فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مطالعه تطبیقی نهاد مدیران مستقل در نظام حقوقی ایران و روسیه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
سید فواد علوی 1
سعید سیاه بیدی کرمانشاهی 2
1 دانشگاه امام صادق (,ع)
2 دانشگاه تهران
10.22034/law.2026.2067663.1681
چکیده
نهاد مدیران مستقل، به عنوان یکی از ارکان حیاتی حاکمیت شرکتی نوین، طی دو دهه اخیر به طور فزاینده‌ای مورد توجه نظام‌های حقوقی و اقتصادی در سراسر جهان قرار گرفته است. این نهاد با اهداف مشخصی از جمله ارتقای شفافیت در فرآیندهای تصمیم‌گیری شرکت‌ها، کاهش تعارض منافع بالقوه میان مدیران اجرایی و سهام‌داران، و تضمین حمایت مؤثر از حقوق سهام‌داران اقلیت طراحی و پیاده‌سازی شده است. اهمیت این نقش در اقتصادهای در حال گذار، که سابقه طولانی در مالکیت و مدیریت دولتی دارند، دوچندان می‌شود. در این راستا، پژوهش حاضر به مقایسه تطبیقی نهاد مدیران مستقل در دو کشور ایران و روسیه می‌پردازد. هر دو کشور، با تجربه گذار از اقتصادهای متمرکز دولتی به سمت اقتصاد بازار، با چالش‌های منحصر به فردی در زمینه استقرار و کارآمدسازی این نهاد مواجه هستند. این مطالعه به ویژه بر ابعاد مرتبط با استقلال مالی مدیران و ماهیت روابط آن‌ها با نهاد دولت و سهام‌داران عمده، که می‌تواند بر اثربخشی واقعی این نهاد تأثیر بگذارد، متمرکز است. سؤال اصلی پژوهش بر تبیین تفاوت‌ها و شباهت‌ها در شکل‌گیری و عملکرد نهاد مدیران مستقل در نظام حقوقی ایران و روسیه، و همچنین بررسی زمینه‌های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مؤثر بر آن، استوار است. روش‌شناسی پژوهش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی است که با تحلیل دقیق قوانین، مقررات، و ادبیات حقوقی و اقتصادی مرتبط در هر دو کشور، به مقایسه چالش‌ها، ویژگی‌ها، و دستاوردهای نهاد مدیران مستقل می‌پردازد. نتایج حاصل از این تحلیل نشان می‌دهد که با وجود تفاوت‌های ساختاری و چارچوب‌های قانونی خاص هر کشور، چالش‌های مشترک و عمیقی در خصوص تضمین استقلال واقعی مدیران مستقل و نحوه نظارت مؤثر بر عملکرد آن‌ها در هر دو نظام حقوقی وجود دارد. این چالش‌ها اغلب ریشه در ساختار مالکیت، نفوذ نهادهای دولتی، و عدم بلوغ کامل فرهنگ حاکمیت شرکتی دارند. یافته‌های مقاله تأکید می‌کند که بهره‌گیری از یک فرایند تدریجی و انطباق‌پذیر در تقنین و اجرای الزامات مربوط به مدیران مستقل، همراه با آموزش و افزایش آگاهی ذینفعان، می‌تواند به بهبود قابل توجهی در کارآمدی و اثربخشی این نهاد کلیدی در هر دو کشور منجر شود و به تقویت اعتماد به بازار سرمایه کمک کند.
کلیدواژه‌ها
ایران
تعارض منافع
روسیه
شفافیت
مدیران مستقل

موضوعات

الف) منابع فارسی
1.      اسکینی، ربیعا (1388). حقوق تجارت شرکت‌های تجاری (چاپ یازدهم). تهران: انتشارات سمت.
2.      بامری، زهرا و صفا، مژگان (1400). تاثیر مدیران مستقل دارای ارتباط برجسته بر اعتبار تجاری مالی در شرکت‌های بورس اوراق بهادار تهران. مجله مطالعات اخلاق و رفتار در حسابداری و حسابرسی، 1(1): 141-160. https://journals.iau.ir/article_687742.html
3.      پاسبان، محمدرضا (1389). اهلیت شرکت‌های تجاری و حدود اختیارات مدیران شرکت‌های تجاری. مجله تحقیقات حقوقی، 13(51): 127-164. https://lawresearchmagazine.sbu.ac.ir/article_56256.html
4.      پاسبان، محمدرضا و فراهانی، رسول (1400). مطالعه تحلیلی تطبیقی احراز استقلال مدیران مستقل در راهبری شرکتی. مجله مطالعات حقوق تطبیقی، 12(2): 481-499. http://dx.doi.org/10.22059/jcl.2021.324390.634201
5.      پاسبان، محمدرضا و میلانی، جمیل (1402). جایگاه اداره کل ثبت شرکتها و مؤسسات غیرتجاری در هویت بخشی و تثبیت شخصیت اشخاص حقوقی. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 6(18): 116-140. doi: 10.22034/law.2023.1989859.1225
6.      حیاتی، علی، شهنیایی، احمد و دهدار، فرزین (1400). تأملی بر فصل سوم «دستورالعمل حاکمیت شرکتی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران» و نحوه اعمال آن. فصلنامه بورس اوراق بهادار، 14(54): 176-206. http://dx.doi.org/10.22034/jse.2020.11216.1431
7.      حیدری، مهدی، علی‌خانی، رضیه و مران جوری، مهدی (1397). تأثیر استقلال هیئت مدیره بر کیفیت افشای اطلاعات اجتماعی در گزارش‌های سالانه. فصلنامه دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 7(27): 51-62. https://www.jmaak.ir/article_12886.html
8.      خدایاری، پریسا و پاکباز کتج، محمود (1403). ماهیت حقوقی سهام با تأکید بر نظریه‌‌های حق مالکانه (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلیس). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 6(20): 137-156. doi: 10.22034/law.2023.1999798.1232
9.      رضازاده، جواد (1394). تأثیر تمرکز مالکیت بر محافظه‌کاری سهامداری. مجله علمی پژوهشی دانش حسابداری مالی، 2(2): 33-72. https://jfak.journals.ikiu.ac.ir/article_1246.html
10.    شاهسوندی، اسماعیل، قلی‌نیا، رضا، بزرگمهر، امیرعباس و مشهدی‌زاده، علیرضا (1402). استقلال مدیران شرکت‌های تجاری از انگاره تا واقعیت: مطالعه تطبیقی در نظام حقوقی ایالات متحده آمریکا، انگلستان و ایران. فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 27(4): 61-97. http://clr.modares.ac.ir/article-20-72546-fa.html
11.    شریفی‌مندی، حسین و شورورزی، محمدرضا (1402). رابطه بین مدیران غیرموظف با سمت موظف در دیگر شرکت‌ها و عملکرد شرکت. نشریه تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 15(59): 45-62. http://dx.doi.org/10.22034/IAAR.2023.185326
12.    منظور، داوود و طاهری، مجتبی (1392). عقلانیت اقتصادی در بوته نقد اقتصاد رفتاری. فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی، 21(68): 159-174. http://qjerp.ir/article-1-566-fa.html
ب) منابع روسی
1.       Дмитриев, Е. О. (2013). Место и роль независимых директоров в составе совета директоров (наблюдательного совета) акционерных обществ. Вестник Омского университета, 3(13), 127-134. https://herald-journal.omsu.ru/issues/136/6426.php
 
2.       Кодекс корпоративного управления (2014). Одобрено в 2014 г.
 
3.       Литвинова, А. А. (2014). Институт независимых деректоров: современное состояние и перспективы развития. Экономика и бизнес, 21(4), 104-108. https://sciup.org/170180133
 
4.       Пухова, М. М. (2014). Особенности деятельности независимых деректоров в России. Транспортный бизнес в России, 13(1), 181-184. https://morvesti.ru/izdaniya/tdr/archive/2014/01/347.726.6
 
5.       Требования к корпоративному управлению эмитента, соблюдение которых является условием включения акций в Первый и Второй уровень (2014). Одобрено в 2014 г.
 
6.       Федеральный закон от 26.12.1995 N 208-ФЗ “Об акционерных обществах” (1995).
 
7.       Федосеев, С. В. (2023). Соблюдение независимости при осуществлении функций советом директоров акционерных обществ. Вестник Университета имени О.Е. Кутафина (МГЮА), 5(23), 178-187. https://doi.org/10.17803/2311-5998.2023.105.5.178-187
 
8.       Харчилава, Х. П. (2015). Место и роль Кодекса корпоративного управления в деятельности российских компаний. Вестник университета, 7(15), 38-44. https://www.researchgate.net/publication/346561305_Evolucia_korporativnogo_upravlenia_Mezdunarodnyj_opyt_Evolution_of_Corporate_Governance_-_International_Experience
 
9.       Шулин, М. И. (2005). Становление Института независимых деректоров в России. Управление экономическими системами, 17(3), 24-32. http://uecs.mcnip.ru/modules.php?name=News&file=article&sid=16
ج) منابع انگلیسی
1.       Armstrong, C. S., Core, J. E., & Guay, W. R. (2014). Do independent directors cause improvements in firm transparency. Journal of Financial Economics, 13(2), 383-403. https://doi.org/10.2139/ssrn.2031801
 
2.       Baum, H. (2016). The rise of the independent director: A historical and comparative perspective. Max Planck Private Law Research Paper, 16(20), 4-6. https://ssrn.com/abstract=2814978
 
3.       Clarke, D. C. (2007). Three concepts of the independent director. Delaware Journal of Corporate Law, 32(1), 73-111. https://ssrn.com/abstract=975111
 
4.       Dinga, A. K. (2009). Ownership structure and firm performance in the UK: Evidence from the agency perspective. Working Paper University of Durham. https://doi.org/10.5281/zenodo.10625904
فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 دی 1404