فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

وضعیت حقوقی سهامداری متقابل؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، آمریکا، انگلستان و فرانسه

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
غلام نبی فیضی چکاب 1
محمدرضا پاسبان 1
محمدامین کرم نژاد کله سرائی 2
1 گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.22034/law.2026.2086672.1775
چکیده
پژوهش بنیادی-کابردی حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی به مطالعه تطبیقی وضعیت حقوقی سهامداری متقابل در حقوق ایران، آمریکا، انگلستان و فرانسه می پردازد و از شیوه کتابخانه ای برای جمع آوری اطلاعات استفاده می کند. نظر به این که با ممنوعیت تملک سهام توسط خود شرکت در ماده 198 ل.ا.ق.ت 1347، امکان تملک سهام شرکت مادر توسط شرکت های تابعه وجود داشت؛ پرسش بنیادین، وضعیت تملک سهام شرکت مادر توسط شرکت تابعه یا سهامداری متقابل در نظام های مذکور است و پرسش بعدی، تبیین حقوق، آثار و تمییز سهام شرکت تابعه در شرکت مادر با سهام خزانه است. به همین منظور، مقررات مربوط به سهامداری متقابل در این نظام ها به روش تطبیقی مطالعه شد و تحولات قانونی و دیدگاه‌های دکترین در هر نظام بررسی گردید. سرانجام یافته‌ها نشان داد که علی رغم مشابهت سهام خزانه با سهام شرکت تابعه در شرکت مادر دارای ماهیت متفاوتی هستند و هر یک از این نظام‌ها در راستای حفظ شفافیت و جلوگیری از تمرکز قدرت، محدودیت‌هایی برای سهامداری متقابل و نفی تمامی حقوق آن پیش‌بینی کرده‌اند و در حقوق ایران نیز لایحه تجارت جدید و قوانین اخیر به سمت تنظیم دقیق‌تر این روابط حرکت کرده است که ضرورت تصویب مقرره منسجمی را در خصوص سهام داری متقابل و آثار آن بیش از پیش مشخص می کند.
کلیدواژه‌ها
سهامداری متقابل
سهام خزانه
بازخرید سهام
شرکت مادر
شرکت تابعه
موضوعات
الف) منابع فارسی
1. امانی، علی، دوانی، غلامحسین (۱۳۹۲). بورس، سهام و نحوه قیمت‌گذاری سهام. چاپ اول. تهران: انتشارات کیومرث.
2. امیریان جهرمی، فریده، حسینی‌پویا، سیدمحسن، زاهدیان، مجتبی(1400). مقایسه مفهوم شرکت مادر تخصصی و تابع با شرکت‌ها و عناوین مشابه در حقوق ایران و آمریکا. پژوهش‌های نوین حقوق اداری14(5):395-425.
3. اسکینی، ربیعا (۱۳۸۵). حقوق تجارت، شرکت‌های تجاری. جلد دوم. چاپ نهم. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
4. پاسبان، محمدرضا (1398). حقوق شرکت‌های تجاری. چاپ شانزدهم. تهران: سمت.
5. جنیدی، لعیا، اسکندری، حسن، و فرجام، بهزاد(1396). تأثیر ورشکستگی شرکت‌های مادر و تابعه بر یکدیگر با تدقیق در روابط و مسئولیت متقابل آن‌ها. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی 47(2):231-249
6. خدایاری، پریسا، پاکبازکتج، محمود(1402). ماهیت حقوق سهام با تأکید بر نظریه‌های حق مالکانه (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلیس). فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی6(20): 137-156[P1]  doi: 10.22034/law.2023.1999798.1232
7. دانا، مینا(1396).  مطالعه تطبیقی شرکت‌های هلدینگ در حقوق ایران و آمریکا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید اشرفی اصفهانی، دانشکده حقوق و الهیات.
8. زارع، ملیحه (1392). خرق حجاب شخصیت حقوقی شرکت. رساله دکتری حقوق خصوصی. دانشگاه تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
9. رأی شماره ۱۴۰۲۶۸۳۹۰۰۰۸۵۵۸۲۱۲ شعبه ۹۰ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید صدر تهران، مورخ ۱۴/۰۶/۱۴۰۲.
10. رأی شماره ۱۴۰۲۶۸۳۹۰۰۱۴۴۰۱۹۱۳ شعبه ۲۱۳ دادگاه عمومی حقوقی مفتح، مورخ ۲۵/۰۹/۱۴۰۲.
11. رأی شماره ۱۴۰۲۶۸۳۹۰۰۱۸۹۴۵۹۲۱ شعبه ۶۱ دادگاه تجدیدنظر استان تهران، مورخ ۱۳/۱۲/۱۴۰۲.
12. رأی شماره ۱۴۰۳۶۸۳۹۰۰۰۱۳۷۲۷۸۲ شعبه ۲۱۳ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید مفتح تهران، مورخ ۱۰/۰۲/۱۴۰۳.
13. ستوده تهرانی، محمد (1395). حقوق تجارت. جلد دوم. چاپ بیست‌وپنجم. تهران: نشر دادگستر.
14. سینسر، مایکل (1390). درک سهام. ترجمه محسن مام‌بیگی. چاپ دوم. تهران: انتشارات کیومرث.
15. شهیدی، سید مرتضی، جعفری خسرو­آبادی، نصرالله (1395). سهام خزانه و چالش­های نظری پیرامون آن، دوفصلنامه علمی-پژوهشی تحقیقات مالی اسلامی 6(1): 119-142[P2] 
16. صقری، محمد(1401). حقوق بازرگانی شرکت‌ها. جلد اول. چاپ اول. تهران: مجمع علمی فرهنگی مجد.
17. صقری، محمد (1401). حقوق بازرگانی شرکت‌ها. جلد دوم. چاپ اول. تهران: مجمع علمی فرهنگی مجد.
18. عابدی فیروزجائی، ابراهیم (1397). نظام حقوقی حاکم بر گروه شرکت‌ها؛ نظریه عمومی وابستگی شرکت‌های تجاری. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
19. فیضی‌چکاب، غلام‌نبی، بنائی اسکوئی، مجید، موسوی، سیدمحمد(1397). اجرای قاعده اصیل واقعی در شرکت‌های مادر و تابعه؛ مطالعه تطبیقی در حقوق آمریکا، فقه امامیه و حقوق ایران. فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب 3(7):149-182.
20. کرم‌نژاد کله‌سرائی، محمدامین(1404).  وضعیت حقوقی مالکیت شرکت‌های سهامی بر سهام خود؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و آمریکا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبائی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
21. مشایخ، شهناز، نصیری، سپیده‌سادات(1393). سهام خزانه و مزایای استفاده از آن در بورس‌ها. فصلنلمه پژوهش حسابداری 12(3): 106-125.
هدایتی، سیدهاشم، و فدایی‌دولت، فریدون(1395). راهنمای گام‌به‌گام مدیریت استراتژیک در سازمان‌های مادری. چاپ اول. تهران: انتشارات مهکامه.
22.یزدانی، صادق، باریکلو، علیرضا(1404). مطالعه تطبیقی کارکرد سهام دوگانه به عنوان الگویی مناسب برای تامین سرمایه شرکت­ها در حقوق ایران و آمریکا. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی.[P3]  Doi: 10.22034/law.2025.2074385.1721
ب) منابع انگلیسی
23. Bear Creek Lumber Co. v. Second Nat. Bank of Cumberland, Court of Appeals of Maryland, 1913 from https://www.courtlistener.com/opinion/3485148/bear-creek-lumber-co-v-second-national-bank/
24. Bennett v. Propp, Delaware Supreme Court, 1962 from https://www.courtlistener.com/opinion/2354632/bennett-v-propp/?q=Bennett+v.+Propp&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
25. Briggs, J. E. (1933). Treasury stock and general corporation statutes. Journal of Accountancy, 55(5)
26. Cheff v. Mathes, Delaware Supreme Court, 1964 from https://www.courtlistener.com/opinion/1998808/cheff-v-mathes/?q=Cheff+v.+Mathes&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
27. Corporation. (1933). Pre-emptive rights in treasury shares. Michigan Law Review, 32(1) from https://repository.law.umich.edu/mlr/vol32/iss1/17
28. Crane Co. v. Harsco Corp., Delaware District Court, 1981 from https://www.courtlistener.com/opinion/1429549/crane-co-v-harsco-corp/?q=Crane+Co.+v.+Harsco+Corp&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
29. Dalton Grocery Co. v. Blanton, Georgia Court of Appeals, 1911 from https://www.courtlistener.com/opinion/5752495/dalton-grocery-co-v-blanton/?q=Dalton+Grocery+Co.+v.+Blanton&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
30. Fry v. Trump, New Jersey District Court, 1988 from https://www.courtlistener.com/opinion/1800470/fry-ex-rel-bally-manufacturing-corp-v-trump/?q=Fry+v.+Trump&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
31. Hovis, R. A. (1932). Corporations – agreement to repurchase own stock. North Carolina Law Review, 11(1)
32. In re International Radiator Co., Delaware Court of Chancery, 1914 from https://www.courtlistener.com/opinion/6679610/in-re-the-receivership-of-international-radiator-co/
33. Insituform of N. Am., Inc. v. Chandler, Delaware Court of Chancery, 1987 from https://www.courtlistener.com/opinion/1533501/insituform-of-north-america-inc-v-chandler/?q=Insituform+v.+chandler&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
34. Johnson County v. Thayer, Supreme Court of the United States, 1876 from https://www.courtlistener.com/opinion/89524/commissioners-of-johnson-county-v-thayer/?q=Johnson+County+v.+Thayer&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
35. Kahn v. Lynch Comm’n Systems, Inc., Delaware Supreme Court, 1994 from https://www.courtlistener.com/opinion/1952521/kahn-v-lynch-communication-systems-inc/?q=Kahn+v.+Lynch+&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
36. Kalmanovitz v. G. Heileman Brewing Co., Delaware District Court, 1984 from https://www.courtlistener.com/opinion/1683335/kalmanovitz-v-g-heileman-brewing-co-inc/?q=Kalmanovitz+v.+G.+Heileman+&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
37. Kaplan v. Goldsamt, United States, Delaware Court of Chancery, 1977 from https://www.courtlistener.com/opinion/1560681/kaplan-v-goldsamt/
38. Klang v. Smith’s Food & Drug Centers, Inc., Delaware Supreme Court, 1997 from https://www.courtlistener.com/opinion/2395587/klang-v-smiths-food-drug-centers-inc/?q=klang+v.+smith&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
39. Kors v. Carey, Delaware Court of Chancery, 1960 from https://www.courtlistener.com/opinion/1466745/kors-v-carey/?q=Kors+v.+Carey&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
40. MacDonald, E. F. (1942). An economic analysis of the Virginia corporation law (1st ed.). Boston: Little, Brown and Company
41. New England Trust Co. v. Abbott, Supreme Judicial Court of Massachusetts, 1894 from https://www.courtlistener.com/opinion/6551276/new-england-trust-co-v-abbott/
42. Potter v. Sanitary Co. of America, Delaware Court of Chancery, 1937 from https://www.courtlistener.com/opinion/3381229/potter-v-sanitary-company-of-america/
43. Sinclair Oil Corp. v. Levien, Delaware Supreme Court, 1971 from https://www.courtlistener.com/opinion/2084235/sinclair-oil-corporation-v-levien/?q=Sinclair+Oil+Corp.+v.+Levien&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
44. Speiser v. Baker, Delaware Court of Chancery, 1987 from https://www.courtlistener.com/opinion/2185621/speiser-v-baker/?q=Speiser+v.+Baker&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
45. SV Inv. Partners, LLC v. Thoughtworks, Inc., Delaware Court of Chancery, 2010; aff’d Delaware Supreme Court, 2011 from https://www.courtlistener.com/opinion/2448157/sv-investment-partners-llc-v-thoughtworks-inc/?q=SV+Inv.+Partners%2C+LLC+v.+Thoughtworks&type=o&order_by=score+desc&stat_Published=on
46. Trevor v. Whitworth, United Kingdom, House of Lords, 1887 from https://www.scribd.com/doc/168893783/DLGF-Maintenace-of-Capital[P4] 
47. Van Gerven, D. (2014). Capital directive in Europe: The rules on incorporation and capital of limited liability companies (1st ed.). Cambridge: Cambridge University Press
 [P1] به منظورتقویت نظام ارجاع و گرید بین المللی نشریه مقاله از فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی افزوده شد.
 
 [P2]یک مقاله مرتبط اضافه گردید.
 [P3] به منظورتقویت نظام ارجاع و گرید بین المللی نشریه این مقاله از فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی افزوده شد.
 
 [P4]با ابراز کمال قدردانی از اعمال نظر داور محترم اول، پیرو نظر ایشان که فرموده بودند فقط مرجع مربوطه به آرای قضایی خارجی ذکر گردد؛ نظر به این که آین آرا از وبگاه های مربوط به رویه قضایی آمریکا استخراج شده است، لینک وبگاه مربوط به هر پرونده در ادامه منابع آورده شد.
فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 خرداد 1405