فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

نگرشی نوین به عبارت "اشتباه وتقصیر قاضی " در اصل171قانون اساسی با مطالعه تطبیقی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه آموزشی حقوق خصوصی،دانشکده حقوق،دانشگاه شهیدبهشتی،تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد تهران شمال ، تهران، ایران
10.22034/law.2026.2107399.1877
چکیده
مسئله جبران خسارت و التیام محکومیت ناروای محکومانی که به دلیل اشتباه یا تقصیر قضات پس از صدور و اجرای تمام یا قسمتی از آراء محکومیت، تحت عنوان اعاده دادرسی یا دیگر طرق اعتراض به رای، مورد تبرئه قرار گرفته و بی‌گناهی وناصواب بودن رای صادره علیه ایشان ثابت شده یکی از چالش‌هایی است که نظام های حقوقی محتلف را برای پاسخ به آن برانگیخته‌ است. بطور کلی آنچه باعثِ اتخاذ رویکردهای مختلف نظام‌های حقوقی شده، اهمیت و ضریبی است که این نظام‌ها برای اصل استقلال قضات و مصونیت قضات و اصل لزوم جبران کامل خسارات و حمایت از قضاوت‌ شوندگان قائل می باشند. در این مقاله با شیوه توصیفی و تحلیلی و با ابزار کتابخانه‌ای تلاش خواهد شد ضمن تشریح اسناد بین المللی و مواضع کشورهای توسعه یافته در این خصوص، به این سئوال اساسی پرداخته شود که آیا وضعیت نظام حقوقی ایران مورد در وضعیت مطلوبی با توجه به تصویب قوانین جدید همچون آیین دادرسی کیفری قرار دارد؟ هدف از این پژوهش دقت نظر و ارائه تفسیری همگون از قواعد و مقررات موجود، با اسناد بین المللی و نظام‌های پیشرفته دنیا می‌باشد تا علاوه بر حفظ استقلال و مصونیت قضات، راه همواری پیش روی محکومان بی‌گناه و قضات قرار داده شود تا در جهت جبران خسارات وارده اقدامی منطقی و منطبق با قانون به عمل آید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع فارسی

1.    آشوری،محمد(1352)، لزوم جبران خسارت زندانیان بی‌گناه،مجله دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی،شماره15و16،سال1352.

2.    بابایی،ایرج(1384)، نقد اصل قابلیت جبران کلیه خسارات در حقوق مسئولیت مدنی ایران، فصلنامه پژوهش حقوق عمومی، دوره 7،شماره16، سال1384

3.    باقری، محمود و هوشمند کوچی، جابر و نیکبخت منصور آبادی، منصوره (1397)، تقصیر سنگین و تخلف عمدی در موافقتنامه های عملیات مشترک نفتی با تاکید بر نظام حقوقی انگلستان، فصلنامه قضاوت، دوره 18، شماره 93، بهار1397

4.    باریکلو، علیرضا، بادینی،حسن، خانجانی،محمدکاظم(1399)، جبران خسارت متهمان و محکومان بی‌گناه در نظام حقوقی ایران و کانادا.دوفصلنامه علمی حقوق تطبیقی،دوره هفتم،شماره دو،پاییز و زمستان،شماره پیاپی14،

5.    جعفری‌تبار،حسن.(1403)، از این افسانه،در باب حقیقت و حقوق،فصلنامه علمی پژوهش حقوق خصوصی،دوره 13،شماره48،پاییز1403

6.    جعفری‌تبار، حسن، (1404)، سرو و ماه(فرّه همچون کشور)، مطالعات حقوق خصوصی،55(2). تابستان 1404.

7.    جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1400)، ترمینولوژی حقوق،چاپ سی‌و‌سوم،تهران: انتشارات گنج‌دانش.

8.    جواهر کلام، محمدهادی (1405)، جبران خسارتهای مادی و معنوی ناشی از 11 سال حبس به ناحق؛ واکاوی تحلیلی - تطبیقی آراء شعب ۲۰ دادگاه عمومی تهران و ۲۵ دادگاه تجدیدنظر استان نشریه نقد و تحلیل آراء قضایی، دوره 5، شماره 9. تابستان 1405. https://doi.org/10.22034/analysis.2026.2083196.1183

9.    خدری، صالح (1389)، بررسی مسئولیت مدنی قاضی با مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا و فرانسه (قسمت اول)، فصلنامه قضاوت، دوره 10، شماره 68، زمستان 1389.

10.                    داورنیا،رحیم (1385)، مسئولیت مدنی قاضی در حقوق ایتالیا،فرانسه، ایالات متحده آمریکا و ایران، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی،شماره74،زمستان 1385

11.                    درویش‌زاده، محمد (1404)، نظریه عمومی تصحیح اشتباه، دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی،پژوهشکده حقوق و قانون ایران،دوره دوم،شماره سوم،بهار و تابستان 1404. https://doi.org/10.22034/jrpl.2025.726143

12.                    رجبی، عبدالله، (1405)، مسئولیت مدنی بازداشت ناروا: حاشیه­های بر رأی دادگاه، نشریه نقد و تحلیل آراء قضایی، دوره 5، شماره 9 سال 1405. https://doi.org/10.22034/analysis.2026.2080195.1164

13.                    سعیدی،یاسمن، یاقوتی، ابراهیم (1403)، بررسی فقهی حقوقی اصل171قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با حقوق انگلیس و ایالات متحده آمریکا.نشریه معرفت،سال سی و دوم شماره چهارم پیاپی319،زمستان 1403.

14.                    سلیمان‌زاده، سمیرا (1404)، شخصیت حقوقی،تاریخچه،مبانی و آثار، با تاکید بر بررسی تطبیقی شرکت‌های تجاری نظام حقوقی ایران و حقوق نوشته(فرانسه و آلمان)،فصلنامه تحقیق وتوسعه در حقوق تطبیقی،پژوهشکده حقوق و قانون ایران،دوره8،شماره 26،بهار 1404.

15.                    شعبانی کندسری،هادی(1393)، تحول مسئولیت مدنی قضات در حقوق ایران؛ با مطالعه تطبیقی در حقوق اسلام و فرانسه، مجله پژوهشهای حقوق خصوصی،شماره4،نیمسال دوم 1393

16.                    شریعت‌باقری، محمدجواد(1390)، برتری معاهدات بین‌المللی نسبت به قوانین عادی، مجله تحقیقات حقوقی، دوره14،شماره56، اسفند 1390

17.                    شمس، عبدالله (1394) آیین دادرسی مدنی،دوره پیشرفته.جلد دوم.تهران: انتشارت دراک

18.                    صالحی مازندرانی، محمد(1384)، تاملی بر مسئولیت مدنی قاضی در اصل 171قانون اساسی،مجله فقه و حقوق،شماره7، سال 1384

19.                    صالحی‌مازندرانی،محمد(1390)، مسئولیت مدنی دولت از دیدگاه فقهی،مجله حقوق اسلامی،سال هشتم،شماره 30،پاییز1390

20.                    صالحی مازندرانی،محمد(1403)، مطالعه تطبیقی شیوه های رسیدگی به تخلفات قاضی در کشورهای رومی-ژرمنی،کامن‌لا و عربی،مجله پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 11 (1) سال 1403

21.                    صفائی، سید حسین، (1364)، مفهوم تقصیر سنگین در ارتباط با شرایط عدم مسئولیت، مجله حقوقی بین المللی، دوره 9، شماره 11 (پاییز و زمستان)، پاییز1364

22.                    صفایی، سید حسین، راضی، سپیده،(1399)، مسئولیت مدنی قاضی و تحول آن در فقه و حقوق ایران و فرانسه، مجله پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره 7، شماره 3، مهر1399

23.                    صفایی،سیدحسین و رحیمی،حبیب‌الله (1400) مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)،تهران:انتشارات سمت،پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی.

24.                    صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهائی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران(جلسه پنجاه و یکم تا شصت و هفتم).(1364)جلد سوم،چاپ اول، تهران:اداره کل امورفرهنگی و روابط عمومی مجلس شورای اسلامی

25.                    کاتوزیان،ناصر(1404)، الزام‌های خارج از قرارداد، مسئولیت مدنی(قواعد عمومی)، جلد اول، چاپ ششم،انتشارات گنج دانش سال 1404

26.                    کنارکوهی، احمدرضا. (1401). جبران خسارت بی‌گناهان، تأمّلی در حقوق ایران، آمریکا و اسناد بین‌المللی. تهران: انتشارات امجد، سال 1401

27.                    محقق‌داماد،مصطفی (1385)، قواعد فقه(بخش‌مدنی)، چاپ 14، تهران:مرکز نشر علوم اسلامی.

28.                    محقق‌داماد،سیدمصطفی (1394)، مباحثی از اصول فقه،دفتراول، مباحث الفاظ، مرکز نشر علوم اسلامی،1394.

29.                    مرادی، مجید (1389)، خسارت زدایی از متهمان و محکومان بی‌گناه، پایان نامه دوره کارشناسی‌ارشد،دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی دانشگاه علامه‌طباطبایی.

30.                    میرشکاری، عباس (1402)، رساله عملی در مسئولیت مدنی، چاپ ششم، تهران:شرکت سهامی انتشار.

31.                    هاشمی، سیدمحمد، (1378)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران،اصول و مبانی کلی نظام،جلد اول تهران:نشر دادگستر.

32.                    هاشمی شاهرودی، محمود(1385). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السّلام، چاپ دوم، جلد سوم و جلد ششم، قم: انتشارات مؤسّسه دائرة المعارف فقه اسلامى، تابستان 1385.

منابع عربی
33.                    ابن‌اثیر،مبارک‌بن ابی کرم(1417)،النهایه فی غریب الحدیث،جلددوم، بیروت: دار احیاء التراث‌العربی،1417ه.ق
34.                    الزحیلی، وهبه(1429)، نظریه الضمان،چ2، 1429 ه.ق، دمشق:دارالفکر.
35.                    راغب اصفهانی،ابی‌القاسم الحسین ابن محمد(بی‌تا)، المفردات فی غریب القرآن.

36.                    مراغه‌ای،عبدالفتاح (1425 ه.ق)، العناوین،چاپ 2،جلد9، قم:انتشارات موسسه نشر اسلامی.

منابع آنلاین
37.                    سایت پژوهشکده باقر العلوم (pajoohe.ir)
38.                    لغت‌نامه آنلاین دهخدا (https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary)
39.                    لغت‌نامه آنلاین معین(https://abadis.ir/moeen/)
40.                    دیکشنری آنلاین دانشگاه آکسفورد(www.oxfordlearnersdictionaries.com)
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.