«موارد دشوار» موجود در مباحث حقوق کیفری، نارسایی قاعده قانونی در راستای ارائه پاسخ درست و مستقیم، بهویژه در موارد تعارض و رقابت حقها را برجسته میسازد. در این موارد اصولاً قانونگذار از پیشبینی راهحل مشخصی خودداری میورزد و از این رو قاضی وظیفه طاقت-فرسای یافتن راهحل مطلوب را عهده دار میشود. عمدهترین و رایجترین موارد دشوار در رسیدگیهای کیفری مربوط به تحصیل ادله توسط طرفین دعوا اعم از متهم و بزهدیده از طریق نقض حریم خصوصی طرف مقابل است؛ زیرا اصل مشروعیت تحصیل ادله در رابطه با طرفین خصوصی دعوای کیفری در حقوق فرانسه و نسبتا در حقوق ایران، چنین وضعیتی را پوشش نمیدهد و قاضی با مسئله تعارض بین حق ارائه دلیل و حق لزوم رعایت حریم خصوصی مواجه است. اصولاً حلوفصل موارد دشوار توسط قاضی با انتقادات و چالشهایی چون تضعیف اصل امنیت قضایی شهروندان و نقض اصل قانونمندی دادرسی مواجه میشود. یافتههای پژوهشِ حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی و با ابزار گردآوری کتابخانهای به انجام رسیده، نمایانگر آن است که در رویه قضایی فرانسه، اصولاً ادله نامشروعی که توسط طرفین خصوصی دعوی کیفری از طریق نقض حریم خصوصی طرف مقابل تحصیل میشود، قابلیتپذیرش دارد. در حال حاضر، مجمع عمومی دیوان عالی فرانسه بهمنظور موازنه سازی بین حقهای رقیب، حق ارائه دلیل را مشروط بر وجود ضرورت برای تحصیل ادله بهمنظور بهرهگیری در حقوق دفاعی طرفین جرم و احراز تناسب نقض حاصل شده با هدف مورد نظر بهرسمیت شناخته است. در مقابل، در رویه عملی محاکم ایران، رویکرد صریح و روشنی در این خصوص دیده نمیشود و این امر باعث تشتت آرا گردیده است و در نهایت حلوفصل این تعارض به علم قاضی و ارزیابی آزادانه ادله واگذار شده است تا بدون استناد به قانون یکی از حقهای متعارض نادیده گرفته شود. بیگمان، راهبردهای مورد استفاده در حقوق و رویه قضایی فرانسه و ایران مانع تضعیف اصل امنیت قضایی شهروندان و نقض اصل قانونمندی دادرسی نخواهد بود و نیز راهبردی همه جانبه جهت برونرفت از تعارض این دو حق ارائه نمیکند. از اینرو، راهبرد هماهنگسازی تصمیم اتخاذشده با ساختار نظام حقوقی که توسط «رونالد دورکین» پیشنهاد شده است، میتواند قاضی را بهسوی تصمیم آیدهال رهنمون سازد.
آشوری، محمد (1403). آیین دادرسی کیفری. جلد2. چاپ15. تهران: نشر سمت.
ایرانی ارباطی، بابک (1386). مجموعه نظرهای مشورتی جزایی. جلد10. چاپ2. تهران: انتشارات مجد.
خالقی، علی (1402). نکتهها در آیین دادرسی کیفری. تهران: شهر دانش.
خالقی، علی (1403). آیین دادرسی کیفری. جلد1. تهران: شهر دانش.
مقالهها
امیری، میلاد (1403). تزاحم قرار منع تعقیب با قرار موقوفی تعقیب: با نگاهی به قانون آیین دادرسی کیفری ایران و فرانسه. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 6(20)، 26-56. https://doi:10.22034/law.2023.2010810.1256
تدین، عباس (1387). مطالعه تطبیقی مشروعیت تحصیل دلیل از طریق ضبط صدا و تصویر.فقه و حقوق اسلامی، 4(16): 113-127.
تدین، عباس و باقری نژاد، زینب (1390). تضمین دادرسی منصفانه در پرتو اصل مشروعیت تحصیل ادله کیفری. مجله تحقیقات حقوقی، 14(53): 215-242. https://sid.ir/paper/91836/fa
تکلو، سمیه (1402). واکاوی حق دفاع درمحاکم در نظام حقوقی ایران با تاکید برقانون تسهیل صدور برخی مجوزهای کسب کار و تاثیر آن بر نهاد وکالت دادگستری. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 6(18): 59-39. https://doi:10.22034/law.2023.563409.1198
فتحی، مرتضی و رضائی، رضا (1398). توازن اصل آزادی تحصیل دلیل با قاعده استثنایی (بی اعتباری ادله تحصیلی به روش غیر قانونی) از منظر فقه، حقوق ایران و حقوق غرب (با تأکید بر آمریکا و آلمان). فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، 6(2): 55-86. https://doi.org/10.22091/csiw.2019.4423.1576
قمری، اسماعیل؛ وروایی، اکبر و قاسمی، مسعود (1399). توسل به اقدامات غیر مشروع در جهت تحصیل دلیل جزایی. فصلنامه علمی تحقیقات حقوقی آزاد، 13(48): 319-334. https://doi.30495/alr.2021.1943964.2205
محمدی، امیر، مرادی قلعه، سهیلا، و حیدری، محمدمهدی (1401). اصول حاکم بر تحصیل دلیل در حقوق کیفری ایران. فصلنامه تمدن حقوقی، 5(13): 217-232. https://doi:10.22034/lc.2023.160277
پایاننامهها و رسالهها
صحنهسرائی، مهدی سمائی (1401). جدال قانونگرایی و عدالتطلبی در تجربه زیسته قضات کیفری ایران. رساله دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس.
قاسم، عدنان (1403). چالشهای ترازمندی حقهای طرفهای دعوای کیفری در مرحله پیش دادرسی و راهبردهای برونرفت از آنها؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، سوریه و فرانسه. رساله دکتری، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس.
ب) منابع عربی
الکتب
سرور، أحمد فتحی (2016م). الوسیط فی الإجراءات الجنائیة. الکتاب الأول والثانی. الطبعة العاشرة (مطورة). القاهرة: دار النهضة العربیة.
فریدمان، بینوا و هارشر، وغی (2002م). فلسفة القانون. ترجمة الدکتور محمد وطفة. بیروت: مجد المؤسسة الجامعیة للدراسات والنشر والتوزیع.
القدسی، بارعة (2011م). أصول المحاکمات الجزائیة. الجزء الأول والثانی. دمشق: منشورات جامعة دمشق.
المقالات والأبحاث العلمیة
الشحات، محمود محمد (2023م). التوازن بین حمایة الحق فی الخصوصیة ومشروعیة الدلیل الجنائی الرقمی. المجلة الأفریقیة للدراسات القانونیة والسیاسیة. 2(7): 103-131. https://asjp.cerist.dz/en/article/236871
الصّلّابی، سارة علی و الرواشده، سامی حمدان (2021م). قاعدة استبعاد الأدلة غیر المشروعة فی الإجراءات الجنائیة: دراسة تحلیلیّة فی الاجتهاد القضائی للمحکمة الأوروبیة لحقوق الإنسان. المجلة الدولیة للقانون. 9(2): 228-264. https://doi.org/10.29117/irl.2020.0111
هارون، نورة و برازة، وهیب (2021م). حق الفرد على صورته: بین مقتضیات الحق فی حرمة الحیاة الخاصة وضرورات الکشف عن الجریمة. حولیات جامعة الجزائر. 35(3): 310-328. https://asjp.cerist.dz/en/article/164079
الرسائل العلمیة
دلو، مصطفى (2017م). القیمة القانونیة للأدلة المستمدة من طرق غیر مشروعة فی الإثبات الجزائی (دراسة مقارنة). رسالة ماجستیر. حلب. جامعة حلب.
شاکر، سلطان محمد (2013م). ضمانات المتهم أثناء مرحلة التحرِّیات الأولیة والتحقیق الابتدائی. رسالة ماجستیر. کلیة الحقوق. جامعة باتنة.
ج) منابع لاتین
Books
R (a). (1977). Taking Rights Seriously. Cambridge: Harvard University Press.
R (b). (1986). Law’s Empire. Cambridge: Harvard University Press.
Articles
Ambroise-Castérot. C. (2005). Recherche et administration des preuves en procédure pénale: la quête du Graal de la Vérité. Actualité Juridique Pénal. 8(7), 260-278. https://shs.hal.science/halshs-02224878
G.; Miller. B. W. & Webber. G. (2014). Proportionality and the Relevance of Interpretation, in G. Huscroft, B.W. Miller, and G. Webber (eds.) Proportionality and the Rule of Law: Rights, Justification, Reasoning. Cambridge University Press, 186-202. https://doi.org/10.1017/CBO9781107565272.012
Lasserre Capdeville. J. (2010). La preuve fournie par les parties privées: confirmation de la tolérance quant au principe de loyauté. Actualité juridique Pénal. 2(6), 275-294. https://shs.hal.science/halshs-02224976
Bergeaud, Aurélie (2007). “Le droit à la preuve”. Thèse de Doctorat. Université de Bordeaux 4.
Beroule, Marie (2018). “La loyauté de la preuve pénale”. Mémoire de Master. Université de Aix-Marseille.
Bolze, Pierre (2010). “Le droit à la preuve contraire en procédure pénale”. Thèse de Doctorat. Université Nancy 2.
Marques Bento Pereira, Cédric (2023). “Saisies pénales et droits fondamentaux”. Thèse de Doctorat. Le Mans Université.
Marzal Yetano, Antonio (2013). “La dynamique du principe de proportionnalité: essai dans le contexte des libertés de circulation du droit de l’Union européenne”. Thèse de Doctorat. Université de Paris I Panthéon-Sorbonne.
Michta, Céline (2017). “L'administration de la preuve en droit pénal français : exemple et pratique judiciaire de la gendarmerie nationale”. Thèse de Doctorat. Université de Strasbourg.
قاسم,عدنان , حبیب زاده,محمدجعفر و موسوی مجاب,سیّددُرَید . (1404). راهبرد برون رفت از تعارض حق ارائه دلیل در دعوای کیفری و لزوم حمایت از حریم خصوصی (مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه و ایران). (e725317). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, (), e725317 doi: 10.22034/law.2025.2055756.1629
MLA
قاسم,عدنان , , حبیب زاده,محمدجعفر , و موسوی مجاب,سیّددُرَید . "راهبرد برون رفت از تعارض حق ارائه دلیل در دعوای کیفری و لزوم حمایت از حریم خصوصی (مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه و ایران)" .e725317 , فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, , , 1404, e725317. doi: 10.22034/law.2025.2055756.1629
HARVARD
قاسم عدنان, حبیب زاده محمدجعفر, موسوی مجاب سیّددُرَید. (1404). 'راهبرد برون رفت از تعارض حق ارائه دلیل در دعوای کیفری و لزوم حمایت از حریم خصوصی (مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه و ایران)', فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, (), e725317. doi: 10.22034/law.2025.2055756.1629
CHICAGO
عدنان قاسم, محمدجعفر حبیب زاده و سیّددُرَید موسوی مجاب, "راهبرد برون رفت از تعارض حق ارائه دلیل در دعوای کیفری و لزوم حمایت از حریم خصوصی (مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه و ایران)," فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, (1404): e725317, doi: 10.22034/law.2025.2055756.1629
VANCOUVER
قاسم عدنان, حبیب زاده محمدجعفر, موسوی مجاب سیّددُرَید. راهبرد برون رفت از تعارض حق ارائه دلیل در دعوای کیفری و لزوم حمایت از حریم خصوصی (مطالعه تطبیقی در حقوق فرانسه و ایران). حقوق تطبیقی, 1404; (): e725317. doi: 10.22034/law.2025.2055756.1629