فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

شفافیت مالیاتی در مقابله با برنامه‌ریزی مالیاتی تهاجمی شرکت‌های چند ملیتی؛ مطالعه تطبیقی اتحادیه اروپایی و ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه حقوق عمومی و بین الملل، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشیاردانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
4 استاد گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
نظر به فعالیت فراسرزمینی شرکت‌‍‍‍‍‍های چندملیتی، برنامه‌ریزی مالیاتی تهاجمی این شرکت‌ها چالشی جهانی است؛ که نیاز به راه حل جامعی دارد. با عنایت به آنکه شرکت‌های چند ملیتی نقش بسزایی در تامین منابع مالی دولت‌ها دارند، دولت‌ها همواره سعی نموده‌اند؛ تا از طریق بهبود حاکمیت و ایجاد سازوکارهای مختلف از رعایت ضوابط مالیاتی توسط این شرکت‌ها اطمینان حاصل کنند. از سویی شرکت‌های چند ملیتی از طریق برنامه ریزی مالیاتی تهاجمی از ناهماهنگی سیستم‌های مالیاتی کشورها در جهت منافع خود استفاده می‌نمایند. در این نوشتار با روش توصیفی-تحلیلی و جمع آوری اسناد کتابخانه‌ای به بررسی مقایسه‌ای میان سازوکارهای اتحادیه اروپایی و ایران در ایجاد شفافیت مالیاتی در جهت مقابله با برنامه ریزی مالیات تهاجمی پرداخته شده است. اتحادیه اروپایی در پی ایجاد شفافیت مالیاتی، تبادل اطلاعات مالیاتی را به روش‌های برحسب درخواست، خودکار و خودانگیخته و بطورخاص برای شرکت‌های چند ملیتی گزارش‌دهی کشور به کشور را تعبیه کرده است؛ در حالیکه تنها ابزار ایران در جهت ایجاد شفافیت مالیاتی فرامرزی تبادل اطلاعات مالیاتی به روش بر حسب درخواست، مندرج در موافقت‌نامه‌های مالیات مضاعف است؛ از اینرو بکارگیری از روش‌های خودکار و خودانگیخته و گزارش دهی کشور به کشور در تبادل اطلاعات و انعقاد موافقت‌نامه‌های تبادل اطلاعات بخصوص با بهشت‌های مالیاتی توصیه شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-فارسی
ابهری, حمید , موسوی خطیر, سیده طاهره و رمضان زاده بادلی, ام البنین . (1403). الزام مدیران شرکت های تجاری به اعلام و افشای منافع در معاملات پیشنهادی: مطالعه تطبیقی در حقوق انگلیس و ایران. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی. https://doi.org/10.22034/law.2025.2041564.1459
اسدزاده، وحید، و زمانی، سیدقاسم. (1399). بررسی موافقت‌نامه‌های بین‌المللی تبادل اطلاعات مالیاتی. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 11(87)، 26-47. https://doi.org/10.30465/crtls.2021.6000
پورناجی، اشرافی، و پور نوری، منصور. (1402). همکاری دولت‌ها در تبادل اطلاعات مالیاتی و بانکی در موافقت‌نامه‌های بین‌المللی مالیاتی با تأکید بر وضعیت ایران. پژوهش‌های حقوقی، 52(21)، 121-146. https://doi.org/10.48300/jlr.2022.316388.1865
پیکتی، توماس. (1398). سرمایه در قرن بیست و یکم (ترجمه: ناصر زرافشان، چاپ دوم). تهران: نگاه.
رستمی, ولی و سهرابی, حامد . (1403). بررسی اصول حاکم بر نظام بودجه‌ریزی در ایران و فرانسه. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 7(22), 57-99.  https://doi.org/10.22034/law.2024.2015999.1276
 
رضایی سیابیدی، محمد. (1396). راه‌های مقابله و جلوگیری از فرار مالیاتی. قانون یار، 4، 145-160. https://sid.ir/paper/259760/fa
کمیته سازمان همکاری و توسعه اقتصادی. (1386). الگوی موافقتنامه نسبت به مالیات بر درآمد و سرمایه (مترجم: مرتضی مولانظر، چاپ اول). تهران: سازمان امور مالیاتی کشور.
مهرانی، ساسان، و سیدی، سیدجلال. (1393). بررسی رابطه بین اجتناب مالیاتی و اختلاف مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 6(24)، 50-75. https://doi.org/10.22034/iaar.2014.104328
محسنی ملکی، بهرام. (1400). عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی با استفاده از تکنیک معادلات ساختاری–نقش تعدیل‌کنندگی دانش مالیاتی. پژوهش‌نامه اقتصاد کلان، 16(31)، 13-36. https://doi.org/10.22080/iejm.2021.20136.1810
علی پور، محمدرضا، میرزاده، نادر، رستمی، ولی، و زاده نجف، محمدرضا. (1403). موازنه میان تشخیص مالیاتی و حق بر حریم خصوصی اشخاص در رویکرد دیوان اروپایی حقوق بشر. پژوهش‌های حقوقی. https://doi.org/10.48300/jlr.2024.482349.2773
کریمی، سجاد، محمدی، احمد، متقی، علی اصغر و عربصالحی، مهدی. (1401) ارائه الگویی بر تعیین امتیاز شفافیت مالیاتی شرکت‌ها به روش AHP. پژوهش‌نامه مالیات، 30(55)، 79-106. https://doi.org/10.52547/taxjournal.30.55.3
محمد خواه، جواد. (1387). زمینه اجرای مالیات بر ارزش افزوده در کشورهای مختلف در بررسی اجرایی آن در ایران. (پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز).
لانگ، میخائیل. (1400). مقدمه‌ای بر حقوق موافقت‌نامه‌های اجتناب از اخذ مالیات مضاعف (مترجم: ولی ­اله نوری، چاپ اول). تهران: زنده اندیشان.
ایزدی، افسانه،صامتی، مجید و ااکبری، نعمت اله. (1399). برآورد میزان فرار مالیاتی در ایران با استفاده از روش MIMIC (طی دوره 1399-1355). پژوهش‌نامه مالیات، 28(48)، 7-32. https://doi.org/10.52547/taxjournal.28.48.7
 
-ENGLISH
Acuner, S. E. R. K. A. N. (2020). Ways to fight tax avoidance, tax evasion and tax fraud within the European Union: One of the innovative policies is information exchange.
Adegbie, F. F., & Fakile, A. S. (2011). Company income tax and Nigeria's economic development. European Journal of Social Sciences, 22(2), 309-332.
Ates, L. (2021). Cross-border tax transparency: A study of recent policy developments in Turkey. Dalhousie Law Journal, 44.
Brodzka, A. (2017). Increasing transparency in the European Union: Developments of country-by-country reporting. Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości, 93, 9-22.
Brodzka, A., & Garufi, S. (2012). The era of exchange of information and fiscal transparency: The use of soft law instruments and the enhancement of good governance in tax matters. European Taxation, 52(8), 394-408. https://doi.org/10.59403/1zzye90
Chalmers, D., & Tomkins, A. (2007). European Union public law: Text and materials. Cambridge University Press.
Christensen, J., & Kapoor, S. (2004). Tax avoidance, tax competition, and globalization: Making tax justice a focus for global activism. Accountancy Business and the Public Interest, 3(2), 1-16. https://doi.org/10.1177/0894486519831467
Collier, R., & Maffini, G. (2017). Tax competition, tax co-operation, and BEPS. Journal of Tax Administration, 3(1), 22-56. https://journals.docuracy.co.uk/jota/article/view/116
Collier, R., & Maffini, G. (2017). Tax competition, tax co-operation, and BEPS. Journal of Tax Administration, 3(1), 22-56. https://jota.website/jota/article/view/116
Cooper, M., & Nguyen, Q. T. (2020). Multinational enterprises and corporate tax planning: A review of literature and suggestions for a future research agenda. International Business Review, 29(3), 158-171. https://doi.org/10.1016/j.ibusrev.2020.101692
Cooper, G. S. (2014). Preventing tax treaty abuse. Handbook on Selected Issues in Protecting the Tax Base of Developing Countries.
De Broe, L., & Luts, J. (2015). BEPS Action 6: Tax treaty abuse. Intertax, 43. https://doi.org/10.54648/taxi2015011
Dietsch, P., & Rixen, T. (2016). Global tax governance: What it is and why it matters. In Global tax governance: What is wrong with it and how to fix it (pp. 1-23). https://doi.org/10.1787/9789264192744
Dourado, A. P. (2015). Aggressive tax planning in EU law and in the light of BEPS: The EC recommendation on aggressive tax planning and BEPS actions 2 and 6. Intertax, 43(1). Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3370307
Dutt, V. K., Spengel, C., & Vay, H. (2021). The EU proposal for country-by-country reporting on the internet: Costs, benefits and consequences. Stiftung Familienunternehmen.
Emmanuel, I. N., & Eliphas, F. H. (n.d.). Tax planning, avoidance, and evasion under the Nigerian tax.
Gasparėnienė, L., Kliestik, T., Šivickienė, R., Remeikienė, R., & Endrijaitis, M. (2022). Impact of foreign direct investment on tax revenue: The case of the European Union. Journal of Competitiveness, 14(1), 43-60.
Godar, S., Aliprandi, G., Faccio, T., Janský, P., & Toledo Ruiz, K. (2024). The long way to tax transparency: Lessons from the early publishers of country-by-country reports. International Tax and Public Finance, 31(2), 593-634.
Gribnau, H. (2020). Handle with care: Transparency as a means to restore trust in taxation. https://doi.org/10.2139/ssrn.3718692
Gribnau, H., & Jallai, A.-G. (2017). Good tax governance: A matter of moral responsibility and transparency. SSRN. Available at https://ssrn.com/abstract=3021914
Loretz, S., Sellner, R., Brandl, M. B., Arachi, G., Bucci, V., van't Riet, M., & Aouragh, A. (2017). Aggressive tax planning indicators; Final Report. Taxation Papers-Working Paper, 2017(71).
Marczell-Szilágyi, E., Malatyinszki, S., & Kálmán, B. G. (2023). Tax Avoidance Methods of MNEs and Their Changes.
Wahyudi, D. E., Sutrisno, T., & Rusydi, M. K. (2021). Determinants of transfer pricing aggressiveness with the moderation of corporate governance in Indonesia and Malaysia. Journal of Economics, Business, and Accountancy Ventura, 24(1), 23-33.