.721260
10 . صحرایی اردکانی، محمد؛ خدایار، حسین و هنرور، مرضیه (1400). بازشناسی ضرورت‌های شرعی ثبت و امکان دسترسی به اطلاعات اهدای گامت و جنین. مجله حقوق پزشکی، (56)15: 15-1.
11 . صفایی، سید حسین، امامی، اسدالله (1398). مختصر حقوق خانواده. تهران: میزان.
12 . طاهری‌نیا، علی باقر و ستایش‌پور، محمد (1402). تحصیل تابعیت فرزند از طریق مادر: مطالعه تطبیقی حقوق کودک از منظر حقوق ایران و قوانین بین‌الملل. فصلنامه علمی مطالعات تطبیقی حقوق کشورهای اسلامی، (3)1: 16-1.
13 . عباسی کلیمانی، عاطفه (1395). حقوق کودک در نظام حقوقی ایران. تهران: میزان.
14 . عرب عامری، احمد و پارسامنش، محمدرضا (1393). تابعیت در اسلام. مجله حقوق اسلامی، (41)11: 130-107.
15 . قلی‌زاده، علی؛ نیکومنش، امرالله و بهرامی‌نژاد مغویه، علی (1400). مطالعه مقایسه‌ای تابعیت در حقوق موضوعه و تابعیت در فقه اسلامی. مجله حقوق پزشکی، ویژه‌نامه نوآوری حقوقی: 960-945.
16 . مدنی، سید جلال‌الدین (1369). حقوق بین‌الملل خصوصی. تهران: گنج دانش.
17 . مرقاتی، سید طه (1386). حقوق کودکان در اهدای گامت. فصلنامه پایش، (4)6: 354-347.
18 . معین، محمد (1387). فرهنگ فارسی. تهران: شرکت مطالعات و نشر کتاب پارسه.
19 . موسوی‌نژاد، شهریار (1402). روش کمک باروری لقاح خارج رحمی (IVF) از منظر ادیان، مذاهب، دایره‌المعارف حقوق و اخلاق پزشکی، (1)1: 17-1.
20 . ناصحی، علی (1382). تابعیت و اصول و قواعد حاکم بر آن. نشریه پیک نور-علوم انسانی، (3)1: 65-58.
21 . هرینگ، جاناتان (1399). آسیب‌پذیری، کودکی و قانون. مترجم: امیر اعتمادی. تهران: میزان.
ب) منابع انگلیسی
1 .  Akpambang, E.M. & Rotimi-Aremu, O. (2023). Determining Legal Parentage and Nationality of a Child born through Assisted Reproductive Technology: A Comparative Perspective. International Journal of multidisciplinary research and analysis. 6(2). 604-624.
2 . Al-enizi, Z. & Mahameed, W.F. (2023). IVF children acquiring Emirati citizenship by the nationality of a parent. Bangladesh Journal of Medical Science. 22(3). 676-686.
3 . American Society for Reproductive Medicine and Society for Assisted Reproductive Technology (ASRM). (2021). Guidance regarding Gamete and Embryo Donation. Fertility and sterility. 115(6). 1395-1410.
4 . C.Inhorn, M. (2006). He won`t be my son. Medical Antropology Quarterly. 20(1). 94-120 (A).
5 . C.Inhorn, M. (2006). Making Muslim babies: IVF and Gamete Donation in Sunni versus Shi`a Islam. Culture, Medicine and Psychiatry. 30(4). 427-450 (B).
6 . C.Inhorn, M.; Birenbaum-Carmeli, D.; Tremayne, S. & B.Gurtin, Z. (2017). Assisted Reproduction and Middle East Kinship: a regional and religious comparison. Reproductive Biomedicine and Society Online. 4. 41-51.
7 . Fourteenth Amendment _ Equal Protection and Other Rights. seen at 1403/09/17. From: https://constitution.congress.gov/browse/amendment-14/
8 . Ganczer, M. (2014). The right to a nationality as a human right?. Hungarian Yearbook of International Law and European Law. 2. 15-33.
9 . Kooli, C. (2019). Review of Assisted Reproduction Techniques, Laws and Regulations in Muslim Countries. Middle East Fertility Society Journal. 24(8). 1-15.
10 . National Conference of Commissioners on Uniform State Laws (2020). Uniform Probate Code Amendments. Annual conference meeting in its one hundred and twenty eighth year anchorage, Alaska: 12-18 July 2019.
11 . Rodrigo, A. & Fernandez, S. (2015). Regulating governing Egg and Sperm Donation in the U.S.A. Seen at 1402/10/10. From: www.invitra.com
12 . Sabatello, M. (2014). Disclosure of Gamete Donation in the United States. Indiana health law review. 11(1). 29-81.
13 . Sabatello, M. (2015). Regulating Gamete Donation in the U.S: Ethical, Legal and Social implications. Laws. 4(3). 352-376.
14 . S.Knaplund, K. (2014). Baby without a country: Determining citizenship for Assisted Reproduction Children born Overseas. Denver University Law Review. 91(2). 335-367.
15 . U.S Citizenship and Immigration Services. Immigration and Nationality Act. Seen at 1402/10/17. From: www.uscis.gov
16 . Wright, T (2023). Update: Unmarried couples in the U.A.E can now undergo IVF treatment. Seen at 1402/10/11. From: www.whatson.ae