داوری بینالمللی بهعنوان یکی از روشهای مهم حلوفصل اختلافات تجاری و سرمایهگذاری همواره مورد توجه بوده است. مزایای بنیادین آن مانند انعطافپذیری، سرعت بیشتر، محرمانگی و انتخاب داور متخصص، آن را به گزینهای مطلوب بدل ساختهاند. با این حال، قواعد و رویهها در طول زمان، بهویژه با افزایش پیچیدگی و تحولات در نوع اختلافات و دخالت دولتها باعث شدهاند برخی از مزیتهای برجسته داوری تا حدودی تضعیف و کمرنگ شوند. این امر، نظام داوری بینالمللی را علیرغم جایگاه تثبیتشدهاش، با چالشهای ساختاری و کارکردی مواجه ساخته که اثربخشی و مشروعیت آن را خصوصاً در اختلافات حقوقی مرتبط با دولت و منافع عمومی به چالش میکشد. مقاله حاضر با نگاهی تحلیلی-تطبیقی و انتقادی، چند چالش عمده در مسیر توسعه داوری تجاری و سرمایهگذاری بینالمللی، بهویژه در اختلافهایی که دولتها یک طرف آن هستند،شناسایی و بررسی میکند و همچنین نظری به تلاشها و دیدگاههای اصلاحگرایانه دارد. بهطور مشخص، مسائلی همچون هزینههای فزاینده داوری، اطاله روند رسیدگی، عدم دسترسی به داوران متخصص، نابرابری سطح و توان طرفین، نبود شفافیت در فرایند داوری، فقدان سابقه و رویه الزامآور و دشواری تحصیل و ارائه اسناد بهعنوان نمودهایی از کاستیهای داوری مورد مطالعه قرار میگیرند. از سوی دیگر، این مقاله نشان میدهد چگونه قواعد و رویههای نوین سعی کردهاند مزیتهای تضعیفشده گذشته را احیا کرده یا مانع فرسایش بیشتر آنها شوند. نویسندگان با تکیه بر تجارب عملی، تحلیل تطبیقی قواعد و مباحث نظری پیشنهادهایی اصلاحگرایانه برای بهبود ساختار داوری در اختلافات تجاری و سرمایهگذاری بینالمللی و ارتقای اعتماد عمومی و تخصصی به آن ارائه میدهند. نتیجهگیری مقاله بر این اصل استوار است که توسعه پایدار داوری مستلزم اصلاح مستمر فرایندها، رویهها و قواعد و مقررات با بهکارگیری تجربیات گذشته است و در رفع چالشهای فوق در فرایند داوری، برای اطمینان از اثربخشی و مشروعیت داوری بهعنوان روش حل اختلاف در تجارت و سرمایهگذاریهای بینالمللی عمده، پیشنهادهای ملموس ارائه میدهد. این پژوهش بر ضرورت بازاندیشی مستمر در ساختارهای داوری بینالمللی، بهویژه برای حفظ مطلوبیت و سودمندی آن در اختلافات تجاری پیچیده و سرمایهگذاری تأکید دارد.
پاکدامن، رضا، (1384)، مدیریت قراردادهای بینالمللی، شرکت چاپ و نشر بازرگانی، تهران، ایران.
داراب پور, مهراب و موسوی عبدل آبادی, سید محمدمهدی . (1403). مطالعه تطبیقی امکان انتخاب قضات شاغل به عنوان داور در دعاوی تجاری بینالمللی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 7(22), 16-56. doi: 10.22034/law.2024.2020878.1287.
شیروی، عبدالحسین، (1400)، داوری تجاری بینالمللی، انتشارات سمت، تهران، ایران.
صادقی, محسن , غفاری, امیر و عرب اسدی, طاها . (1404). اثبات محتوای قانون حاکم در داوریهای بینالمللی: مطالعه تطبیقی حقوق ایران، کامنلا، حقوق نوشته و حقوق فرامرزی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 8(26), 107-133. doi: 10.22034/law.2024.2039990.1453
مافی, همایون و افشار ونگینی, رحمان . (1401). ایجاد دادگاه تجاری در راستای اصل سرعت در آیین دادرسی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 5(14), 160-184. doi: 10.22034/law.2022.547910.1137.
منصوریان, ناصرعلی . (1399). ساز و کار «کشف دلیل» در حقوق تطبیقی و حقوق بینالملل. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 3(8), 207-230. doi: 10.22034/law.2021.525492.1053.
نیکبخت، حمید رضا، (1402)، حقوق تجارت و سرمایهگذاری بینالمللی، حلوفصل اختلافات «داوری - روشهای جایگزین»، شرکت چاپ و نشر بازرگانی، تهران، ایران.
نیکبخت، حمید رضا، (1402)، داوری تجاری بینالمللی «آیین داوری»، چاپ چهارم، شرکت چاپ و نشر بازرگانی، موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، تهران، ایران.
نیکبخت، حمید رضا، (1402)، داوری، اختلافات مدنی-بازرگانی (کتاب راهنمای عمل)، چاپ اول، شرکت چاپ و نشر بازرگانی، تهران، ایران.
نیکبخت، حمیدرضا، فروغی، معین، (1401) جایگاه شفافیت در تحولات اخیر داوریهای مبتنی بر معاهدات سرمایهگذاری، دانشنامه حقوق اقتصادی، 29 (۲۲)، 42-1.
نیکبخت فینی,حمیدرضا و احمدی,پویان . (1405). چالشهای توسعه داوری تجاری و سرمایهگذاری بینالمللی (تحلیل تطبیقی برخی از قوانین و قواعد داوری بینالمللی). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 9(30), 342-386. doi: 10.22034/law.2025.2057871.1641
MLA
نیکبخت فینی,حمیدرضا , و احمدی,پویان . "چالشهای توسعه داوری تجاری و سرمایهگذاری بینالمللی (تحلیل تطبیقی برخی از قوانین و قواعد داوری بینالمللی)", فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 9, 30, 1405, 342-386. doi: 10.22034/law.2025.2057871.1641
HARVARD
نیکبخت فینی حمیدرضا, احمدی پویان. (1405). 'چالشهای توسعه داوری تجاری و سرمایهگذاری بینالمللی (تحلیل تطبیقی برخی از قوانین و قواعد داوری بینالمللی)', فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 9(30), pp. 342-386. doi: 10.22034/law.2025.2057871.1641
CHICAGO
حمیدرضا نیکبخت فینی و پویان احمدی, "چالشهای توسعه داوری تجاری و سرمایهگذاری بینالمللی (تحلیل تطبیقی برخی از قوانین و قواعد داوری بینالمللی)," فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 9 30 (1405): 342-386, doi: 10.22034/law.2025.2057871.1641
VANCOUVER
نیکبخت فینی حمیدرضا, احمدی پویان. چالشهای توسعه داوری تجاری و سرمایهگذاری بینالمللی (تحلیل تطبیقی برخی از قوانین و قواعد داوری بینالمللی). حقوق تطبیقی. 1405;9(30):342-386. doi: 10.22034/law.2025.2057871.1641
