فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

مقایسه سیاستهای نظارتی اتحادیه اروپا در مقررات دارایی رمزنگاری و آمریکا در قانون نوآوری 2025 و حقوق ایران در مواجهه با قراردادهای هوشمند مالی (با تأکید بر استیبل کوینها)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر پست دکترای دانشگاه مازندران
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشگاه مازندران
10.22034/law.2026.2085937.1765
چکیده
بازار استیبل‌کوین‌ها با ارزشی بالغ بر ۲۵۰ میلیارد دلار، در خلأ قانونی به نفع صادرکنندگان رشد کرده است. این مطالعه، نخستین تحلیل تطبیقی تنظیم حقوق خصوصی استیبل‌کوین‌ها در اتحادیه اروپا (مقررات بازارهای دارایی‌های رمزنگاری)، ایالات متحده (قانون نوآوری ۲۰۲۵) و نظام حقوقی ایران را ارائه می‌دهد. بررسی وضعیت صادرکنندگان اصلی، سه مشکل کلیدی را آشکار می‌سازد: شرایط خدمات نامتقارن، ابهام در حقوق مالکیت دیجیتال، و سیستم‌های بازخرید ناکارآمد. در حالی که شرکت‌های پیشرو از ارائه حمایت کافی خودداری می‌کنند، رویکردهای نظارتی اروپا و آمریکا متفاوت اما تکامل‌یافته‌اند: اروپا بر تعهدات رفتاری و آمریکا بر حمایت در ورشکستگی تأکید دارد. پرسش اساسی آن است که نظام‌های حقوقی این سه حوزه چگونه به این چالش‌ها پاسخ می‌دهند؟ و وجوه تشابه و تفاوت کلیدی آن‌ها چیست؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که فقدان چارچوب قانونی در ایران ریسک دارندگان را افزایش می‌دهد؛ اما رویکردهای مکمل اروپا و آمریکا می‌توانند الگوی مناسبی برای قانون‌گذار ایران باشند. ایران می‌تواند با تلفیق الزامات رفتاری مقررات اروپا و حمایت‌های ورشکستگی قانون آمریکا، مدل بومی کارآمدی طراحی کند که ضمن حمایت از دارندگان، زمینه توسعه سالم این بازار را فراهم آورد. این مدل ترکیبی می‌تواند با ایجاد توازن میان انعطاف‌پذیری فناوری و الزامات حمایتی، ضمن جذب سرمایه‌گذاران خارجی، بستری امن برای معاملات فرامرزی و توسعه اقتصاد دیجیتال کشور ایجاد کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1-ابدالی، مهرزاد و تفرشی، محمدعیسی، (۱۳۸۳)، بررسی قراردادهای نامشروع در حقوق فرانسه، انگلیس و ایران، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شماره ۳۷، صص ۱-۲۳.
2-اسکینی، ربیعا (۱۴۰۲). حقوق تجارت ـ ورشکستگی، تهران: سمت، چاپ سی‌ام.
3-اکبری، هادی و امیری، مهدی (۱۳۹۶). سناریوهای پیش روی اقتصاد جهانی در مواجهه با ارزهای رمزپایه. تهران: معاونت امور اقتصادی دفتر مطالعات آینده‌پژوهی.
4-امامی، سید حسن (۱۳۸۶). حقوق مدنی ،جلد 1، تهران: انتشارات اسلامیه
5-امیری قائم‌مقامی، عبدالمجید (۱۳۷۸). حقوق تعهدات، جلد 1، تهران: نشر میزان.
6-ایزانلو، محسن (۱۳۹۰). شروط محدودکننده و ساقط‌کننده در قراردادها ،(چاپ سوم). تهران: شرکت انتشار.
7-جعفری، مهران و همکاران، (۱۴۰۰)، وضعیت قراردادهای ناعادلانه در فقه امامیه در مقایسه با شروط غیرمنصفانه در قانون تجارت الکترونیک ایران، فصلنامه پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، شماره ۶۶، سال هفدهم، صص ۷۱-۹۲.
8-حسن‌زاده، سیدعلیرضا و همکاران، (۱۴۰۲)، مطالعه تطبیقی دلایل اداره قراردادهای استاندارد ناعادلانه، مطالعات حقوقی، دوره ۱۵، شماره ۱، صص ۳۳۵-۳۵۶.
9-رستمی، محمدزمان و رستمی، محمدهادی، (۱۴۰۰)، تحلیل ماهیت، آثار و چالش‌های اقتصادی و فقهی بیت‌کوین، معرفت اقتصاد اسلامی، سال ۱۲، شماره ۲۴، صص ۲۳۱-۲۵۰.
10-ستوده تهرانی، حسن (۱۴۰۳). حقوق تجارت ـ ورشکستگی و تصفیه امور ورشکسته ، جلد 4، چاپ بیست‌وسوم، تهران: نشر دادگستر.
11-سلیمانی‌پور، محمدمهدی و همکاران، (۱۳۹۶)، بررسی فقهی پول مجازی. تحقیقات مالی اسلامی، دوره ۶، شماره ۲، صص ۱۶۷-۱۹۲.
12-شهیدی، مهدی و باریکلو، علیرضا، (۱۳۸۱)، قرارداد عدم تجارت، نامه مفید، شماره ۲۹، صص ۵-۲۲.
13-عبادی، محمدعلی (۱۴۰۳). حقوق تجارت ، تهران: انتشارات گنج دانش.
14-قائم‌مقام فراهانی، محمدحسین. (۱۳۹۹). حقوق تجارت: ورشکستگی و تصفیه (چاپ دهم). تهران: نشر میزان.
15-قنواتی، جلیل، (۱۳۸۹)،  اصل آزادی قراردادی قراردادها و شروط غیرعادلانه، فصلنامه مطالعات اسلامی (فقه و اصول)، دوره ۴۲، شماره ۲/۸۵، صص ۱۳۵-۱۵۷.
16-کاتوزیان، ناصر، (۱۳۸۴)،  تفسیر قرارداد، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، شماره ۷، صص ۲۷۷-۳۰۸.
17-کاتوزیان، ناصر (۱۳۸۸). قانون مدنی در نظم کنونی، تهران: نشر میزان.
18-کاتوزیان، ناصر (۱۴۰۲). الزامات خارج از قرارداد ،چاپ پنجم، تهران: گنج دانش.
19-کرمی، سکینه، (۱۳۹۴)، نظم عمومی ابزاری برای کنترل قضایی شروط ناعادلانه، مجله حقوقی دادگستری، شماره ۹۱، صص ۱۰۵-۱۳۲.
20-محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۸۷). قواعد فقه (بخش مدنی)، تهران: نشر میزان.
21-مرتضی انصاری (۱۴۱۵ق). المکاسب، قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ انصاری، جلد 5.
22-موسوی خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۰۹ق). مبانی عروةالوثقی جلد 2، قم: منشورات مدرسه دارالعلم.
23-نخجوانی، علی و وزیری، مجید، (۱۴۰۱)، وضعیت حقوقی استیبل‌کوین در ایران و اتحادیه اروپا، پژوهش‌های حقوقی، دوره ۲۱، شماره ۵۲، صص ۱-۱۴.

24- هراتی، مصطفی(1404)، تعارض میان اصل آزادی قراردادها و الزامات نظم عمومی در قراردادهای خصوصی و دولتی در حقوق فرانسه و ایران، دو فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، دوره 4، شماره 4، صص351-381. Doi: 10.22034/jpl.2025.2070694.1238

 
انگلیسی
1-      Adrian, T., & Mancini-Griffoli, T. (2021). The Rise of Digital Money. IMF Working Paper
2-      Antonopoulos, A. M. (2019). Mastering Ethereum. O'Reilly Media.
3-      Auer, R., & Frost, J. (2024). CBDCs vs. Stablecoins: The Battle for Monetary Sovereignty. BIS Quarterly Review.
4-      Bruce, K., Odinet, C. K., & Tosato, A. (2025). The Private Law of Stablecoins. 54 ARIZ. ST. L.J. 1073.
5-      Bullmann, D., et al. (2022). The Collapse of TerraUSD. ECB Occasional Paper Series No. 302.
6-      Chohan, U. W. (2021). Stablecoins: Risks and Regulation. Critical Blockchain Research Initiative
7-      Christophorou, C., et al. (2025). Bankruptcy Priority for Stablecoin Holders: A Blessing or a Curse? Yale Journal on Regulation.
8-      Circle. (2024). Circle Terms of Service (ToS). Retrieved from https://www.circle.com/en/legal/user-agreemen
9-      Circle. (2024). USDC Terms. Retrieved from https://www.circle.com/en/legal/usdc-terms
10-    Circle Internet Group, Inc. (2025). Form S-1 Registration Statement. U.S. Securities and Exchange Commission.
11-    Fahlenbrach, R., & Frattaroli, M. (2024). Stablecoins and Systemic Risk: Evidence from 2023-2024. Journal of Financial Stability, 68, 101-125.
12-    Fahy, R., et al. (2022). The Evolution of Stablecoins. Journal of Digital Banking.
13-    Financial Stability Board (FSB). (2022). Assessment of Risks to Financial Stability from Crypto-assets.
14-    Gelsi, S. (2025, June 15). Circle IPO Soars 45% on First Day of Trading. MarketWatch.
15-    Gilespie, K. (1984). The Tripartite Relationship. New York: Praeger.
16-    Gorton, G., & Zhang, J. (2025). Stablecoin Runs: Evidence from USDC and USDT. Journal of Finance
17-    Guiding and Establishing National Innovation for U.S. Stablecoins Act (GENIUS Act) of 2025, H.R. ___, 117th Cong.
18-    Gudgeon, L., et al. (2020). The Decentralized Financial Crisis. IEEE Symposium on Security and Privacy.
19-    Hall, P. (1997). Meta-Power and Social Organization. Symbolic Interaction, 20(2), 397-418.
20-    Klages-Mundt, A., & Minca, A. (2024). Algorithmic Stablecoins After Terra: A Post-Mortem Analysis. ACM Advances in Financial Technologies, 1-25.
21-    Klages-Mundt, A., et al. (2020). Stablecoins 2.0. Proceedings of ACM Advances in Financial Technologies.
22-    Latham & Watkins LLP. (2025, July). The GENIUS Act of 2025: Stablecoin Legislation Adopted in the US.
23-    Levitin, A. J. (2025). The Perils of Over-Protection in Stablecoin Regulation. Harvard Law Review Forum.
24-    Markets in Crypto-Assets Regulation (MiCAR), Regulation (EU) 2023/1114.
25-    Morgan Stanley. (2024). Stablecoins Could Change How Money Moves.
26-    Odinete, C. K., & Tosato, A. (2025). Regulating Stablecoins: Comparing MiCAR and the GENIUS Act. University of Pennsylvania Law Review.
27-    Reuters. (2021, May 19). Binance blocks Iranian traders after U.S. sanctions pressure.
28-    Tether. (2025). Terms of Service (ToS). Retrieved from https://tether.to/legal/
29-    Tether. (2025). Risk Disclosure Statement. Retrieved from https://tether.to/legal/
30-    Tether. (2025). Relevant Information Document (RID). Retrieved from https://tether.to/legal/
31-    Waller, C. J. (2025, March). The Future of Money and Payments. Speech at the Stanford Graduate School of Business.
32-    Zetzsche, D. A., & Arner, D. W. (2024). MiCAR vs. GENIUS Act: A Comparative Analysis. Stanford Journal of Blockchain Law & Policy, 7, 112-150.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 09 تیر 1405