فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

جریان عوض در اعتبارات اسنادی؛ مطالعه تطبیقی نظام‌های کامن‌لا (آمریکا و انگلستان) و رومی ـ ژرمنی (فرانسه و آلمان)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 ستاد گروه حقوق خصوصی، دانشکدة حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکدة حقوق، دانشگاه علوم قضائی و خدمات اداری، تهران، ایران.
10.22034/law.2026.2094043.1831
چکیده
تعهد مستقل و برگشت‌ناپذیر بانک گشاینده در برابر ذی‌نفع اعتبار اسنادی، در نظام‌هایی که الزام‌آوری قرارداد را به «عوض» یا «سبب» وابسته می‌دانند، با پرسشی بنیادین روبه‌روست: مشروعیت این تعهد از کجا برمی‌خیزد، حال آنکه ذی‌نفع در برابر بانک نه ارزشی می‌پردازد و نه تعهدی می‌پذیرد؟ مقاله حاضر با روش تحلیلی ـ تطبیقی، رویکرد دو نظام حقوقی را می‌سنجد. در کامن‌لا، ماده ۵-۱۰۵ قانون متحدالشکل تجاری آمریکا وجود عوض را در اعتبار اسنادی صریحاً غیرلازم اعلام کرده و رویه قضایی، منشأ اقتصادی تعهد بانک را در کل زنجیره روابط جست‌وجو کرده است؛ در انگلستان نظریه «ارائه اسناد به‌عنوان عوض» از تبیین برگشت‌ناپذیری اعتبار از لحظه ابلاغ ناتوان مانده و دیدگاه غالب، الزام‌آوری اعتبار را استثنایی عرفی می‌شمارد. در خانواده رومی ـ ژرمنی، حقوق فرانسه سبب تعهد بانک را در رابطه پوششی با متقاضی شناسایی و غالباً در قالب انتقال ناقص دین تحلیل می‌کند؛ حقوق آلمان نیز گشایش اعتبار را وعده دین مجردِ موضوع ماده ۷۸۰ قانون مدنی می‌داند و کارکرد پالایشی عوض را با معیار تبرعی‌نبودن توجیه می‌کند. یافته مقاله آن است که هر چهار نظام، به‌رغم تفاوت ابزار مفهومی، توجیه تعهد بانک را بیرون از رابطه دوجانبه بانک و ذی‌نفع، در شبکه به‌هم‌پیوسته روابط قراردادی جست‌وجو می‌کنند؛ همگرایی‌ای که «نظریه جریان عوض» آن را به گونه ای منسجم تبیین می‌کند و بر پایه آن، اعتبار اسنادی نه استثنای بر دکترین عوض، بلکه جلوه تحول کارکردی این نهاد در ساختارهای قراردادی شبکه‌ای است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

·       فارسی
1-     بهرام‌پوری، رسول (۱۴۰۴). بررسی وجود عوض در اعتبارات اسنادی و آثار آن با مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان. فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، ۸ (۲۹): ۳۷-۶۲. 10.22034/law.2025.2063634.1664.
2-     بهرام‌پوری، رسول و ملکلو, سمانه (1405). بررسی تطبیقی الزامات ناظر بر گشایش و اجرای اعتبارات اسنادی قابل انتقال و اتکایی در مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی و حقوق ایران و ارائه راهکارهای تسهیل. (e737055) دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی.  10.22034/jpl.2026.2085295.1297
3-     بناء نیاسری، ماشاءالله (۱۳۹۵). حقوق اعتبارات اسنادی (تجاری و تضمینی). جلد ۲، تهران: شهر دانش.
4-     مافی، همایون و دهقانی زاده، محمدحسین (1404). اصل استقلال اعتبار اسنادی و مبنای تعهد بانک گشایندۀ اعتبار در برابر ذی‌نفع، فصلنامه دیدگاه های حقوق قضایی، 30 (110)، 189-214.
5-     رامشی، میثم، مافی، همایون و بهرام‌پوری، رسول (۱۴۰۱). تحلیل حقوقی ماهیت اعتبارات اسنادی. دانشنامه حقوق اقتصادی، ۲۹ (۲۱): ۷۵-۱۰۵.
6-     مافی، همایون و کیانپوریان نژاد، میلاد (1403). تزاحم بطلان پرداخت مرجح و اصل استقلال اعتبار اسنادی؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و آمریکا، فصلنامه دیدگاه های حقوق قضایی، 29 (108)، 175-202.
·       American
1-     Dolan, J. F. (1991). Uniform Commercial Code: Terms and Transactions in Commercial Law. Boston: Little, Brown and Company.
2-     Dolan, J. F. (1996). The Law of Letters of Credit: Commercial and Standby Credits (Rev. ed.). Boston: Warren, Gorham & Lamont.
3-     Eisenberg, M. A. (1982). The Principles of Consideration. Cornell Law Review, 67, 640-665.
4-     Fandl, K. J. (2016). Cross-Border Commercial Contracts and Consideration. Berkeley Journal of International Law, 34(2), 1-54.
5-     Farnsworth, E. A. (2004). Contracts (4th ed.). New York: Aspen Publishers.
6-     Fuller, L. L. (1941). Consideration and Form. Columbia Law Review, 41(5), 799-824.
7-     Gao, X., & Buckley, R. P. (2003). The Unique Jurisprudence of Letters of Credit: Its Origin and Sources. San Diego International Law Journal, 4, 91-125.
8-     Gilmore, G. (1974). The Death of Contract. Columbus: Ohio State University Press
9-     Glaser, A. (1941). Doctrine of Consideration and the Civil Law Principle of Cause. Dickinson Law Review, 46(1), 12-43.
10- Harfield, H. (1974). Bank Credits and Acceptances (5th ed.). New York: Ronald Press.
11- Holmes, O. W. (1881). The Common Law. Boston: Little, Brown.
12- Mead, C. A. (1922). Documentary Letters of Credit. Columbia Law Review, 22(4), 297-331.
13- Trimble, R. J. (1948). The Law Merchant and the Letter of Credit. Harvard Law Review, 61(6), 981-1008.
·       English
1-     Baker, J. H. (2002). An Introduction to English Legal History (4th ed.). London: Butterworths.
2-     Chen-Wishart, M. (1997). Consideration: Practical Benefit and the Emperor’s New Clothes. In J. Beatson & D. Friedmann (Eds.), Good Faith and Fault in Contract Law (pp. 123-150). Oxford: Clarendon Press.
3-     Chloros, A. G. (1968). The Doctrine of Consideration and the Reform of the Law of Contract: A Comparative Analysis. International and Comparative Law Quarterly, 17(1), 137-166.
4-     Collins, H. (1999). Regulating Contracts. Oxford: Oxford University Press.
5-     Ellinger, E. P., & Neo, D. (2010). The Law and Practice of Documentary Letters of Credit. Oxford: Hart Publishing.
6-     Goode, R. (2016). Goode on Commercial Law (5th ed., E. McKendrick, Ed.). London: Penguin.
7-     Gutteridge, H. C., & Megrah, M. (2001). The Law of Bankers’ Commercial Credits (8th ed., R. King, Ed.). London: Europa Publications.
8-     Jack, R., Malek, A., & Quest, D. (2009). Documentary Credits (4th ed.). London: Tottel Publishing.
9-     Swain, W. (2015). The Law of Contract 1670-1870. Cambridge: Cambridge University Press.
·    French
1-    Boudinot, A. (1972). Le Crédit Documentaire. Banque, 1972, 595.
2-    Friedel, G. (1961). À Propos du Crédit Documentaire Irrévocable. In Études Offertes à Joseph Hamel (pp. 535-554). Paris: Dalloz.
3-    Mattout, J.-P. (1987). Droit Bancaire International. Paris: Banque Éditeur.
4-     Rakotonanahary, S. M. (2005). La Fraude et la Dématérialisation du Crédit Documentaire (LL.M. thesis). Université de Montréal.
5-    Stoufflet, J. (1957). Le Crédit Documentaire. Paris: Librairies Techniques.
·       German
1-    Bernhardt, H. C. (2012). Die Inanspruchnahme des Dokumentenakkreditivs. Zürich: Dike Verlag.
2-    Dörr, J. (2026). Schuldversprechen und Schuldanerkenntnis: Ist das Examensrelevant Oder kann das Weg? Zeitschrift für das Juristische Studium (ZJS), 2026(1), 34-42.
3-    Habersack, M. (2024). § 780. In Münchener Kommentar zum BGB (Vol. 7, 9th ed.). Munich: C.H. Beck.
·       Comparative and General
1-     Bertrams, R. F. (2013). Bank Guarantees in International Trade (4th ed.). The Hague: Kluwer Law International.
2-     Biswas, C. (2011). Letters of Credit: A Theory on the Legal Basis of the Payment Obligation of Issuing Bank. Leicester: University of Leicester.
3-     Boardman, C. M. (2013). Considering Consideration: A Critical and Comparative Analysis of the Doctrine of Consideration in the Anglo-Canadian Common Law and the Modification of Contracts in the German civil law (LL.M. thesis). Vancouver: University of British Columbia.
4-     Chmielewska, M. (2005). Documentary Letter of Credit: A Pivotal Case for the Inefficiency of the Law of Contract. Revue Générale de Droit, 35, 487-532.
5-     Ellinger, E. P. (1970). Documentary Letters of Credit: A Comparative Study. Singapore: University of Singapore Press.
6-     Sérafin, S. (2025). Rights, Contract, and Consideration in the Civil Law and Common Law Traditions. UBC Law Review, 58(3), 835-888.
7-     Teubner, G. (2011). Networks as Connected Contracts. Oxford: Hart Publishing.
8-     Ungerer, J. (2023). A Bidirectional Anglo-German Comparison of Consideration in Contract Law. International and Comparative Law Quarterly, 72(1), 251-268.
9-     Zimmermann, R. (1996). The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition. Oxford: Oxford University Press.