فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مفهوم و مبانی مسئولیت مدنی سکوهای فضای مجازی به‌ عنوان واسطه در قبال عرضه کالا و ارائه خدمات تقلبی در حقوق ایران با ارجاع به آرا محاکم آمریکا، اروپا، کانادا و هند

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
2 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
چکیده
در عصر حاضر، تجارت الکترونیکی و استفاده گسترده از سکوهای مجازی به یکی از مهم‌ترین ابزارهای اقتصادی و تجاری تبدیل شده است. این تحول دیجیتال، ضمن تسهیل فرآیند خرید و فروش، کاهش هزینه‌های مبادله و گسترش دسترسی به بازارها، فرصت‌های ارزشمندی را برای فعالان اقتصادی و مصرف‌کنندگان فراهم کرده است. با این حال، رشد سریع این حوزه چالش‌هایی را نیز به‌دنبال داشته که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، گسترش عرضه کالاها و ارائه خدمات تقلبی در بستر سکوهای فضای مجازی است. این مسئله نه تنها می‌تواند منجر به نقض حقوق مصرف‌کنندگان و سایر ذی‌نفعان شود، بلکه اعتماد عمومی به این بسترها را نیز تضعیف می‌کند و در نهایت موجب آسیب به اقتصاد رسمی و مشروع خواهد شد. از آن‌جا که سکوهای دیجیتال نقش مهمی در معاملات آنلاین را ایفا می‌کنند، پرسش از حدود و مبانی مسئولیت آن‌ها در قبال عرضه کالاها و خدمات تقلبی، به یکی از مسائل اساسی در حقوق امروز تبدیل شده است. این مقاله با رویکردی تطبیقی و با بهره‌گیری از روش تحلیلی-توصیفی، مسئولیت مدنی سکوهای مجازی در برابر عرضه و فروش کالاها و خدمات تقلبی در چارچوب حقوق موضوعه جمهوری اسلامی ایران و با ارجاع به آراء محاکم ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا، کانادا و هند مورد بررسی قرار می‌گیرد. این بررسی با تکیه بر مبانی فقهی و اصول کلی حقوقی، همچنین مطالعه تطبیقی نظام‌های حقوقی بین‌المللی و تحلیل آرای قضایی مرتبط، تلاش می‌کند تا تصویر روشنی از جایگاه حقوقی سکوها در قبال مصرف‌کنندگان ارائه دهد. در ادامه، با شناسایی خلأهای قانونی موجود در نظام حقوقی ایران، پیشنهادهایی برای اصلاح و تقویت ساختارهای نظارتی و حقوقی ارائه شده است. این تحقیق همچنین به بررسی تعهدات قانونی و وظایف سکوهای مجازی پرداخته و پیشنهاداتی برای بهبود و تقویت ساختارهای نظارتی و حقوقی ارائه می‌دهد. این پژوهش بر آن است تا با ارائه راهکارهایی مؤثر و کاربردی، زمینه را برای برخورد مؤثرتر با عرضه کالاها و ارائه خدمات تقلبی در فضای مجازی فراهم آورد و در نهایت، به تقویت اعتماد عمومی و حفظ حقوق مصرف‌کنندگان در این بستر نوین کمک کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. منابع فارسی

الف. کتب

  1. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1382). ترمینولوژی حقوق (چاپ سیزدهم). تهران: گنج دانش.
  2. حکمت‌نیا، محمود. (1400). نظام مالکیت فکری: خاستگاه، زیرساخت‌ها و ساختارها (چاپ اول). تهران: سازمان انتشارات، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  3. کاتوزیان، ناصر. (1401). الزام‌های خارج از قرارداد (مسئولیت مدنی) (جلد دوم، چاپ چهارم). تهران: نشر میزان.
  4. محقق داماد، سید مصطفی. (1385). قواعد فقه (جلد دوم، چاپ پنجم). تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.

ب. مقالات

  1. آزادی، محمدرضا. (1390). عوامل خسارت مصرف‌کننده و شیوه‌های جبران آن. بررسی‌های حقوقی، 2(1)، 83-122.
  2. دشتی, صادق , محمدی, پژمان و آقایی جنت مکان, حسین . (1392). مسئولیت مدنی و کیفری تولیدکنندگان کالای غیراستاندارد. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی, 1(1), 142-169.
  3. حبیبا، سعید؛ چاوشی لاهرود، ابراهیم. (1394). بررسی تطبیقی علائم تجاری معروف و مشهور به‌عنوان دو نوع علامت تجاری دارای شهرت. دوفصلنامه علمی حقوق تطبیقی، ۲(۱)، ۷۵-۹۴.
  4. حسینی مقدم, سیدحسن , ایوبی, ستاره و طالقان غفاری, مهدی . (1402). مسئولیت ‌مدنیِ فروشگاه‌های اینترنتی در حقوق ایران و مطالعة تطبیقی موردی در اتحادیة اروپا. پژوهش حقوق خصوصی, 12(44), 255-284.
  5. شفیعی علویجه، قاسم. (1390). شرایط غرور موجد مسئولیت مدنی در حقوق ایران و انگلیس. پژوهش حقوق عمومی، ۱۳(۳۳)، ۸۳-۱۰۰.
  6. غلامعلی زاده کجو، محمد، اصلمند، وجیهه. (1397). لزوم حمایت از حقوق مصرف کننده دربرابرخسارات ناشی از مصرف کالای غیراستاندارد در حقوق ایران. پنجمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران.
  7. صادقی، محسن؛ شمشیری، صادق. (1393). مبانی حمایت از علامت تجاری از دیدگاه نظریه هزینه جست‌وجوی مصرف‌کننده. فصلنامه تحقیقات حقوقی، ۱۷(۶۸)، ۷۷-۱۰۵.
  8. عینی, محسن . (1400). مبارزۀ کیفری با تقلب در فراورده ‏های پزشکی در اسناد بین‏ المللی و حقوق ایران. مطالعات حقوق تطبیقی, 12(1), 263-289.
  9. کریمی، عباس؛ آذین، سید محمد. (1387). اعمال قاعده غرور در چارچوب مسئولیت مدنی پزشکی. مجله علمی‌پژوهشی حقوق پزشکی، ۲(۶)، ۱۳-۵۱.

پ. اسناد

  1. آیین‌نامه اجرایی شناسه‌های کالا و رهگیری کالا، موضوع ماده (۱۳) قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، مصوب ۱۳۹۵ هیئت وزیران.
  2. دیوان عدالت اداری، هیأت تخصصی صنایع و بازرگانی، رأی شماره ۵۹۳، تاریخ 18/۰۸/1401، در خصوص فروش اینترنتی و تبلیغ دخانیات. قابل دسترسی در: https://davoudabadi.ir/page/6403715
  3. قانون تجارت الکترونیک، مصوب ۱۳۸۲، جمهوری اسلامی ایران.
  4. قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان، مصوب ۱۳۸۸، جمهوری اسلامی ایران.
  5. قانون حمایت از مالکیت صنعتی، مصوب ۱۴۰۳، جمهوری اسلامی ایران.
  6. قانون حمایت از نشانه‌های جغرافیایی، مصوب ۱۳۸۳، جمهوری اسلامی ایران.
  7. قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی، مصوب ۱۳۴۶، جمهوری اسلامی ایران.
  8. قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲، جمهوری اسلامی ایران.
  9. قانون ممنوعیت تبلیغات و معرفی محصولات و خدمات غیرمجاز و آسیب‌رسان به سلامت در رسانه‌های ارتباط‌جمعی داخلی و بین‌المللی و فضاهای مجازی، مصوب ۱۳۹۷، جمهوری اسلامی ایران.
  10. مصوبه جلسه شماره 87 یسیون عالی تنظیم مقررات کم سیاست‌ها و الزامات کلان حمایت از رقابت و مقابله با انحصار سکوهای فضای مجازی

ت. پایگاه داده:

  1. پایگاه خبری دیجیاتو، قابل دسترسی در: https://digiato.com
  2. ترب، قوانین و مقررات، قابل دسترسی در: https://torob.com/pages/terms/
  3. تکچی، پلتفرم‌ها و مقایسه انواع آنها، قابل دسترسی در: https://vrgl.ir/3Plac
  4. دیجی‌کالا، شرایط همکاری با فروشندگان، قابل دسترسی در: https://seller.digikala.com/registration/termsconditions/
  5. منابع انگلیسی
  6. Alderman Holdings Inc. v. McCutcheon Business Forms Ltd., O.J. No. 4386 (Ont. Ct. J Gen. Div. 1997). https://ca.vlex.com/vid/alderman-holdings-inc-v-680764329
  7. Andreoni, A., & Roberts, S. (2020). Governing data and digital platforms in middle income countries: Regulations, competition and industrial policies, with sectoral case studies from South Africa (Digital Pathways Paper Series, No. 5). Oxford, United Kingdom.
  8. European Parliament and Council. (2000). Directive 2000/31/EC of the European Parliament and of the Council of 8 June 2000 on certain legal aspects of information society services, in particular electronic commerce, in the Internal Market (Directive on electronic commerce). Official Journal of the European Communities, L 178, 1–16.
  9. (2021). Dangerous fakes: Trade in counterfeit goods that pose health, safety and environmental risks. Organisation for Economic Co-operation and Development. https://www.oecd.org/en/publications/dangerous-fakes_117e352b-en.html
  10. Sevidal et al. v. Chopra et al., 22 O.R. (2d) 784 (C.A. 1987).
  11. Supreme Court of India. (2017). Justice K.S. Puttaswamy (Retd.) v. Union of India (Writ Petition (Civil) No. 494 of 2012). Indian Kanoon. https://indiankanoon.org/doc/99622088/
  12. Supreme Court of India. (2020). Sharma v. Union of India, Civil Appeal No. 1234/2018. Indian Kanoon. https://indiankanoon.org/doc/145401736/
  13. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2014). The illicit trafficking of counterfeit goods and transnational organized crime. United Nations. https://www.unodc.org/documents/counterfeit/FocusSheet/Counterfeit_focussheet_EN_HIRES.pdf
  14. United States Court of Appeals for the Second Circuit. (2011). Jones v. Brown, No. 08-3947 (2d Cir. March 27, 2011). Justia Law. https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/ca2/08-3947/08-3947-cv_opn-2011-03-27.html
  15. United States Court of Appeals for the Third Circuit. (2019). [Plaintiff] v. [Defendant], No. 18-1041 (3d Cir. Jul. 3, 2019). Justia Law. https://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/ca3/18-1041/18-1041-2019-07-03.html
  16. United States District Court for the Western District of Washington. (2016). Smith v. Jones, Case No. 2:13-cv-01932 (W.D. Wash. May 15, 2016). Justia. https://law.justia.com/cases/federal/district-courts/washington/wawdce/2:2013cv01932/196710/152
  17. World Intellectual Property Organization. (2008, October). The economics of counterfeiting: A literature review. WIPO Magazine. https://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2008/05/article_0008.html
  18. World Trade Organization (WTO). (1994). Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights (TRIPS). Retrieved from https://www.wto.org/english/docs_e/legal_e/27-trips_05_e.htm