فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مسئولیت دولت در جبران خسارات شهرآشوبی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی مقطع دکتری رشته فقه و حقوق خصوصی دانشگاه شهید مطهری(ره)
2 گروه فقه و حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهید مطهری(ره)، تهران، ایران
چکیده
مسئولیت دولت در جبران خسارات شهرآشوبی؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان

با افزایش چشمگیر اعتراضات و اغتشاشات شهری، مسئله‌ی جبران خسارات وارده به اشخاص حقیقی و حقوقی و همچنین اموال آنها به یکی از چالش‌های اساسی نظام‌های حقوقی در تضمین حقوق شهروندان و حفظ نظم عمومی تبدیل شده است. تعیین دقیق جایگاه مسئولیت مدنی دولت و الزامات حقوقی و نهادی مرتبط با جبران خسارات ناشی از شهرآشوبی، از جمله مسائل حیاتی و نیازمند توجه در حوزه حقوق عمومی و مسئولیت مدنی است.

نظام حقوقی ایران، با اتکا به پیشینه غنی حقوقی و فقهی پویا، از ظرفیت‌های نظری و عملی گسترده‌ای برای تبیین و اجرای سازوکارهای موثر جبران خسارات ناشی از ناآرامی‌های شهری برخوردار است و می‌تواند با تدوین مقررات تخصصی و ارتقای فرآیندهای اجرایی، الگویی جامع و اثربخش در این حوزه ارائه دهد. نظام حقوقی انگلستان با تصویب و به‌روزرسانی قانون «جبران خسارت ناشی از اغتشاش» مصوب ۲۰۱۶، چارچوبی برای جبران این‌گونه خسارات ارائه کرده، اما همچنان با محدودیت دامنه شمول و ابهام در معیارها مواجه است. در این پژوهش با واکاوی دقیق الزامات حقوقی و نهادی هر دو نظام حقوقی و مقایسه‌ی نقاط قوت و ضعف آن‌ها، راهکارهای عملی و تقنینی به‌منظور بهبود نظام حقوقی ایران ارائه شده است.

این مقاله با بهره‌گیری از روش تحلیلی-تطبیقی، ضمن بررسی مبانی حقوقی مسئولیت دولت در ایران، به تحلیل تطور قوانین و مبانی نظری حاکم بر نظام حقوقی انگلستان پرداخت. بر اساس یافته‌های پژوهش و با استفاده از ظرفیت‌های موجود در فقه امامیه و اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، چارچوبی جامع و کارآمد برای تضمین جبران خسارات ناشی از اغتشاشات در ایران طراحی گردید. این چارچوب پیشنهادی شامل تصویب قانون خاص، ایجاد صندوق ملی جبران خسارت، اصلاح سیاست‌های بیمه‌ای و قضایی، و تقویت رویکردهای پیشگیرانه است.

کلیدواژه‌ها: شهرآشوبی، اغتشاش، مسئولیت مدنی دولت، جبران خسارت، حقوق تطبیقی، آشوب، حقوق ایران، حقوق انگلستان.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


الف) فارسی
– آشوری، محمد. (۱۳۵۹). «عدالت کیفری در دیدگاه حمورابی». نشریه موسسه حقوق تطبیقی، (۷): ۲۴.
– انصاری، ولی‌الله. (۱۳۷۷). کلیات حقوق اداری. تهران: میزان.
– جنیدی, لعیا و راضی, سپیده . (1403). کارکرد حقوق تطبیقی در حقوق خصوصی با مطالعه موردی وجه التزام. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 7(23), 63-90. doi: 10.22034/law.2024.2028057.1332
– دهخدا، علی‌اکبر. (۱۳۹۰). لغت‌نامه: فرهنگ متوسط دهخدا. تهران: دانشگاه تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ.
– زرگوش، مشتاق. (۱۴۰۰). مسئولیت مدنی دولت. تهران: نشر میزان.
– صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیب‌الله. (۱۳۹۳). مسئولیت مدنی: الزامات خارج از قرارداد. تهران: سمت.
–  صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیب‌الله. (۱۳۹۹). مسئولیت مدنی تطبیقی. تهران: شهر دانش.
– صفائی، سید حسین؛ محقق‌داماد، سیدمصطفی؛ درویش‌زاده، محمد؛ و دیگران. (۱۴۰۱). «مسئله‌یابی حقوقی در ناآرامی‌های ۱۴۰۱ ایران». فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی(دانشنامه های حقوقی سابق)، ۵(۱۶). Doi: 10.22034/law.2023.702162
– طالب، مهدی. (۱۳۸۵). تأمین اجتماعی. تهران: دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام).
– طباطبایی مؤتمنی، منوچهر. (۱۳۹۰). حقوق اداری. تهران: انتشارات سمت.
– علیپور کیوی, هدی , معظمی, شهلا و بشیریه, تهمورث . (1404). بازشناسیِ الگوهایِ نوینِ پاسخ‌دهیِ‌ به بزهکاریِ اطفال و نوجوانان در حقوقِ انگلستان با نگاهی به حقوق ایران. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 8(26), 167-194. doi: 10.22034/law.2024.2042804.1465
– عمید، حسن. (۱۳۶۴). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
– غمامی، مجید. (۱۳۷۶). مسئولیت مدنی دولت نسبت به اعمال کارکنان خود. تهران: نشر دادگستر
– کاتوزیان، ناصر. (۱۳۸۶). الزام‌های خارج از قرارداد: ضمان قهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
– لمبتون، کاترین سواینفورد. (۱۳۷۹). نظریه‌ی دولت در ایران. ترجمه چنگیز پهلوان. تهران: گیو.
– مشهدی، علی. (۱۴۰۳). قانون دیوان عدالت اداری در نظم حقوقی کنونی. تهران: خرسندی.
– مولابیگی، غلامرضا و احمدآبادی، حسین محمدی. (۱۴۰۴). صلاحیت و آئین دادرسی دیوان عدالت اداری. تهران: جنگل.
–   نفیسی، علی‌اکبر. (۱۳۴۳). فرهنگ نفیسی. تهران: کتاب‌فروشی خیام.
 
ب) عربی
– الحسینی، سید میر عبد الفتاح. (۱۴۱۷ ق). العناوین الفقهیة. قم: مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
 –شهید ثانی، زین‌الدین بن علی العاملی. (۱۴۱۳ ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع‌الإسلام. قم: بنیاد معارف اسلامی.
 
ج) انگلیسی
– Barnes, T. (1948). The Crown Proceedings Act, 1947. Canadian Bar Review, 26.
– Bussani, M., Sebok, A. J., & Infantino, M. (2022). Common law and civil law perspectives on tort law. Oxford, UK: Oxford University Press.
– Chartered Insurance Institute. (2016). Riot compensation claims: Meeting future challenges. London, UK: Chartered Insurance Institute.
– Criminal Law Act 1977. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk
– Crown Proceedings Act 1947. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk
– Edelman, J., Varuhas, J., & Higgins, A. (2024). McGregor on damages. London, UK: Sweet & Maxwell Ltd.
– Edmonds, T., & Strickland, P. (2015, December 1). Briefing paper: Riot (Compensation) Bill 13 (No. 07239). House of Commons Library. Retrieved from https://www.parliament.uk
– Flett, K. (2015). A history of riots. Newcastle upon Tyne, UK: Cambridge Scholars Publishing.
– Freedland, M., & Bernard, J. (2006). The public law–private law divide. Oxford, UK; Portland, OR: Hart Publishing.
– Garner, B. A. (2004). Black’s Law Dictionary. Thomson.
– Home Office. (2015, March). Consultation on reform of the Riot (Damages) Act 1886: Summary of consultation responses and conclusions. Retrieved from https://www.gov.uk
– Kinghan, N. (2013, September). Independent review of the Riot (Damages) Act 1886: Report of the review. Retrieved from https://www.gov.uk
– Lunney, M., & Oliphant, K. (2013). Tort law: Text and materials. Oxford, UK: Oxford University Press.
– Public Order Act 1986. (1986). Retrieved from https://www.legislation.gov.uk
– Radzinowicz, L. (1968). A history of English criminal law and its administration from 1750. London, UK: Sweet & Maxwell Ltd.
– Rogers, W. V. H. (2010). Winfield and Jolowicz on Tort. London, UK: Sweet & Maxwell.
– Rose, F. (2017). Blackstone’s statutes on contract, tort and restitution 2016–2017. Oxford, UK: Oxford University Press.
– Riot Compensation Act 2016. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk
– Riot (Damages) Act 1886. Retrieved from https://www.legislation.gov.uk
– Rusbridger, A. (2011). Reading the riots: Investigating England’s summer of disorder. London School of Economics and Political Science. Retrieved December 26, 2024, from http://www.guardian.co.uk
– Tofaris, S., & Steel, S. (2016). Negligence liability for omissions and the police. Cambridge Law Journal, 75(1), 130.