فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مبانی جرم انگاری توهین به پرچم و سرود ملی و تعارض آن با حق آزادی بیان (با مطالعه تطبیقی سیاست جنایی هشت کشور جهان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار حقوق کیفری و جرم شناسی موسسه آموزش عالی رشدیه، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکتری تخصصی حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران.
چکیده
پرچم و سرود ملی به‌عنوان نمادهای رسمی هویت ملی در بسیاری کشورها مورد حمایت قوانین کیفری قرار دارند و جرم‌انگاری هتک حرمت آن‌ها با هدف حفظ هویت ملی و امنیت کشور توجیه می‌شود. با این حال، چنین جرم‌انگاری می‌تواند با حق بنیادین آزادی بیان، که در اسناد بین‌المللی حقوق بشر تضمین شده، تعارض داشته باشد. تحلیل حقوق بشری موضوع نشان می‌دهد حفظ وحدت ملی با مداخله کیفری و تحمیل احترام اجباری محقق نمی‌شود و حفاظت از نمادهای ملی نباید آزادی‌های فردی، به‌ویژه حق آزادی بیان، را محدود کند. از این رو، سیاست کیفری سخت گیرانه و سرکوب گرانه در این زمینه ممکن است منجر به نقض حقوق بشر شود. بررسی تطبیقی نظام های حقوقی کشورهای مختلف نشان می‌دهد که در برخی کشورها مانند آمریکا، کانادا و انگلستان، توهین به نمادهای ملی جرم نیست و تحت حمایت آزادی بیان قرار دارد، اما در بسیاری کشورها این نوع توهین جرم‌انگاری و کیفرگذاری گردیده و در ایران با وجود خلا قانونی در این زمینه، ممکن است تحت عناوین جرایم علیه امنیت تحت تعقیب قرار گیرد که نشانگر یک سیاست جنایی مبهم و فراگیر است. بر این اساس، مقاله حاضر به روش توصیفی-تحلیلی با تمرکز بر مبانی جرم‌انگاری توهین به پرچم و سرود ملی و بررسی تعارض این مساله با حق آزادی بیان، ضمن بررسی تطبیقی رویکرد هشت کشور مختلف از جمله ایران، نتیجه می‌گیرد که جرم انگاری بی‌حرمتی به سرود ملی و پرچم فی نفسه با حق آزادی بیان و اصل حداقل بودن حقوق کیفری مغایرت دارد و جرم انگاری چنین رفتاری در صورتی موجه است که سبب اخلال در نظم عمومی یا به خطر افتادن امنیت ملی شود. بنابراین، سیاست جنایی متناسب و حقوق بشری در این زمینه باید به گونه ای تدوین شود که هم نمادهای ملی را محترم بشمارد و هم حقوق بنیادین بشر و آزادی بیان را تضمین نماید.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-منابع فارسی
1.      آقابابایی، حسین. (1389). قلمرو امنیت در حقوق کیفری، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
2.      آقایی جنت مکان، حسین. (1402) حقوق کیفری عمومی(فلسفه حقوق کیفری)، جلد پنجم، چاپ اول، انتشارات جنگل.
3.      میل، جان استوارت. (1375) رساله درباره آزادی، ترجمه جواد شیخ الاسلامی، تهران، نشر علمی و فرهنگی.
4.      الهی منش, محمدرضا و مرادی, محسن . (1404). حق بر مجازات نشدن؛ رویکردی نوین در کاربست پاسخ های کیفری. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم شناسی, 2(3), 58-104. doi: 10.22034/jclc.2025.2049454.1138
5.      بوهلاندر، مایکل. (1401). قانون مجازات آلمان، ترجمه اصلی عباسی، چاپ دوم، انتشارات مجد.
6.      رحیمی نژاد، اسمعیل (1387) کرامت انسانی در حقوق کیفری، چاپ اول، نشر میزان.
7.      رهامی, روح اله و محسنی جیهانی, فاطمه . (1403). تقابل آزادی بیان و توهین‌های مذهبی در نظام اروپایی حقوق بشر. دوفصلنامۀ بین‌المللی حقوق‌بشر, 19(1), 229-250.
8.      حسینی, سیدحمید , محمودی جانکی, فیروز و پاکزاد, بتول . (1402). حق بر مجازات نشدن؛ چیستی و هستی. مجله حقوقی دادگستری, 87(123), 95-117.
9.      جعفری، مجتبی (1392) جامعه شناسی حقوق کیفری؛ رویکرد انتقادی به حقوق کیفری، چاپ اول، نشر میزان.
10.   جمشیدی, علیرضا و شیرود بزرگی, مجتبی . (1400). حقوق کیفری تضمین گر در دولت حداقلی؛ چالش ها و راهبردها. پژوهشهای حقوق جزا و جرم شناسی, 9(18), 111-138.
11.   چگنی, مهدی , معصومی نیا, غلامعلی و سرخوندی, حسین . (1399). حمایت از هویت ملّی و نمادهای آن از نظر حقوق کیفری با رویکرد سیاستهای کلی نظام. سیاست‌های راهبردی و کلان, 8(30), 316-339.
12.   قاسمی, علی‌اصغر و ابراهیم آبادی, غلامرضا . (1390). نسبت هویت ملی و وحدت ملی در ایران. فصلنامه علمی راهبرد, 20(2).
13.   قاری سید فاطمی، سیدمحمد (1402)، حقوق بشر معاصر، دفتر دوم؛ جستارهایی تحلیلی در حق ها و آزادی ها، چاپ ششم، نشر نگاه معاصر.
14.   غرایاق زندی, داود. (1393). نسبت عدالت اجتماعی و امنیت ملی: چارچوب نظری. فصلنامه مطالعات راهبردی, 16(61), 7-32.
15.   منصورآبادی,عباس و منصورآبادی,علی. (1404). حاکمیت قانون و اصل قانونی بودن حقوق کیفری. دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی, 2(3), 348-382. doi: 10.22034/jrpl.2025.2055691.1139
16.   میر خلیلی, سیدمحمود , نیک منش, علیرضا و دارابی, شهرداد . (1401). عناوین مجرمانۀ فراگیر و چالش‌های حقوقی و جرم‌شناختی آن در سیاست کیفری ایران. مطالعات حقوق تطبیقی معاصر, 13(26), 237-268. doi: 10.22034/law.2021.44700.2843
17.   یاوری, اسداله و تقوی نیا, شقایق . (1391). نسبت آزادی های فردی و امنیت ملی با تاکید بر آزادی بیان در مطبوعات. حقوق اساسی, 9(17), 127-161.
18.   عصر ایران. (۲۰۲۲، ۲۰ آبان). سخنگوی قوه قضائیه درباره مجازات توهین به پرچم جمهوری اسلامی: نص صریحی در قوانین نداریم. عصر ایران. قابل دسترسی از: https://www.asriran.com/fa/news/866892
-منابع لاتین
19.   Bleise, B. J. (1992). Freedom of speech and flag desecration: Comparative perspectives on the United States and Germany. Denver Journal of International Law & Policy, 21(2), 173–205.
20.   Duggal, K., & Sridhar, S. (2006). Reconciling freedom of expression and flag desecration: A comparative study. Hanse L. Rev., 2, 141.
21.   Gutiérrez, N. C. (1998). Flag desecration under the laws of selected foreign nations. Law Library of Congress The Law Library of Congress, Global Legal Research Directorate. https://tile.loc.gov/storage-services/service/ll/llglrd/2019671031/2019671031.pdf
22.   Krüdewagen, U. (2002). Political symbols in two constitutional orders: The flag desecration decisions of the United States Supreme Court and the German Federal Constitutional Court. Arizona Journal of International and Comparative Law, 19(2), 679–712.
23.   Phillips, M. C. (1990). Protecting national flags: Must the United States protect corresponding foreign dignity interests? California Western International Law Journal, 20(2).
24.   Hogg, P. W. (2020). Constitutional law of Canada (6th ed.). Carswell.
25.   Fenwick, H., & Phillipson, G. (2016). Media freedom under the Human Rights Act. Oxford University Press.
26.   McBride, J. (1991). Flag desecration, the Constitution and the establishment of religion. St. John’s Law Review, 65(1), 1–20.
27.   Perelman, N. (2019). Freedom of expression and the desecration of flags and religious books in Israeli law. Stato, Chiese E Pluralismo Confessionale. https://doi.org/10.13130/1971-8543/12848.
28.   Tóth, Z. J. (2022). The Protection of State and National Symbols Across Europe: An Overview of Constitutional Law and Criminal Law Regulations. In Z. J. Tóth (Ed.), Constitutional and Legal Protection of State and National Symbols in Central Europe (pp. 13–53). Miskolc & Budapest: Central European Academic Publishing.