مطالعه تطبیقی تعارض حقوق ذی‌نفعان در مدیریت دارایی مجازی پس از فوت در حقوق ایران و ایالات متحده (با تأکید بر قانون (RUFADAA)

تقی پور درزی نقیبی, محمد حسین; رمضان زاده, ام البنین; فتاحی, علیرضا

doi:10.22034/law.2025.2062592.1661

مطالعه تطبیقی تعارض حقوق ذی‌نفعان در مدیریت دارایی مجازی پس از فوت در حقوق ایران و ایالات متحده (با تأکید بر قانون (RUFADAA)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

محمد حسین تقی پور درزی نقیبی ¹

ام البنین رمضان زاده ¹

علیرضا فتاحی ²

¹ استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

² دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

10.22034/law.2025.2062592.1661

چکیده

تحول ساختار دارایی در عصر حاضر، نظام‌های حقوقی را با پرسش‌های بنیادین و نوظهوری مواجه ساخته که از جمله مهم‌ترین آن‌، سرنوشت دارایی مجازی اشخاص پس از مرگ می‌باشد. مواردی چون ایمیلها، پستهای تصویری و ویدئویی و سایر داده‌های شخصی، به رغم برخورداری از ارزش اقتصادی، عاطفی و حتی فرهنگی، به سبب ماهیت ناملموس خود، ساختار قراردادی پیچیده و دخالت مستقیم و غیرمستقیم بازیگران متعدد، از جمله شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات، با چالش‌های حقوقی جدی در حوزه جانشینی پس از فوت مواجهند. در این میان، منافع بازیگران اصلی در مدیریت آنها– از جمله اراده کاربر متوفا، حقوق بازماندگان اعم از وارث، موصی‌له یا وصی، ملاحظات حریم خصوصی سایر کاربران، منافع اقتصادی شرکت‌های ارائهکننده خدمات دارایی مجازی و در نهایت مصالح عمومی جامعه – هم‌راستا نبوده و در مواردی متعارض‌اند. در چنین بستری، مسئله اصلی، شناسایی و تحلیل حقوقی این تعارضات و ارزیابی راه‌کارهای حل آن‌ها در چارچوب اصول حقوقی است. مقاله حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی – تحلیلی، ضمن تشریح مفهوم دارایی مجازی، به واکاوی وضعیت حقوقی مدیریت این بخش از میراث اشخاص پس از فوت می‌پردازد و با شناسایی ذی‌نفعان اصلی – شامل خود کاربر، نمایندگان قانونی، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات، سایر کاربران، نمایندگان قانونی و منافع عمومی – به تبیین تعارضات محتمل میان حقوق و منافع آن‌ها می‌پردازد. در ادامه، با تمرکز بر نوآوری‌های قانون اصلاحی متحدالشکل دسترسی به دارایی‌ مجازی(RUFADAA) در حقوق ایالات متحده، ظرفیت‌های حقوق تطبیقی در دو کشور ایران و ایالات متحده آمریکا، برای حل این تعارضات واکاوی شدهاست. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که حل این تعارضات، مستلزم طراحی یک نظم حقوقی چندلایه، مبتنی بر تقدم اراده کاربر، حمایت از حریم خصوصی، تضمین حقوق وراث و در عین حال توجه به مصالح عمومی است. این پژوهش در پایان، با الهام از الگوی قانون RUFADAA، پیشنهاداتی ناظر بر تقنین منسجم در نظام حقوقی ایران ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

حساب مجازی

فوت

تعارض منافع

نماینده قانونی

RUFADAA

موضوعات

مطالعه تطبیقی رشته های حقوقی

ایران نژاد، محمدرضا و دیگران (1401)، «چالش‌ها و راهکارهای دسترسی به حساب کاربری ایمیل بعد از فوت کاربر در حقوق ایالات متحده آمریکا». پژوهشهای حقوقی, 21(51): 391 –
شهیدی، مهدی (1396)، حقوق مدنی، جلد اول، تشکیل قراردادها و تعهدات، چاپ سیزدهم. تهران: انتشارات مجد.
صفایی، سید حسین (1398)، دوره مقدماتی حقوق مدنی جلد دوم؛ قواعد عمومی قراردادها. چاپ سی و یکم. تهران: انتشارات میزان.
کاتوزیان، ناصر (1398)، دوره حقوق مدنی، قواعدعمومی قراردادها، جلد اول، چاپ سوم. تهران: گنج دانش.
میرشکاری، عباس (1395)، «ارث حسابهای مجازی». فصلنامه دانش حقوق مدنی 2: 48 - 63.
میرشکاری, عباس , عبدی, مونا و ملکی, نفیسه . (1404). میل به مدارا: بررسی تطبیقی عوامل فرهنگی مؤثر بر انفعال زیان‌دیدگان در طرح دعوای مسئولیت مدنی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 8(27), 242-282. doi: 10.22034/law.2024.2044190.1475
میرشکاری، عباس و فتاحی کتیلته، علیرضا (1400)، «امکانسنجی شناسایی جامعه به عنوان صاحب حق نسبت به حریم خصوصی درگذشتگان با مطالعه تطبیقی»، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 8: 239 –
میرشکاری، عباس و فتاحی، علیرضا (1402)، «حرمت درگذشتگان»، دایرهالمعارف اخلاق پزشکی اسلامی، نسخه 1 .1402 :1 -18.
میرشکاری، عباس و فتاحی کتیلته، علیرضا (1400)، «وصیت حساب های مجازی»، مجله پژوهشهای حقوقی، دوره 20، شماره 47 ، پاییز 1: 165- 194.