فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

تحلیل تطبیقی کارکرد دادگاه‌های حل مسئله در رسیدگی به جرایم مواد مخدر اطفال و نوجوانان در ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 گروه حقوق، دانشکده الهیات و حقوق، دانشگاه حضرت معصومه (س)، قم، ایران.
چکیده
در این پژوهش، کارکرد دادگاه‌های حل‌مسئله در رسیدگی به جرایم مواد مخدر اطفال و نوجوانان در ایران و ایالات متحده آمریکا به‌صورت تطبیقی بررسی شده است. مصرف و بزهکاری مرتبط با مواد مخدر در میان نوجوانان، از دغدغه‌های اصلی نظام‌های عدالت کیفری به شمار می‌آید و نحوه برخورد با این مسئله می‌تواند در سرنوشت آنان و میزان بازگشت به جرم نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد. در آمریکا، از دهه ۱۹۹۰ نوعی ساختار ویژه با عنوان «دادگاه‌های درمان‌محور مواد مخدر نوجوانان» شکل گرفت که هدف آن جایگزینی رویکرد درمانی و حمایتی به جای دادرسی صرفاً کیفری است. این دادگاه‌ها معمولاً با نظارت منظم قاضی، حضور فعال مشاوران، روان‌شناسان و متخصصان درمان، مشارکت خانواده و همچنین استفاده از نظام تشویق و پیامدهای تدریجی تلاش می‌کنند نوجوان را در مسیر ترک مصرف و بازگشت سالم به جامعه هدایت کنند. در ایران، هرچند دادگاه‌های ویژه اطفال و نوجوانان در قوانین پیش‌بینی شده و بر حمایت و اصلاح تأکید دارند، اما در زمینه جرایم مواد مخدر سازوکاری مشابه دادگاه‌های حل‌مسئله وجود ندارد و شیوه رسیدگی بیشتر بر اقدامات تأمینی، تربیتی و الگوی سنتی دادرسی متمرکز است. نبود ساختار میان‌رشته‌ای منسجم، محدود بودن مداخلات درمانی و فقدان برنامه‌های مشخص بازتوانی از جمله چالش‌های کنونی می‌باشد. پژوهش حاضر از نوع مطالعات تطبیقی حقوقی با رویکرد توصیفی-تحلیلی است و با روش کتابخانه‌ای و بهره‌گیری از منابع مکتوب فارسی و انگلیسی انجام شده است.بررسی تطبیقی دو نظام نشان می‌دهد که با وجود اشتراک در هدف کلیِ اصلاح و بازاجتماعی‌سازی، تفاوت‌های جدی در شیوه اجرا، نقش درمان، میزان مشارکت خانواده و سطح نظارت قضایی وجود دارد. بر همین اساس، ایجاد شعب درمان‌محور متناسب با شرایط ایران، تقویت همکاری میان دستگاه‌های حمایتی و درمانی و تدوین برنامه‌های بازتوانی بومی‌شده می‌تواند زمینه حرکت از رویکرد صرفاً تنبیهی به سمت پاسخ‌دهی اصلاح‌محور و پیشگیرانه در قبال جرایم مواد مخدر نوجوانان را فراهم کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1. دمتیو، دیوید و دیگران (1400). «دادگاه‌های حل مساله و نظام عدالت کیفر». تهران: امجد، چاپ اول.
2. رضاپور، زهرا و دیگران (1402). «تحول نقش قاضی در رویکرد حل مسئله به خشونت خانوادگی، مطالعه تطبیقی حقوق کیفری کامن‌لا و ایران». مجله حقوقی دادگستری، دوره 87(122)، 246-215.
3. سالاری، اسماء (1400).«کودک و مواد مخدر؛ ماده 33 کنوانسیون حقوق کودک در نظام حقوقی ایران». فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 51(4)، 1393-1369.   
4. صادقی، سالار صفراورنگی، علی (1400). «بررسی آرای حضوری و غیابی صادره از دادگاه اطفال و و نوجوانان: رفع ابهامات». فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 4(12)، 98-82.
5. عباسی، محمود و دیگران (1393). «بررسی ماهیت و ضوابط حاکم بر دادگاه‌های درمان‌مدار مواد مخدر». فصلنامه حقوق پزشکی، 8(28)، 142-116.
6. عزیزی، علی و دیگران (1398). «اصول حاکم بر دادگاه‌های حل مساله در پرتو مطالعات تطبیقی». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 23(4)، 126-91.
7. عزیزی، علی و فرجیها، محمد (1400). «کاربست اصول حل مسئله در دادگاه‌های کیفری ایران؛ چالش‌ها و راهکارها«. مجله حقوقی دادگستری، 85(113)، 261-235.
8. فلاح، امین و حاجی‌تبار فیروزجانی، حسن (1400). «مراجع صالح به رسیدگی به جرایم اطفال و نوجوانان با تاکید بر جرایم در صلاحیت دادگاه کیفری یک». مجله حقوقی دادگستری، 85(16)، 154-131.
9. مهرا، نسرین. (1399). «افتراقی‌سازی تشریفات دادرسی کودکان و نوجوانان در ایران». فصلنامه علمی مطالعات بین‌المللی پلیس، 11(41)، 75-54.
10. محمدی دهج، فاطمه و دیگران (1403). «الگوی مطلوب پاسخ‌دهی به جرائم اطفال و نوجوانان؛ مطالعه موردی دادگاه اطفال و نوجوانان شهرستان یزد؛ 1401». پژوهشنامه حقوق کیفری، 15(2)، 157-141.
11. میرکمالی، سیدعلیرضا و حسینی، انسیه (1395). «دادرسی افتراقی اطفال در قانون آیین دادرسی کیفری 1392». پژوهشنامه حقوق کیفری، 7(14)، 245-272.
12. نکونام، وحید و فخری، سعیده (1404). « نقد و بررسی رای قضایی در خصوص پناهندگان و مهاجران نوجوان: تعارض میان مصلحت نوجوان و قواعد اقامتی یا تابعیت؛ مطالعه موردی: دادگاه اطفال و نوجوانان تهران» نقد و تحلیل آراء قضایی، 4(8)، 405-429.
13. نیکبخت، سلمان و ابراهیمی، علیرضا (1404). «تحلیل جرم‌انگاری اعتیاد به مواد مخدر در چارچوب جرائم مبتنی بر وضعیت: مطالعه‌ی تطبیقی حقوق ایران و آمریکا». دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرم‌شناسی، مقاله آماده انتشار، 1-21.
14. نیازپور، امیرحسن.(1396). «دادگاه‌های کیفری رسیدگی‌کننده به جرم‌های اطفال و نوجوانان». مطالعات حقوق تطبیقی معاصر، 8(15)، 161-185.
15. قانون آیین دادرسی کیفری (1392)
16. کنوانسیون حقوق کوک (1989)
17. قانون حمایت از اطفال و نوجوانان (1399)