فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی

خدمات عمومی رایگان جلوه‌ای از سیاست حبس‌زدایی (مطالعه تطبیقی ایران، الجزایر، اردن، امارات)

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
جایگزین‌های حبس یکی از مهم‌ترین تدابیر قانونگذار در راستای مدیریت جمعیت کیفری و حبس زدایی است.تجربه منفی بیشتر نظام‌های حقوقی از کیفر حبس‌ وگذار به جایگزین‌های حبس ایجادکننده گونه‌های متنوعی از این نوع کیفرگزینی شده است.یکی از گونه‌های نوین جایگزین حبس در کشورهای اسلامی خدمات عمومی رایگان یا جامعوی است که از ضوابط ومقررات خاصی پیروی می‌کند.هدف این پژوهش تحلیل مقایسه‌ای خدمات جامعوی در کشورهای اسلامی و بررسی رویکردانبساطی یا انقباضی این کشورهادراتخاذاین نوع تدبیر است.کشورهای اسلامی منتخب شامل کشورهای اردن، امارات، الجزایر وایران است.دراین پژوهش که با بهره‌گیری از منابع معتبر کتابخانه‌ای نگارش یافته است، هدف از بررسی مقایسه‌ای دستیابی به نقاط مثبت ومنفی سیاست جنایی تقنینی این کشورهاودر نهایت ارائه پیشنهادات کاربردی به حقوق ایران است.نتایج پژوهش بیانگر آن است که نظام حقوقی ایران در مقایسه با سه کشور دیگر،دربرخی ابعاد،ازظرفیت گسترده‌تری درزمینه پذیرش واجرای خدمات جامعوی برخوردار است؛ بدین گونه که طیف وسیعی از جرایم به ویژه جرایم غیرعمد دارای مجازات حبس را مشمول جایگزین دانسته و همچنین ضمانت‌اجرای عدم رعایت و تخلف از دستورهای دادگاه را با رویکرد ارفاقی و تدریجی در واکنش کیفری پاسخ داده و واکنش ابتدائی حبس را نپذیرفته است. در مقایسه با سه کشور دیگر توصیه‌های کاربردی به نظام کیفری ایران قایل پیشنهاد است از جمله: توسعه قلمرو جرایم تحت شمول خدمات جامعوی؛ بدین گونه که افزون بر جرایم مستوجب حبس، برای جرایم مستوجب جزای نقدی تا سقف معینی خدمات جامعوی را به عنوان مجازات اصلی یا تکمیلی درنظر گرفت. در راستای تشویق و ایجاد انگیزه بیشتر در بزهکار می‌توان حمایت‌های مالی را در ازای خدمات او درنظر گرفت و ... شایان ذکر است که گفته شود سیاست جنایی تقنینی ایران دارای کاستی‌هایی است که می‌بایست مورد اصلاح و بازنگری قرار گیرد؛ از جمله لزوم کسب رضایت نوجوان محکوم به خدمات جامعوی، که رویه قضایی حاکی از عدم کسب رضایت وی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

الف) منابع فارسی
1-      اردبیلی، محمدعلی (1389). حقوق جزای عمومی، ج3 ، تهران: میزان.
2-      توجهی، عبدالعلی (1402). نهادهای ارفاقی در قانون مجازات اسلامی، چ 1، تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضائیه.
3-      توسلی، قاسمعلی؛ فرح بخش، مجتبی؛ رمضانی، احمد (1402). شناخت کارکردهای خدمات عام المنفعه در حقوق کیفری ایران، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای فقه، 3(3) پیاپی 11، 18-1.
4-      حاجی تبار فیروزجائی، حسن (1387). جایگاه جایگزین‌های حبس در نظام عدالت کیفری ایران (حال و آینده)، مجله حقوقی دادگستری، 72 (64)، صص 88-63.
5-      حیدری، علی مراد (1394). حقوق جزای عمومی بررسی فقهی- حقوقی واکنش علیه جرم، تهران: سازمان سمت.
6-      خدادی، ابوالقاسم؛ عطوف، حسین علی؛ متین پارسا، محمد (1401). تحلیل آرای قضایی مرتبط با مجازات جایگزین‌های حبس (با تاکید بر مجازات خدمات عمومی رایگان)،  فصلنامه علمی دیدگاه‌های حقوق قضائی، 27 (97)، 105- 77.
7-      خاکساری، داوود، غلامی، حسین (1398). عوامل موثر بر صدور مجازات‌های جایگزین حبس، پژوهش حقوق کیفری، شماره 26، 40- 9.
8-      رسولی امیرحاجلو، اسحاق؛ ابراهیمی، شهرام (1401)، زندان زدایی در ایران به مثابه یک سیاست: تحولات و چارچوب نظری، فصلنامه سیاستگذاری عمومی، 8 (4)، صص 121-107.
9-      صبوری پور، مهدی، موسوی، پوریا (1402). حقوق کیفری عمومی اطفال و نوجوانان. تهران: میزان.
10-   علیپور کیوی، هدی؛ معظمی، شهلا؛ بشیریه، تهمورث (1404). بازشناسی الگوهای نوین پاسخ‌دهی به بزهکاری اطفال و نوجوانان در حقوق انگلستان با نگاهی به حقوق ایران، فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی، 8 (26)، 167-194. Doi: 10.22034/law.2024.2042804.1465
11-   قورچی بیگی، مجید (1398). رضایت مجرم بر کیفردهی در نظام کیفری ایران: مبانی و جلوه‌ها، مجله مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 49 (2)، صص 490-469.
12-   کوره پز، حسین محمد؛ فرجیها، محمد؛ متین پارسا، محمد (1400). موانع کاربست مجازات خدمات عمومی رایگان در نظام حقوقی ایران؛ مطالعه کیفی، فصلنامه مجلس و راهبرد، 107، 240-209.
13-   مصدق، محمد (1395). شرح قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، ج 1، چ 9، تهران: انتشارات جنگل جاودانه.
14-   موذن زادگان، حسنعلی؛ محمدمتین، پارسا (1400). چالش‌های تقنینی اجرای خدمات عمومی رایگان از منظر قضات، مجله حقوقی دادگستری، 85 (114)، 375-343.
ب) منابع عربی
1-  امحمدی بوزینة، آمینة (2015)، « شروط تطبیق عقوبة العمل للنفع العام «دراسة مقارنة بین القانون الفرنسی و الجزائری» »، المجلة الجزائریة للعلوم القانونیة و الاقتصادیة و السیاسیة، العدد 52، صص 97-59.
2- الوریکات، محمد عبدالله (2024). «عقوبة الخدمة المجتمعیة فی التشریع الاردنی و المقارن»، مجلة الحقوق، السنة 48، العدد 2، صص415-476.
3- اوتانی، صفاء (2009). «العمل للمنفعة العامة فی السیاسة العقابیة المعاصرة دراسة مقارنة»، مجلة جامعة دمشق للعلوم الاقتصادیة و القانونیة، المجلد 25، العدد الثانی، صص 467-425.
4- القاضی، رامی متولی (2012). عقوبة العمل للمنفعة العامة فی التشریع الجنائی المقارن، القاهرة: دار النهضة العربیة.
5- الیوسف، عبدالله بن عبدالعزیز (2003). التدابیر المجتمعیة کبدائل للعقوبات السالبة للحریة، طبعة 1،  الریاض: اکادمیة نایف للعلوم الامنیة.
6- الحمادی، علی محمد؛ النوایسة، عبدالاله (2023). «تدبیر الخدمة المجتمعیة کبدیل للعقوبة السالبة للحریة قصیرة المدة فی التشریع الاماراتی: دراسة تحلیلیة»، مجلة جامعة الشارقة للعلوم القانونیة، المجلد 20، الععد 2، صص 253-226.
7- الکساسبة،یوسف فهد (2013). «الحلول التشریعیة المقترحة لتبنی العقوبات البدیلة فی النظام الجزائی الاردنی»، دراسات علوم الشریعة و القانون، المجلّد 40، العدد 2، صص 747-729.
8-بنی طه، محمد سلامة عیسی؛ مصلح، فادی محمد عقله (2023). «الخدمة المجتمعیة کاحد بدائل العقوبات السالبة للحریة فی التشریع الاردنی (دراسة مقارنة)»، مجلة الاحث العربی، مجلد 4، عدد 3، صص 21- 1.
9- مبروک مقدم (2011). «احکام تطبیق عقوبة العمل للنفع العام علی ضوء التشریع الجزائری»، مجلة العلوم الانسانیة، عدد 36، صص 225-204.
10- خلف الظفیری، زید (2017). «عقوبة العمل للمنفعة العامة فی قانون الاحداث الاردنی»، مجلة جامعة الانبار للعلوم القانونیة و السیاسیة، المجلد الاول، العدد الثانی عشر، صص 81-264.
11- دریاس، زیدومة (2011). «عقوبة العمل للنفع العام بین اعتبارات السیاسة العقابیة المعاصرة و الواقع الجزائری»، المجلة الجزائریة للعلوم القانونیة الاقتصادیة و السیاسیة، الجزائر، العدد 4، صص 167-135.
12- سالم، عمر (1998). ملامح جدیدة لنظام وقف التنفیذ فی القانون الجنائی، ط 3، قاهرة: دار النهضة العربیة.
13-سماعیل، بن حفاف (2013). «بدائل العقوبات السالبة للحریة فی التشریع الجزائری-عقوبة العمل للنفع العام-»، مجلة الحقوق و العلوم الانسانیة، السنة السادسة، العدد 15، صص 65-50.
14-سیف الحمیدی، هاجر (2019). «الخدمة المجتمعیة کبدیل للعقوبات السالبة للحریة قصیرة المدة (دراسة مقارنة بین القانون الاماراتی و القانون الفرنسی)»، رسالة الماجستیر، جامعة الامارات العربیة المتحدة، کلیة القانون.
15- شهاب، باسم محمد (2013). «عقوبة العمل للنفع العام فی التشریع الجزائری»، مجلة الشریعة و القانون، جامعة الامارات العربیة المتحدة، السنة 27، العدد 57، صص 87-156.
16- عبیدالشامسی، فاطمه (2023). «الخدمة المجتمعیة کبدیل للعقوبات السالبة للحریة قصیرة المدة فی التشریعین الاماراتی و الجزائری»، مجلة جامعة الشارقة للعلوم القانونیة، المجلد 20، العدد 4، صص 74-240.
17- لونی، فریده (2023). «عقوبة العمل للنفع العام فی التشریع الجزائری»، معارف، المجلد 18، العدد 1، صص 253-232.
18- لعیدی، خیرة (2020). «عقوبة العمل للنفع العام کبدیل للعقوبة السالبة للحریة قصیرة المدة فی التشریع الجزائری »، دفاتر السیاسة و القانون، المجلد 18، العدد 2، صص 45- 27.
19- معاش، سارة (2016). «العقوبات السالبة للحریة»، دراسة مقارنة، مکتبة الوفاء القانونیة.
20- مرکز بحوث الشرطة (2014)، البدائل المستحدثة للعقوبات السالبة للحریة قصیرة المدة، الاصدار الخامس و الاربعون، مرکز بحوث شرطة.اکادمیة الشرطة، وزارة الداخلیة المصریة، القاهرة.
21- ملیجی، احمد عصام الدین (2000). تقییم المعاملة فی الموسسات العقابیة، دراسة مقارنة، القاهرة: المرکز القومی للبحوث الاجتماعیة و الجنائیة.
22- محاسنة، مرام خلف (2022). إشکالیات تطبیق العقوبات البدیلة فی قانون العقوبات الأردنی: دراسة مقارنة، رسالة الماجیستر، اردن، جامعة الشرق الاوسط، 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.