فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

جریان عوض در اعتبارات اسنادی؛ مطالعه تطبیقی نظام‌های کامن‌لا (آمریکا و انگلستان) و رومی ـ ژرمنی (فرانسه و آلمان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 ستاد گروه حقوق خصوصی، دانشکدة حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدة حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران.
چکیده
تعهد مستقل و برگشت‌ناپذیر بانک گشاینده در برابر ذی‌نفع اعتبار اسنادی، در نظام‌هایی که الزام‌آوری قرارداد را به «عوض» یا «سبب» وابسته می‌دانند، با پرسشی بنیادین روبه‌روست: مشروعیت این تعهد از کجا برمی‌خیزد، حال آنکه ذی‌نفع در برابر بانک نه ارزشی می‌پردازد و نه تعهدی می‌پذیرد؟ مقاله حاضر با روش تحلیلی ـ تطبیقی، رویکرد دو نظام حقوقی را می‌سنجد. در کامن‌لا، ماده ۵-۱۰۵ قانون متحدالشکل تجاری آمریکا وجود عوض را در اعتبار اسنادی صریحاً غیرلازم اعلام کرده و رویه قضایی، منشأ اقتصادی تعهد بانک را در کل زنجیره روابط جست‌وجو کرده است؛ در انگلستان نظریه «ارائه اسناد به‌عنوان عوض» از تبیین برگشت‌ناپذیری اعتبار از لحظه ابلاغ ناتوان مانده و دیدگاه غالب، الزام‌آوری اعتبار را استثنایی عرفی می‌شمارد. در خانواده رومی ـ ژرمنی، حقوق فرانسه سبب تعهد بانک را در رابطه پوششی با متقاضی شناسایی و غالباً در قالب انتقال ناقص دین تحلیل می‌کند؛ حقوق آلمان نیز گشایش اعتبار را وعده دین مجردِ موضوع ماده ۷۸۰ قانون مدنی می‌داند و کارکرد پالایشی عوض را با معیار تبرعی‌نبودن توجیه می‌کند. یافته مقاله آن است که هر چهار نظام، به‌رغم تفاوت ابزار مفهومی، توجیه تعهد بانک را بیرون از رابطه دوجانبه بانک و ذی‌نفع، در شبکه به‌هم‌پیوسته روابط قراردادی جست‌وجو می‌کنند؛ همگرایی‌ای که «نظریه جریان عوض» آن را به گونه ای منسجم تبیین می‌کند و بر پایه آن، اعتبار اسنادی نه استثنای بر دکترین عوض، بلکه جلوه تحول کارکردی این نهاد در ساختارهای قراردادی شبکه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

·       فارسی
1-     بهرام‌پوری، رسول (۱۴۰۴). بررسی وجود عوض در اعتبارات اسنادی و آثار آن با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، ۸ (۲۹): ۳۷-۶۲. 10.22034/law.2025.2063634.1664.
2-     بهرام‌پوری، رسول و ملکلو, سمانه (1405). بررسی تطبیقی الزامات ناظر بر گشایش و اجرای اعتبارات اسنادی قابل انتقال و اتکایی در مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی و حقوق ایران و ارائه راهکارهای تسهیل. (e737055) دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی.  10.22034/jpl.2026.2085295.1297
3-     بناء نیاسری، ماشاءالله (۱۳۹۵). حقوق اعتبارات اسنادی (تجاری و تضمینی). جلد ۲، تهران: شهر دانش.
4-     مافی، همایون و دهقانی زاده، محمدحسین (1404). اصل استقلال اعتبار اسنادی و مبنای تعهد بانک گشایندۀ اعتبار در برابر ذی‌نفع، فصلنامه دیدگاه های حقوق قضایی، 30 (110)، 189-214.
5-     رامشی، میثم، مافی، همایون و بهرام‌پوری، رسول (۱۴۰۱). تحلیل حقوقی ماهیت اعتبارات اسنادی. دانشنامه حقوق اقتصادی، ۲۹ (۲۱): ۷۵-۱۰۵.
6-     مافی، همایون و کیانپوریان نژاد، میلاد (1403). تزاحم بطلان پرداخت مرجح و اصل استقلال اعتبار اسنادی؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و آمریکا، فصلنامه دیدگاه های حقوق قضایی، 29 (108)، 175-202.
·       American
1-     Dolan, J. F. (1991). Uniform Commercial Code: Terms and Transactions in Commercial Law. Boston: Little, Brown and Company.
2-     Dolan, J. F. (1996). The Law of Letters of Credit: Commercial and Standby Credits (Rev. ed.). Boston: Warren, Gorham & Lamont.
3-     Eisenberg, M. A. (1982). The Principles of Consideration. Cornell Law Review, 67, 640-665.
4-     Fandl, K. J. (2016). Cross-Border Commercial Contracts and Consideration. Berkeley Journal of International Law, 34(2), 1-54.
5-     Farnsworth, E. A. (2004). Contracts (4th ed.). New York: Aspen Publishers.
6-     Fuller, L. L. (1941). Consideration and Form. Columbia Law Review, 41(5), 799-824.
7-     Gao, X., & Buckley, R. P. (2003). The Unique Jurisprudence of Letters of Credit: Its Origin and Sources. San Diego International Law Journal, 4, 91-125.
8-     Gilmore, G. (1974). The Death of Contract. Columbus: Ohio State University Press
9-     Glaser, A. (1941). Doctrine of Consideration and the Civil Law Principle of Cause. Dickinson Law Review, 46(1), 12-43.
10- Harfield, H. (1974). Bank Credits and Acceptances (5th ed.). New York: Ronald Press.
11- Holmes, O. W. (1881). The Common Law. Boston: Little, Brown.
12- Mead, C. A. (1922). Documentary Letters of Credit. Columbia Law Review, 22(4), 297-331.
13- Trimble, R. J. (1948). The Law Merchant and the Letter of Credit. Harvard Law Review, 61(6), 981-1008.
·       English
1-     Baker, J. H. (2002). An Introduction to English Legal History (4th ed.). London: Butterworths.
2-     Chen-Wishart, M. (1997). Consideration: Practical Benefit and the Emperor’s New Clothes. In J. Beatson & D. Friedmann (Eds.), Good Faith and Fault in Contract Law (pp. 123-150). Oxford: Clarendon Press.
3-     Chloros, A. G. (1968). The Doctrine of Consideration and the Reform of the Law of Contract: A Comparative Analysis. International and Comparative Law Quarterly, 17(1), 137-166.
4-     Collins, H. (1999). Regulating Contracts. Oxford: Oxford University Press.
5-     Ellinger, E. P., & Neo, D. (2010). The Law and Practice of Documentary Letters of Credit. Oxford: Hart Publishing.
6-     Goode, R. (2016). Goode on Commercial Law (5th ed., E. McKendrick, Ed.). London: Penguin.
7-     Gutteridge, H. C., & Megrah, M. (2001). The Law of Bankers’ Commercial Credits (8th ed., R. King, Ed.). London: Europa Publications.
8-     Jack, R., Malek, A., & Quest, D. (2009). Documentary Credits (4th ed.). London: Tottel Publishing.
9-     Swain, W. (2015). The Law of Contract 1670-1870. Cambridge: Cambridge University Press.
·    French
1-    Boudinot, A. (1972). Le Crédit Documentaire. Banque, 1972, 595.
2-    Friedel, G. (1961). À Propos du Crédit Documentaire Irrévocable. In Études Offertes à Joseph Hamel (pp. 535-554). Paris: Dalloz.
3-    Mattout, J.-P. (1987). Droit Bancaire International. Paris: Banque Éditeur.
4-     Rakotonanahary, S. M. (2005). La Fraude et la Dématérialisation du Crédit Documentaire (LL.M. thesis). Université de Montréal.
5-    Stoufflet, J. (1957). Le Crédit Documentaire. Paris: Librairies Techniques.
·       German
1-    Bernhardt, H. C. (2012). Die Inanspruchnahme des Dokumentenakkreditivs. Zürich: Dike Verlag.
2-    Dörr, J. (2026). Schuldversprechen und Schuldanerkenntnis: Ist das Examensrelevant Oder kann das Weg? Zeitschrift für das Juristische Studium (ZJS), 2026(1), 34-42.
3-    Habersack, M. (2024). § 780. In Münchener Kommentar zum BGB (Vol. 7, 9th ed.). Munich: C.H. Beck.
·       Comparative and General
1-     Bertrams, R. F. (2013). Bank Guarantees in International Trade (4th ed.). The Hague: Kluwer Law International.
2-     Biswas, C. (2011). Letters of Credit: A Theory on the Legal Basis of the Payment Obligation of Issuing Bank. Leicester: University of Leicester.
3-     Boardman, C. M. (2013). Considering Consideration: A Critical and Comparative Analysis of the Doctrine of Consideration in the Anglo-Canadian Common Law and the Modification of Contracts in the German civil law (LL.M. thesis). Vancouver: University of British Columbia.
4-     Chmielewska, M. (2005). Documentary Letter of Credit: A Pivotal Case for the Inefficiency of the Law of Contract. Revue Générale de Droit, 35, 487-532.
5-     Ellinger, E. P. (1970). Documentary Letters of Credit: A Comparative Study. Singapore: University of Singapore Press.
6-     Sérafin, S. (2025). Rights, Contract, and Consideration in the Civil Law and Common Law Traditions. UBC Law Review, 58(3), 835-888.
7-     Teubner, G. (2011). Networks as Connected Contracts. Oxford: Hart Publishing.
8-     Ungerer, J. (2023). A Bidirectional Anglo-German Comparison of Consideration in Contract Law. International and Comparative Law Quarterly, 72(1), 251-268.
9-     Zimmermann, R. (1996). The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition. Oxford: Oxford University Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.