فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

حمایت از بناهای تاریخی در چهارچوب علامت تجاری: تحلیل تطبیقی در حقوق ایران و ایالات متحده

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی، قم، ایران.
2 دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی، قم، ایران.
چکیده
بناهای تاریخی به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی هر ملت، واجد ارزش‌های معماری، تاریخی و هویتی‌اند و حمایت از آن‌ها نه‌تنها از جنبه فرهنگی بلکه از منظر حقوقی نیز اهمیت دارد. در سال‌های اخیر، با گسترش دامنه حقوق مالکیت فکری، توجه به حمایت از بناهای تاریخی در قالب حقوق علائم تجاری افزایش یافته است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی، به بررسی امکان حمایت از بناهای تاریخی در چارچوب نظام علامت تجاری پرداخته و ضمن تبیین مفاهیم بنیادین، مقررات ایران و ایالات متحده را مقایسه می‌کند. نتایج نشان می‌دهد هرچند در حقوق ایران منع صریحی نسبت به ثبت بناهای تاریخی به‌عنوان علامت تجاری وجود ندارد و مبانی نظری لازم برای شمول حمایت از بناهای تاریخی در نظام علامت تجاری، وجود دارد، اما موانع اجرایی، از جمله محدودیت نوع علائم قابل ثبت مانع تحقق عملی این حمایت است. براین‌اساس، پیشنهاد می‌شود قانون‌گذار با اصلاح مقررات موجود، سازوکاری ویژه برای حمایت تکمیلی از جلوه‌های خلاقانه در بناهای تاریخی ایجاد کند تا ضمن حفظ ارزش فرهنگی آثار، بهره‌برداری مشروع از آن‌ها تسهیل شود.بناهای تاریخی به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی هر ملت، واجد ارزش‌های معماری، تاریخی و هویتی‌اند و حمایت از آن‌ها نه‌تنها از جنبه فرهنگی بلکه از منظر حقوقی نیز اهمیت دارد. در سال‌های اخیر، با گسترش دامنه حقوق مالکیت فکری، توجه به حمایت از بناهای تاریخی در قالب حقوق علائم تجاری افزایش یافته است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی، به بررسی امکان حمایت از بناهای تاریخی در چارچوب نظام علامت تجاری پرداخته و ضمن تبیین مفاهیم بنیادین، مقررات ایران و ایالات متحده را مقایسه می‌کند. نتایج نشان می‌دهد هرچند در حقوق ایران منع صریحی نسبت به ثبت بناهای تاریخی به‌عنوان علامت تجاری وجود ندارد و مبانی نظری لازم برای شمول حمایت از بناهای تاریخی در نظام علامت تجاری، وجود دارد، اما موانع اجرایی، از جمله محدودیت نوع علائم قابل ثبت مانع تحقق عملی این حمایت است. براین‌اساس، پیشنهاد می‌شود قانون‌گذار با اصلاح مقررات موجود، سازوکاری ویژه برای حمایت تکمیلی از جلوه‌های خلاقانه در بناهای تاریخی ایجاد کند تا ضمن حفظ ارزش فرهنگی آثار، بهره‌برداری مشروع از آن‌ها تسهیل شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قوانین
1. قانون اساس‌نامه سازمان میراث‌فرهنگی کشور مصوب ۱۳۶۷
2. قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری مصوب 1386
3. قانون حمایت از مالکیت صنعتی مصوب 1403
4. قانون راجع به حفظ آثار ملی مصوب ۱۲ آبان‌ماه ۱۳۰۹
5. قانون کنوانسیون حراست از میراث‌فرهنگی ناملموس مصوب 1384
6.  قانون حمایت از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی فرهنگی مصوب 1398
کتب
7. توحیدی، فائزه (۱۳۹۷). آشنایی با میراث فرهنگی ایران. تهران: انتشارات سبحان نور.
8. حکمت‌نیا، محمود (1386). مبانی مالکیت فکری. قم: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
9. دهخدا، علی‌اکبر (۱۳90). لغت‌نامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
10. سیدین، علی، و کارچانی، مهدی (1403). قانون حمایت از مالکیت صنعتی در نظم حقوقی کنونی. تهران: انتشارات میزان.
11. کاتوزیان، ناصر. (1388). اموال و مالکیت (چاپ 27). تهران: انتشارات میزان.
12. میرحسینی، سیدحسن (1394). حقوق علائم تجاری. تهران: انتشارات میزان.
مقالات
13. شاکری، زهرا و مهربان پورآذر، مریم(1404). مطالعه تطبیقی اهمیت به کارگیری شواهد وجود تمایزبخشی اکتسابی علائم تجاری با نگاه به رویه دادگاه‌‌های ایالات متحده و اتحادیه اروپا. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی, 8(28), 307-339. https://doi.org/10.22034/law.2025.2061292.1652
14. شاکری، زهرا و نورعلی، سهیلا(1397). نهاد لباس تجاری؛ نگاهی دوباره به نظام علائم تجاری. دوفصلنامۀ علمی حقوق تطبیقی, 5(2), 97-120. https://doi.org/10.22096/law.2019.34500
15. فصیحی‌زاده، علیرضا؛ مومنی‌تذرجی، احسان؛ باقرپور، محمد (۱۳۹۵). بررسی تطبیقی شروط ماهوی علائم تجاری با تأکید بر علائم رنگی و سه‌بعدی. مطالعات حقوق تطبیقی، ۷(۲): ۶۲۷۶۴۶. https://doi.org/10.22059/jcl.2016.60696
16. کرمی، حامد، و میربد، سید علیرضا(1399). ولایت دولت بر اموال عمومی از منظر حقوق اداری و فقه امامیه. فصلنامه حقوق اداری، 7(22)، 199219. https://doi.org/10.29252/qjal.7.22.199
17. نورعلی، سهیلا (۱۴۰۳). اقسام تمایزبخشی در نظام علائم تجاری و معیارهای احراز آن. دوفصلنامه تحقیق و توسعه درحقوق خصوصی، ۱(۲): ۱۲۳. https://doi.org/10.22034/jpl.2024.2042580.1121

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 19 مرداد 1405